Trie^.t thoa'i Cao Nguye^n 16/3/75-4/4/75
- From: Um Bala <pb5511@xxxxxxxxx>
- Date: Wed, 18 Mar 2009 12:14:37 -0700 (PDT)
Trie^.t Thoa'i Cao Nguye^n 1975, cuo^.c ha`nh qua^n pha' sa?n
Sunday, March 04, 2007
Tro.ng Ða.t
Mo^.t nga`y tru+o+'c khi tu+o+'ng Pha.m Va(n Phu' tuye^n bo^' Ban Me^
Thuo^.t tha^'t thu?, ho^m 12-3 -1975 Ha. Vie^.n My~ bie^?u quye^'t
ca('t 300 trie^.u My~ kim qua^n vie^.n bo^? tu'c cho Vie^.t Nam
Co^.ng
Ho`a do To^?ng Tho^'ng Ford dde^. tri`nh Quo^'c Ho^.i, Ða.i su+' My~
Martin cu~ng tho^ng ba'o cho To^?ng Tho^'ng Thie^.u bie^'t qua^n
vie^.n na(m to+'i tu+` tha'ng 6 se~ kho^ng ddu+o+.c chua^?n chi, nhu+
the^' Qua^n ddo^.i Vie^.t Nam Co^.ng Ho`a chi? co`n ddu? dda.n du+o
+.c
dde^? dda'nh tra^.n trong vo`ng 3, hoa(.c 4 tha'ng\.
Ta.i Pleiku lie^n ddoa`n 4 Bie^.t ddo^.ng qua^n chu+a the^? gia?i to?
a
ddu+o+.c quo^'c lo^. 19, su+ ddoa`n 22 ta.i ga^`n Qui nho+n chie^'n
dda^'u du+~ do^.i vo+'i su+ ddoa`n 3 Sao va`ng cu?a Vie^.t Co^.ng,
phi
tru+o+`ng Cu` Hanh bi. pha'o ki'ch, 3 phi co+ A-37 bi. pha' hu?y\.
Su+ ddoa`n 10 sau khi chie^'m Ban Me^ Thuo^.t tie^'n ve^` tuye^'n Phu
+o
+'c An, ta.i dda^y qua^n ta chi? co`n 700 ngu+o+`i va` 4 kha^?u 105
ly
\.
Ho^m 11-3 To^?ng Tho^'ng Thie^.u ho.p Ho^.i ddo^`ng Tu+o+'ng la~nh
go^`m ca'c Tu+o+'ng Tra^`n Thie^.n Khie^m, Cao Va(n Vie^n, Ða(.ng Va
(n
Quang dde^? tri`nh ba`y ke^' hoa.ch ma` o^ng go.i la` "Ta'i pho^'i
tri' lu+.c lu+o+.ng", vo+'i ti`nh hi`nh vu~ khi' dda.n du+o+.c nhu+
hie^.n nay ta kho^ng the^? giu+~ ca? 4 qua^n khu, ma` chi? ddu? lu+.c
lu+o+.ng giu+~ Qua^n khu 3, Qua^n khu 4 va` mo^.t pha^`n duye^n ha?i
Vu`ng 2, Qua^n khu 1 chi? giu+~ Hue^' va` Ða` Na(~ng, se~ ru't bo?
Cao
nguye^n ve^` giu+~ ddo^`ng ba(`ng, bo? nhu+~ng vu`ng xu+o+ng xa^?u
dde^? ve^` giu+~ nhu+~ng vu`ng ma^`u mo+~\. Ho^.i ddo^`ng Tu+o+'ng
la~nh ddo^`ng y', kho^ng ai pha?n ddo^'i\.
Ða~ choa'ng va'ng vi` bi. ma^'t Ban Me^ Thuo^.t, nay la.i ta' ho?a
tam
tinh vi` Ðo^`ng minh pha?n bo^.i tra('ng tro+.n, Tu+o+'ng Thie^.u
ma^'t tinh tha^`n, ddu+a ra ke^' hoa.ch ta'o ba.o lie^`u li~nh vo^
cu`ng tai ha.i trong mo^.t phie^n ho.p ta.i Cam ranh nga`y 14-3\.
Trong phie^n na`y co' Thu? tu+o+'ng Tra^`n Thie^.n Khie^m, To^?ng
tham
mu+u tru+o+?ng Cao Va(n Vie^n, Trung Tu+o+'ng Ða(.ng Va(n Quang, phu.
ta' an ninh va` Thie^'u tu+o+'ng Pha.m Va(n Phu', Tu+ le^.nh Qua^n
khu
2\. Sau phie^n ho.p Tu+o+'ng Phu' ke^? la.i cho Pha.m Hua^'n, ngu+o
+`i
ky' gia? chie^'n tru+o+`ng na`y dda~ ghi la.i trong Cuo^.c Trie^.t
Thoa'i Cao Nguye^n 1975\.
O^ng Thie^.u cho bie^'t Quo^'c Ho^.i My~ ca('t gia?m qua^n vie^.n
khie^'n ta thie^'u tho^'n dda.n du+o+.c tie^'p lie^.u, My~ hu?y bo?
cam ke^'t ye^?m tro+. ba(`ng kho^ng lu+.c khi Co^.ng Sa?n vi pha.m
Hie^.p ddi.nh Paris, la~nh tho^? pho`ng thu? qua' ro^.ng lo+'n, ta
thie^'u tho^'n dda.n du+o+.c, tie^'p lie^.u, lu+.c lu+o+.ng ddi.ch
na(m nay qua' ma.nh\... O^ng cho bie^'t Tu+o+'ng Phu' pha?i ddem
he^'t
chu? lu+.c qua^n, chie^'n xa, pha'o binh cu?a qua^n ddoa`n ve^`
pho`ng
thu? duye^n ha?i, nghi~a la` ru't bo? Pleiku, Kontum\...
Nghe the^' tu+o+'ng Phu' be`n xin cho toa`n bo^. qua^n ddoa`n o+?
la.i
chie^'n dda^'u vi` o^ng dda~ thoa'ng nhi`n tha^'y su+. su.p ddo^?
mie^`n Nam se~ die^~n ra do ke^' hoa.ch "ta'i pho^'i tri'" cu?a
Thie^.u
\.
"Thu+a To^?ng tho^'ng, cho to^i ddu+o+.c "tu+? thu?" Pleiku, giu+~
cao
nguye^n\.
Tu+o+'ng Thie^.u cu+o+`i nha.t:
- Tu+? thu?\? Vo+'i qua^n so^', dda.n du+o+.c hie^.n co', lie^.u anh
chie^'n dda^'u ddu+o+.c bao nhie^u nga`y vo+'i Co^.ng Sa?n\?
- Thu+a To^?ng tho^'ng tu+` 40 dde^'n 60 nga`y!
- Ro^`i sao nu+~a\?
Tu+o+'ng Phu' khu+.ng la.i, ddu+a ma('t nhi`n tu+o+'ng Vie^n ca^`u cu
+'u, nhu+ng tu+o+'ng Vie^n quay ddi cho^~ kha'c\. Tu+o+'ng Phu'
dda'p:
- To^i se~ chie^'n dda^'u dde^'n cu`ng, cho dde^'n khi kho^ng co`n
ddu
+o+.c tie^'p te^'o+. su'ng dda.n, lu+o+ng thu+.c nu+~a!
\...
\... Tu+o+'ng Phu' va^~n lie^`u li~nh no'i vo+'i gio.ng ho+i lo+'n:
- Thu+a To^?ng tho^'ng, thu+a qui' vi. tu+o+'ng la~nh,
Ne^'u ru't kho?i cao nguye^n na(m nay, thi` mo^.t cuo^.c ta^'n co^ng
kha'c cu?a Co^.ng Sa?n, co' the^? va`o na(m to+'i, se~ ma^'t duye^n
ha?
i va` ma^'t nu+o+'c\. To^i va` ca'c chie^'n si~ cu?a to^i co' che^'t
o
+? Cao nguye^n ba^y gio+` cu~ng kho^ng kha'c gi` che^'t o+? Sa`i Go`n
trong na(m to+'i!"
(Cuo^.c Trie^.t Thoa'i Cao Nguye^n 1975, trang 85)
Thie^.u ba'c bo? y' kie^'n Phu', o^ng no'i dda^y la` ke^' hoa.ch
chung
cu?a Ho^.i ddo^`ng tu+o+'ng la~nh ma` o^ng dda~ ba`n tha?o\.
-To^i ra le^.nh cho anh mang chu? lu+.c qua^n, chie^'n xa, dda.i
ba'c,
ma'y bay\... ve^` pho`ng thu? Duye^n ha?i, va` to^? chu+'c ha`nh
qua^n
ta'i chie^'m Ban Me^ Thuo^.t\.
\...
- Le^.nh na`y, tu+` ca^'p ti?nh tru+o+?ng kie^m tie^?u khu tru+o+?ng
tro+? xuo^'ng kho^ng ddu+o+.c bie^'t\.
- Thu+a To^?ng tho^'ng\...
- Co' nghi~a la` ca'c lu+.c lu+o+.ng Ði.a phu+o+ng qua^n va^~n o+?
la.i chie^'n dda^'u\. Ca'c co+ so+? ha`nh cha'nh 3 ti?nh.Pleiku,
Kontum, Phu' Bo^?n va^~n tie^'p tu.c la`m vie^.c cu`ng vo+'i ti?nh
tru
+o+?ng, qua^.n tru+o+?ng nhu+ thu+o+`ng le^.\.
\...
- Quye^'t ddi.nh mang ta^'t ca? chu? lu+.c qua^n chie^'n xa, pha'o
binh, ma'y bay cu?a Qua^n ddoa`n II kho?i Pleiku, Kontum, to^i dda~
tha?o lua^.n vo+'i ca'c tu+o+'ng la~nh\. Ða^y cu~ng la` mo^.t quye^'t
ddi.nh chung cu?a Ho^.i ddo^`ng Tu+o+'ng la~nh, nhu+ quye^'t ddi.nh
ho^m qua cho Tu+o+'ng Tru+o+?ng ngoa`i qua^n ddoa`n I\.
Pho`ng ho.p im pha(ng pha('c, kho^ng co' mo^.t pha?n u+'ng, cho^'ng
ddo^'i na`o\. Bo^~ng tu+o+'ng Phu' ho?i o^ng Thie^.u mo^.t ca^u ga^`n
nhu+ la.c dde^`:
- Thu+a To^?ng Tho^'ng, ne^'u chu? lu+.c qua^n, Thie^'t gia'p, Pha'o
binh ru't ddi la`m sao Ði.a phu+o+ng qua^n cho^'ng ddo+~ no^?i khi
Co^.ng Sa?n dda'nh\? Ho+n 100 nga`n da^n 2 ti?nh Pleiku, Kontum va`
gia ddi`nh anh em binh si~\?
- Thi` cho tha(`ng Co^.ng Sa?n so^' da^n ddo'! Vo+'i ti`nh hi`nh
na(.ng ne^` hie^.n ta.i, mi`nh pha?i lo pho`ng thu?, giu+~ ddu+o+.c
vu`ng da^n cu+ ddo^ng ddu'c, ma^`u mo+~\... ho+n la` bi. "ke.t" qua'
nhie^`u qua^n tre^n Vu`ng Cao nguye^n..."
(CTTCN1975, trang 85, 86)
Ke^' hoa.ch dda~ ddu+o+.c coi nhu+ ho+.p thu+'c ho'a va` le^.nh
trie^.t thoa'i ddu+o+.c ban ha`nh, ca'c tu+o+'ng la~nh kho^ng ai pha?
n
ddo^'i\. Ke^' ddo' ho. ba`n vie^.c lu+.a cho.n ddu+o+`ng ru't qua^n,
tu
+o+'ng Vie^n cho bie^'t ddu+o+`ng Quo^'c lo^. 21 kho^ng the^? su+?
du.ng ddu+o+.c vi` ddu+o+`ng 14 giu+~a Pleiku-Ban Me^ Thuo^.t dda~
bi.
ddi.ch ca('t, Ba('c Vie^.t hie^.n co' 3, 4 su+ ddoa`n chi'nh qui ta.i
chie^'n tru+o+`ng Ban Me^ Thuo^.t, kho^ng the^? tu+` ddo' su+? du.ng
ddu+o+`ng 21 ve^` Nha Trang\. Ðu+o+`ng 19 no^'i Pleiku- Qui Nho+n
cu~ng kho' tha`nh co^ng vi` dde`o An Khe^ dda~ bi. ca('t o+? hai
phi'a
Ðo^ng, Ta^y, Vie^.t Co^.ng ddo'ng cho^'t nhie^`u no+i, tru+o+'c dda^y
Pha'p dda~ tu+`ng bi. Vie^.t Minh phu.c dda'nh ki'ch tan ta'c tre^n
dde`o na`y\. Ngoa`i ddu+o+`ng so^' 7B kho^ng co`n ddu+o+`ng na`o
kha'c, Tu+o+'ng Phu' dde^` nghi. cho.n ddu+o+`ng so^' 7B, ke^' hoa.ch
ddu+o+.c cha^'p thua^.n\.
Thie^.u no'i ke^' hoa.ch ru't qua^n dde^? ba?o toa`n lu+.c lu+o+.ng
ha^`u ta'i chie^'m Ban Me^ Thuo^.t, Thie^.u da(.n Phu' pha?i giu+~
bi'
ma^.t, kho^ng ddu+o+.c cho ca'c Ti?nh tru+o+?ng bie^'t, chi? co' chu?
lu+.c cu?a qua^n ddoa`n ru't, Ði.a phu+o+ng se~ pha?i o+? la.i
chie^'n
dda^'u, nhu+ va^.y ve^` co+ ba?n ke^' hoa.ch chi? la` su+. lu+`a
do^'i
la^~n nhau, mo^.t ke^' hoa.ch ba^'t nha^n, ta`n nha^~n\. Chie^`u 14-3
Bo^. Tu+ le^.nh qua^n ddoa`n trie^.u ta^.p ca'c si~ quan cao ca^'p
dde^? tho^ng ba'o le^.nh ru't bo? Cao nguye^n tuy nhie^n kho^ng co'
gia^'y to+` le^.nh ha`nh qua^n ca^'p qua^n ddoa`n, cuo^.c ha`nh qua^n
to^? chu+'c vo^.i va~ kho^ng ddu+o+.c cha(.t che~\. Tu+o+'ng Phu'
le^.nh cho Lu+~ ddoa`n 2 Ky. binh ru't tu+` dde`o Nang Yang ve^` ta
(ng
pha'i cho Lie^n ddoa`n 23 Bie^.t ddo^.ng qua^n va` Co^ng binh dde^?
su
+?a chu+~a ca^`u co^'ng, giu+~ an ninh tre^n lo^. tri`nh ddu+o+`ng
so^' 7B\. Du+o+'i tho+`i o^ng Die^.m Cheo Reo ddu+o+.c ta'ch ra kho?i
Pleiku tha`nh la^.p ti?nh Phu' Bo^?n, da^n so^' 95 nga`n ngu+o+`i,
70%
la` ddo^`ng ba`o Thu+o+.ng\.
Ti?nh Lo^. 7B tu+` nga~ ba My~ Tha.nh to+'i Tuy Ho`a tru+o+'c dda^y
la` ddu+o+`ng tra?i dda', co' 3 ca^`u chi'nh: Phu' Thie^.n 50m, Le
Bac
600m, Ca` Lu'i 40m\. Ðoa.n cuo^'i ti?nh lo^. 7B trong ddi.a pha^.n
Tuy
Ho`a, qua^.n Cu?ng So+n kho^ng an toa`n cho su+. lu+u tho^ng\.
Nga`y 16-3 ddoa`n xe ba('t dda^`u ro+`i Pleiku, Tu+o+'ng Phu' va`
Bo^.
tu+ le^.nh ddi tru+.c tha(ng ve^` Nha Trang, bo? la.i Chua^?n tu+o
+'ng
Pha.m Duy Ta^'t lo ddo^n ddo^'c dda'm di ta?n\. Ðoa`n di ta?n go^`m
co' 4 ddoa`n, mo^~i ddoa`n 250 xe, theo Tu+o+'ng Hoa`ng La.c (Nhu+~ng
Su+. Tha^.t Chu+a He^` Nha('c To+'i) to^?ng co^.ng co' 1200 xe co^.,
theo Pha.m Hua^'n co' ta^'t ca? 4,000 qua^n xa ddu? loa.i, mo^~i
nga`y
mo^.t ddoa`n xe\. Nga`y 16-3 ddoa`n xe le^n ddu+o+`ng e^m xuo^i vi`
co' ye^'u to^' ba^'t ngo+`, nga`y thu+' hai 17-3 da^n chu'ng cha.y
u`a
theo khie^'n cuo^.c di ta?n tro+? ne^n ho^~n loa.n phu+'c ta.p\. Tu+o
+'ng Phu' ra le^.nh ngu+ng lui binh ta.i Phu' Bo^?n va` la^.p pho`ng
tuye^'n ta.i Ha^.u Bo^?n\.
Ca'c bie^'n co^' do^`n da^.p sau ddo' vu+o+.t kha? na(ng cu?a gio+'i
tha^?m quye^`n, qua^n nha^n ta.i Phu' bo^?n bi. a?nh hu+o+?ng da^y
chuye^`n cu~ng ho^'t hoa?ng gia nha^.p ddoa`n cha.y loa.n\. Nga`y
18-3
Lie^n ddoa`n 7 Bie^.t ddo^.ng qua^n ddang cu`ng thie^'t gia'p dda'nh
cho^'t Vie^.t Co^.ng xui xe?o bi. kho^ng qua^n oanh ta.c la^`m, ga^y
nhie^`u thu+o+ng vong cho phi'a ta\. Ho^~n loa.n xa^?y ra, bo.n lu+u
manh co^n ddo^` ddo^'t cho+., Vie^.t Co^.ng pha'o ki'ch phi tru+o+`ng
ga^y kinh hoa`ng cho ddoa`n di ta?n, to^'i dde^'n Vie^.t Co^.ng pha'o
ki'ch thi. xa~ khie^'n ngu+o+`i che^'t nhu+ ra., ca'c chie^'n xa
M-48,
M-41 bi. pha' hu?y 70%, lu+.c lu+o+.ng chie^'n xa pha'o binh do^`n
ddo^'ng ta.i Phu' Bo^?n\. Sau tra^.n pha'o ki'ch du+~ do^.i cu?a
Co^.ng qua^n, xe ta(ng M-48, M-41, dda.i ba'c bi. hu+ ha.i he^'t
kho^ng the^? su+? du.ng ddu+o+.c, 40 chie^'n xa va` 8 kha^?u 175 ly
bi. pha' hu?y\.
Nga`y 16-3 -1975 Su+ ddoa`n 320 Vie^.t Co^.ng ddu+o+.c le^.nh ha`nh
qua^n ca^'p to^'c dduo^?i theo dda'nh pha' ddoa`n xe trie^.t thoa'i,
dde^'n 18-3 lu+.c lu+o+.ng lo+'n cu?a Vie^.t Co^.ng tie^'n va`o Phu'
Bo^?n, dda'nh pha' du+~ do^.i dda'm qua^n trie^.t thoa'i ddang u`n
ta.i dda^y ro^`i tie^'p tu.c dda'nh xuo^'ng Cu?ng So+n\. Chu'ng ga^y
kinh hoa`ng cho ddoa`n qua^n trie^.t thoa'i, ca'c lie^n ddoa`n Bie^.t
ddo^.ng qua^n, thie^'t gia'p, bo^. binh cu?a ta bi. thie^.t ha.i na
(.ng
\. Ði.ch su+? du.ng nhie^`u dda.i ba'c, xe ta(ng la^'y ddu+o+.c cu?a
ta dde^? truy ki'ch dda'nh pha' ddoa`n qua^n trie^.t thoa'i, mo^.t
lo^~i la^`m tai ha.i cu?a cuo^.c lui binh ma` kho^ng ai ngo+` to+'i\.
Nha^.n ddu+o+.c ba'o ca'o ti`nh hi`nh nguy kho^'n Tu+o+'ng Phu' ra
le^nh bo? Ha^.u Bo^?n dde^? ve^` Tuy Ho`a\. Cuo^.c cha.m su'ng ta.i
Ha^.u Bo^?n ke'o da`i to+'i sa'ng ho^m sau, ddoa`n qua^n ddi ddu+o+.c
20km thi` Co^.ng Sa?n dda~ tra`n va`o Phu' Tu'c, Lie^n ddoa`n 7
Bie^.t
ddo^.ng qua^n chie^'m la.i qua^.n Phu' Tu'c\. Khi ra kho?i Phu' Tu'c
li'nh tranh nhau vu+o+.t le^n tru+o+'c, ngu+o+`i ta ba('n nhau dde^?
tranh le^n tru+o+'c, su'ng no^? kha('p no+i gia`nh ddu+o+`ng ddi,
ho^~n loa.n nga`y ca`ng tra^`m tro.ng do ca'c binh si~ ra~ ngu~,
dda`o
binh to`ng pha.m cu+o+'p cu?a gie^'t ngu+o+`i\. Binh li'nh chu+?i ru?
a
Thie^.u suo^'t do.c ddu+o+`ng vi` cuo^.c lui binh the^ tha?m na`y,
da^n che^'t li'nh che^'t, tha^.t la` mo^.t ddi.a ngu.c, mo^.t ha`nh
lang ma'u\.
Co^ng binh la^.p 2 ca^`u no^?i, mo^.t ta.i Le Bac, mo^.t ta.i Ðo^`ng
Cam, ddoa`n xe dde^'n ddu+o+.c so^ng Ba thi` thi` bi. ca't lu'n,
ma^'t
ba nga`y dde^? tru+.c tha(ng cho+? vi? sa('t lo't ddu+o+`ng, du` ga
(.p
kho' kha(n ddoa`n xe dda^`u tie^n ve^` to+'i Tuy Ho`a, chi? co' mo^.t
chie^'c xe bi. ke.t giu+~a ca^`u no^?i khie^'n ca? ddoa`n qua^n ta('c
nghe~n\. Co^.ng qua^n tu+` Thua^`n Ma^~n ddo^? xuo^'ng to^? chu+'c
ca'c cho^'t cha(.n ddu+o+`ng, mo^.t tie^?u ddoa`n Ði.a phu+o+ng qua^n
va` mo^.t tie^?u ddoa`n Bie^.t ddo^.ng qua^n ddu+o+.c giao nho^?
cho^'t
\. Nga`y 22-3 hai tie^?u ddoa`n Bie^.t Ðo^.ng qua^n o+? ddoa.n ha^.u
dda'nh tan trung ddoa`n Ba('c Vie^.t, ddi.ch bi. thie^.t ha.i na(.ng
pha?i ru't lui\. Vie^.t Co^.ng ddu+a the^m ca'c lu+.c lu+o+.ng dda~
tham chie^'n ta.i Ban Me^ Thuo^.t vo+'i chie^'n xa ye^?m tro+. theo
ti?
nh lo^. 287 ddo^? xuo^'ng ddu+o+`ng lie^n ti?nh lo^. 7B\. Tu+o+'ng
Ca^?
m ba'o ca'o Tu+o+'ng Phu', Phu' ra le^.nh tan ha`ng, Ca^?m va` Bo^.
tham mu+u bay tru+.c tha(ng ve^` Tuy Ho`a, nhu+~ng ngu+o+`i co`n la.i
cha.y ve^` hu+o+'ng ddo^ng\. Phi'a ta^y xe ta(ng Vie^.t Co^.ng ddang
tie^'n to+'i, hu+o+'ng ba('c la` Pleiku, hu+o+'ng nam Vie^.t Co^.ng
ddang ddo'ng cho^'t, ai len lo?i theo so^ng Ba thi` ve^` ddu+o+.c Tuy
Ho`a\. Nga`y 26-3 tie^?u ddoa`n 34 Bie^.t ddo^.ng qua^n thanh toa'n
ca'c cho^'t sau cu`ng ta.i xa~ My~ Tha.nh To`ng, nhu+~ng gi` co`n
la.i
dda~ to+'i ddu+o+.c Tuy Ho`a, trong so^' 1,200 xe co^. chi? co' 300
mo
+? ddu+o+`ng ma'u to+'i ddu+o+.c Tuy Ho`a\.
Lui binh tre^n ti?nh lo^. 7B ddu+o+.c coi nhu+ mo^.t cuo^.c tha?m
ba.i
lo+'n nha^'t trong chie^'n tranh ta.i mie^`n Nam Nu+o+'c Vie^.t tu+`
tru+o+'c dde^'n nay\. Pha.m Hua^'n go.i ddo' la` ha`nh lang ma'u, con
ddu+o+`ng ma'u va` nu+o+'c ma('t da`i 300 km trong 9 nga`y dde^m,
ddo'
cu~ng la` mo^.t cuo^.c ha`nh qua^n pha' sa?n\.
Ha^.u qua? la` to^?n tha^'t cu?a cuo^.c lui binh tha^.t khu?ng
khie^'p, khoa?ng 60 nga`n chu? lu+.c qua^n khi to+'i Tuy Ho`a chi?
co`n khoa?ng mo^.t pha^`n ba 20 nga`n ngu+o+`i, 5 lie^n ddoa`n Bie^.t
ddo^.ng qua^n khoa?ng 7,000 chi? co`n 900 ngu+o+`i, Lu+~ ddoa`n 2
thie^'t ky. vo+'i ho+n 100 xe ta(ng thie^'t gia'p chi? co`n la.i 13
ca'i M-113\.
O^ng Cao Vie^n cho bie^'t:
"I't nha^'t 75% kha? na(ng ta'c chie^'n cu?a qua^n ddoa`n II bao
go^`m
su+ ddoa`n 23 bo^. binh cu~ng nhu+ ca'c lu+.c lu+o+.ng Bie^.t ddo^.ng
qua^n, thie^'t gia'p, pha'o binh, co^ng binh va` truye^`n tin dda~
bi.
hu?y hoa.i chi? trong vo`ng co' mu+o+`i nga`y\. Chie^'n di.ch dda'nh
chie^'m la.i Ban Me^ Thuo^.t kho^ng the^? thu+.c hie^.n ddu+o+.c, ddo
+n gia?n chi? vi` Qua^n ddoa`n 2 kho^ng co`n lu+.c lu+o+.ng ta'c
chie^'n na`o ca?\. Qua^n Co^.ng Sa?n dda~ chie^'m ddu+o+.c Kontum,
Pleiku kho^ng ca^`n pha?i chie^'n dda^'u\. Khuye^'n khi'ch bo+?i
chie^'n tha('ng vo+'i ta^`m mu+'c kho^ng ngo+`, ca'c su+ ddoa`n F10,
316 va` 320 CSBV quye^'t ddi.nh dda'nh to+'i\. Ngay lu'c ba^'y gio+`,
ddi.ch qua^n bie^'t ra(`ng lu+.c lu+o+.ng ma` Qua^n ddoa`n II su+?
du.ng dde^? nga(n cha^.n bu+o+'c tie^'n qua^n cu?a ho. ve^` hu+o+'ng
bo
+` bie^?n chi? co`n la` Lu+~ ddoa`n 3 Du` ta.i Kha'nh Du+o+ng"
(Nguye^~n Ðu+'c Phu+o+ng, Chie^'n Tranh Vie^.t Nam Toa`n Ta^.p, trang
738)
Ba('c Vie^.t cho bie^'t dda~ tie^u die^.t tre^n 14 nga`n chu? lu+.c
qua^n ngu.y, chie^'m ddu+o+.c 5,760 kha^?u su'ng ca'c loa.i trong
ddo'
co' 22 dda.i ba'c 155 ly, 9 kha^?u 175 ly, 48 kha^?u 105 ly, chie^'m
va` pha' hu?y 2000 xe co^. ca'c loa.i\...
Theo ta`i lie^.u My~ (The World Almanac Of The Viet Nam War.) va` cu?
a
Nguye^~n Ðu+'c Phu+o+ng, trong so^' 400 nga`n da^n Cao nguye^n cha.y
loa.n chi? co' 100 nga`n to+'i ddu+o+.c Tuy ho`a\. Theo Tu+o+'ng
Hoa`ng La.c trong so^' 200 nga`n da^n cha.y loa.n chi? co' 45 nga`n
to
+'i Tuy Ho`a\. Ca'c kho qua^n du.ng ta.i Kontum, Pleiku bo? ngo?,
ta^'t ca? qua^n du.ng, vu~ khi' tri. gia' 253 trie^.u My~ Kim lo.t
va`o tay Co^.ng qua^n\. Su+. thie^.t ha.i ve^` tinh tha^`n co`n to
ta't khu?ng khie^'p ho+n the^'\. Theo tu+o+'ng Hoa`ng La.c ke^'
hoa.ch
kho^ng dda^`y ddu?, ky? lua^.t ho^~n ta.p, kho^ng nghie^n cu+'u lo^.
tri`nh, ca^`u co^'ng, da^n chu'ng va` gia ddi`nh binh si~ ho^~n
ddo^.n
la`m cho qua^n ddo^.i ma^'t tinh tha^`n khie^'n ai cu~ng chi? lo
cha.y
tha'o tha^n\. Da^n chu'ng nghe tin tu+'c bi quan qua dda`i BBC dda~
o^` a.t cha.y ve^` phi'a Nam la`m na'o loa.n cuo^.c trie^.t thoa'i
khie^'n cho tinh tha^`n binh si~ xuo^'ng tha^'p\.
To^?ng co^.ng 60 nga`n qua^n trie^.t thoa'i chi? co' 20 nga`n to+'i
ddu
+o+.c Tuy Ho`a, khoa?ng 200 nga`n da^n chi? co' 45 nga`n to+i no+i
ye^n la`nh, nhu+ va^.y ha(`ng 100 nga`n qua^n da^n hoa(.c bi. ba('t,
bi. gie^'t\. Nhu+~ng ngu+o+`i thu+o+ng binh trong ca'c be^.nh vie^.n
cu~ng nhu+ bi. thu+o+ng tre^n ddu+o+`ng cha.y loa.n chi? co' nu+o+'c
na(`m cho+` che^'t vi` ba'c si~ y ta' kho^ng co`n nu+~a, ai cu~ng
chi?
lo cha.y tha'o tha^n, so^' ngu+o+`i bi. thu+o+ng bi. gie^'t\.. co'
the^? le^n to+'i ha(`ng va.n hoa(.c nhie^`u ho+n nu+~a\.
To^?ng tham mu+u tru+o+?ng no'i:
"Tha^'t ba.i tu+. ta.o cu?a qua^n ddoa`n II la` mo^.t gia^'c mo+ ha~i
hu`ng tre^n ca? hai phu+o+ng die^.n ta^m ly' va` chi'nh tri. cho da^n
chu'ng cu~ng nhu+ cho QLVNCH\. Ro^'i loa.n, lo a^u, so+. ha~i, le^n
a'n, to^.i lo^~i cu~ng nhu+ tha^'t vo.ng ba('t dda^`u dde` na(.ng
le^n
ta^m tri' mo.i ngu+o+`i"
Nguye^~n Ðu+'c Phu+o+ng (CTVNTT, trang 738, 739)\.
Nhu+~ng tin ddo^`n ca('t dda^'t nhu+o+`ng cho Co^.ng Sa?n lan nhanh
khie^'n ngu+o+`i ta ddo^? xo^ nhau cha.y ve^` hu+o+'ng Nam, Qua^n khu
1 cu~ng ro+i va`o ti`nh huo^'ng tu+o+ng tu+.\. Trong khi a^'y ta.i
Sa`i Go`n phi'a ddo^'i la^.p ta(ng hoa.t ddo^.ng ba^'t ti'n nhie^.m
chi'nh phu? Thie^.u, qua^n ddo^.i cu~ng ma^'t tin tu+o+?ng chi? co'
phe'p la. may ra cu+'u ddu+o+.c mie^`n Nam\. Cuo^.c lui binh tre^n
ti?
nh lo^. 7B dda~ ddi va`o ve^'t xe ddo^? cu?a tra^.n Cao Ba('c La.ng
na(m 1949 va` cuo^.c di ta?n Qua?ng Tri. cuo^'i tha'ng 4-1972\.
Cuo^'i
tha'ng 9-1949, Ða.i Ta' Charton trie^.t thoa'i 3 tie^?u ddoa`n Pha'p
ra kho?i Cao ba(`ng dde^'n dda^`u tha'ng 10 bi. Vie^.t Minh cha^.n
dda'nh tan ra~, Pha'p ma^'t 7,000 qua^n va` nhie^`u ddo+n vi. tinh
nhue^., 500 qua^n xa, tre^n 100 su'ng co^'i va` 13 dda.i ba'c, 10
nga`n su'ng ca' nha^n va` co^.ng ddo^`ng, dda.i lie^n trung lie^n,
tra^.n dda'nh dda~ rung ddo^.ng ca? nu+o+'c Pha'p\.
Cuo^'i tha'ng 4 na(m 1972, ca'c ddo+n vi. pho`ng thu? Qua?ng Tri. du
+o
+'i su+. chi? huy cu?a Tu+o+'ng Vu~ va(n Giai chie^'n dda^'u trong
tuye^.t vo.ng, vu`ng tra'ch nie^.m cu?a su+ ddoa`n 3 thu he.p da^`n,
Vie^.t Co^.ng ta^'n co^ng phi'a ta^y va` nam Qua?ng Tri., co^ la^.p
lu
+.c lu+o+.ng pho`ng thu?, binh si~ ta nga`y ca`ng suy su.p tinh
tha^`n
tru+o+'c nhu+~ng ddo+.t pha'o cu?a Ba('c Vie^.t\. Tru+o+'c hoa`n ca?
nh
thie^'u tho^'n tie^'p lie^.u trong khi ddi.ch ta^'n co^ng du+~ do^.i,
Tu+o+'ng Giai tri`nh ba`y ke^' hoa.ch trie^.t thoa'i ve^` Nam so^ng
Tha.ch Ha~n vo+'i Trung Tu+o+'ng Hoa`ng Xua^n La~m, Tu+ le^.nh vu`ng
1\. Ðu+o+.c Tu+ le^.nh cha^'p thua^.n, o^ng cho lui binh tu+'c thi`
nga`y 1-5-1972 su+ ddoa`n 3 va` ca'c lu+.c lu+o+.ng ta(ng pha'i nhu+
Thie^'t gia'p, Bie^.t ddo^.ng qua^n, Thu?y qua^n lu.c chie^'n\..
ta^'t
ca? khoa?ng 9 trung ddoa`n o^` a.t cha.y ve^` Nam qua Quo^'c lo^. I\.
Vie^.t Co^.ng cho+'p tho+`i co+ pha'o theo che^'t nhu+ ra. tre^n
dda.i
lo^. kinh hoa`ng, Quo^'c lo^. dda^`y ca'c loa.i xe bo^'c cha'y, ha`ng
va.n ngu+o+`i bo? xa'c ta.i dda^y, Lu+~ ddoa`n thie^'t ky. co' ho+n
1,000 ngu+o+`i tu+? thu+o+ng, su+ ddoa`n 3 che^'t 2,700 ngu+o+`i,
ma^'t 100 xe ta(ng, 140 dda.i ba'c\...
Ða.i ta' Pha.m Ba' Hoa no'i:
"Nhu+~ng ba`i ho.c chie^'n thua^.t trong tru+o+`ng Vo~ bi. cu~ng nhu+
tru+o+`ng Ða.i ho.c qua^n su+.\.. dde^`u thu+`a nha^.n ra(`ng, trong
ca'c cuo^.c ha`nh qua^n thi` ha`nh qua^n ru't lui (hay trie^.t
thoa'i,
lui binh) la` nhie^`u nguy hie^?m ho+n ca'c cuo^.c ha`nh qua^n kha'c,
vi` ddo+n vi. ddu+a lu+ng ve^` phi'a ddi.ch\. Khi ta^'n co^ng thi`
tru
+o+'c ma(.t la` ddi.ch va` sau lu+ng la` ha^.u tuye^'n, co`n trong
ru't lui thi` tru+o+'c ma(.t la` ha^.u tuye^'n ma` sau lu+ng tro+?
tha`nh tie^'n tuye^'n\. Nguy hie^?m la` va^.y\. Nguye^n ta('c ca(n
ba?
n cu?a ba`i ho.c lui binh la` pha?i co' mo^.t lu+.c lu+o+.ng ha`nh
qua^n giao tie^'p dde^? ba?o dda?m an toa`n phi'a tru+o+'c ma(.t
(ha^.u tuye^'n), co`n lu+.c lu+o+.ng lui binh thi` tu+. ba?o ve^.
phi'a sau lu+ng (tie^`n tuye^'n), ngoa`i ra pha?i ddu+o+.c kho^ng
qua^n quan sa't va` ye^?m tro+. ho?a lu+.c nu+~a\.
Vo+'i cuo^.c ha`nh qua^n giao tie^'p cha^.m cha.p tu+` Tuy Ho`a le^n,
ddoa`n qua^n trie^.t thoa'i nga`y ca`ng tan ta'c tre^n ddu+o+`ng lui
binh vo^ cu`ng ho^~n loa.n vi` bi. qua^n Vie^.t Co^.ng lie^n tu.c
phu.c ki'ch, ta^.p ki'ch\. Khi ve^` dde^'n Tuy Ho`a thi` to^?n tha^'t
dde^'n no^~i kho^ng co`n kha? na(ng thu+.c hie^.n ke^' hoa.ch pha?n
co^ng chie^'m la.i Ban Me^ Thuo^.t ddu+o+.c nu+~a\. So^' da^n thu+o
+`ng bi. che^'t do.c ddu+o+`ng nhie^`u kho^ng ke'm so^' thu+o+ng vong
cu?a qua^n ddo^.i\. Che^'t vi` su'ng dda.n, che^'t vi` xe co^. tranh
gia`nh lo^'i ddi ma` ga^y tai na.n bu+`a ba~i, che^'t vi` tranh nhau
mie^'ng a(n nu+o+'c uo^'ng, che^'t vi` cu+o+'p gia^.t..."
(Cuo^.c Ru't Qua^n Tre^n Ðu+o+`ng So^' 7)
Theo Ða.i Ta' Pha.m Ba' Hoa, mo^.t ddie^`u tro+' tre^u la` ta tu+o+?
ng
Vie^.t Co^.ng bao va^y Pleiku nhu+ng thu+.c ra khi qua^n ta ru't ddi
nga`y 16-3, 4 nga`y sau, 20-3 chu'ng mo+'i tie^'n va`o ti?nh ly. nhu+
the^' chu+'ng to? ti`nh ba'o cu?a ta qua' ye^'u ke'm\. Vie^.t Co^.ng
co`n o+? ca'ch xa Pleiku ra^'t nhie^`u nhu+ng ta dda~ qua' so+. ha~i
tu
+o+?ng chu'ng bao va^y ta^'n co^ng to+'i no+i\. Su+. thu+.c ca'c su+
ddoa`n Vie^.t co^.ng co`n o+? xa ve^` phi'a nam va` ddo^ng nam
Pleiku,
chu'ng la.i o+? ga^`n ddoa`n qua^n trie^.t thoa'i ne^n ta dda~ bi.
ddi.ch pha'o ki'ch, dda'nh pha' ga^y thie^.t ha.i cho ddoa`n qua^n
na(.ng ne^` chu+a tu+`ng tha^'y trong 20 na(m chie^'n tranh\.
Theo o^ng Cao Va(n Vie^n, ke^' hoa.ch ru't bo? Qua^n khu 2 va` 1 cu?a
Nguye^~n va(n Thie^.u la` do mo^.t mi`nh o^ng a^'y nghi~ ra, kho^ng
ho?
i y' kie^'n ai ca?\. Ke^' hoa.ch ddu+o+.c go.i mo^.t ca'ch bo'ng ba^?
y
va(n hoa " Ta'i pho^'i tri' lu+.c lu+o+.ng" nhu+ng thu+.c ra chi? la`
su+. tha'o cha.y mo^.t ca'ch ho^~n ddo^.n vo^ to^? chu+'c, kho^ng
nghie^n cu+' lo^. tri`nh, vo^ ky? lua^.t\... dda'nh lu+`a la^~n nhau
\.
O^ng Cao Va(n Vie^n cho ra(`ng ddo' la` mo^.t ke^' hoa.ch ddu'ng nhu
+ng thu+.c hie^.n qua' tre^~, ddu'ng ly' ra pha?i thu+.c hie^.n tu+`
6
tha'ng tru+o+'c\. Chu'ng ta tha^'y du` ke^' hoa.ch ddu'ng ve^` qua^n
su
+. nhu+ng cu~ng kho^ng the^? cha^'p nha^.n ddu+o+.c vi` no' la` mo^.t
ke^' hoa.ch ba^'t nha^n, ta`n nha^~n\. Nhu+ chu'ng ta dda~ tha^'y Tu
+o
+'ng Thie^.u le^.nh cho Tu+o+'ng Phu' khi ru't Qua^n ddoa`n 2 pha?i
gia^'u ki'n kho^ng ddu+o+.c cho ddi.a phu+o+ng bie^'t dde^? lu+`a ho.
pha?i o+? la.i chie^'n dda^'u\. Le^.nh na`y dda~ ga^y te^. tra.ng
ca^'p lo+'n bo? qua^n, bo? da^n cha.y tru+o+'c khi cuo^.c tha'o cha.y
ba('t dda^`u die^~n ra, ke^' hoa.ch tha^.t la` ba^'t nha^n khi ru't
ddi bo? ro+i ddo^`ng ba`o ruo^.t thi.t cu?a mi`nh va`o tay Co^.ng sa?
n, chi'nh chu'ng ta dda~ bo? ro+i la^~n nhau trong khi ta la.i lo+'n
tie^'ng chi? tri'ch ngu+o+`i My~ bo? ro+i ddo^`ng minh\.
Ha^`u nhu+ ta^'t ca? gio+'i qua^n nha^n, chi'nh kha'ch, ky' gia?
truye^`n tin\... dde^`u cho ra(`ng ke^' hoa.ch ta'i pho^'i tri', ru't
bo? Qua^n khu 1 va` 2 ve^` ba?o ve^. Qua^n khu 3 va` 4 cu?a Tu+o+'ng
Thie^.u la` lie^`u li~nh, a^?u ta? no' dda~ la`m su.p ddo^? mie^`n
Nam
nhanh cho'ng la.i dda^?y bao nhie^u qua^n, da^n va`o cho^~ che^'t
mo^.t ca'ch oan uo^?ng\. Ke^' hoa.ch to? ra ra^'t ca^?u tha? va`
kho^ng tu+o+?ng, cho du` ddu+o+`ng ti?nh lo^. 7B co' ro^.ng ra~i
the^nh thang nhu+ xa lo^. Sa`i Go`n Bie^n Ho`a cha(ng nu+~a cu~ng
kho^ng the^? di ta?n ha`ng nghi`n xe co^., ha(`ng ma^'y tra(m nghi`n
qua^n da^n cha.y loa.n to+'i no+i to+'i cho^'n ddu+o+.c huo^'ng ho^`
ddo' chi? la` con ddu+o+`ng dda~ bo? hoang tu+` bao la^u nay, ca^`u
co^'ng hu+ ho?ng, cu~ ky~ cha^.t he.p\. Tu+o+'ng Thie^.u dda~ qua'
ddo^.c ddoa'n khi kha(ng kha(ng cho di ta?n ca? hai Qua^n khu cu`ng
mo^.t lu'c ba^'t cha^'p su+. ca^`u kha^?n cu?a hai Tu+o+'ng Tu+
le^.nh
xin o+? la.i chie^'n dda^'u dde^'n cu`ng, sinh ma.ng cu?a dda^'t nu+o
+'c, cu?a ha`ng nghi`n va.n ngu+o+`i ddu+o+.c o^ng ddem ra la`m tro`
cho+i ma` kho^ng he^` ba`n vo+'i no^.i ca'c, vo+'i qua^n da^n ca'c
ca^'p\. Nhu+ng nhie^`u ngu+o+`i cu~ng cho ra(`ng Tu+o+'ng Thie^.u cho
+i tro` tha'u ca'y gia? vo+` thua cha.y dde^? My~ so^'t ruo^.t pha?i
nha^?y va`o\.
Ði.ch kho^ng the^? ngo+` ta la.i co' the^? sai la^`m lo+'n lao ve^`
chie^'n lu+o+.c dde^'n the^', ddo^'i vo+'i chu'ng ke^' hoa.ch trie^.t
thoa'i Cao nguye^n cu?a Thie^.u la` mo^.t ta(.ng pha^?m tu+` tre^n
tro
+`i ro+i xuo^'ng\.
"Nhu+ng ba^y gio+`, ca? mo^.t qua^n ddoa`n chu? lu+.c cu?a ngu.y ru't
cha.y ho^.c to^'c, bo? ca? Ta^y nguye^n - mo^.t ddi.a ba`n chie^'n lu
+o
+.c ra^'t quan tro.ng thi` vi` sao\? Theo le^.nh ai\? Hai ddo`n sa^'m
se't ta dda'nh o+? Nam Ta^y nguye^n dda~ la`m rung ddo^.ng qua^n
ddi.ch dde^'n the^' kia u+\? Ðu'ng la` ddo`n dda'nh tru'ng huye^.t,
ddi.ch ba('t dda^`u nga^'m, chi? sau co' ma^'y nga`y\. Ðu'ng la`
ddi.ch dda~ choa'ng va'ng va` ro^'i loa.n ve^` chie^'n lu+o+.c\. La.i
mo^.t sai la^`m nu+~a ra^'t lo+'n ve^` chie^'n lu+o+.c cu?a chu'ng\.
Le^.nh ru't qua^n ddoa`n 2 pha?i do ngu.y quye^`n trung u+o+ng o+?
Sa`i Go`n pha't ra, va^.y thi` va^'n dde^` dda~ vu+o+.t qua' pha.m vi
chie^'n di.ch va` le^n to+'i ta^`m chie^`n lu+o+.c\.
La^`n dda^`u tie^n trong cuo^.c chie^'n tranh Ðo^ng Du+o+ng, trong
pha.m vi chie^'n di.ch, mo^.t qua^n ddoa`n ddi.ch ddu+o+.c trang bi.
hie^.n dda.i dda~ pha?i bo? ddi.a ba`n chie^'n lu+o+.c quan tro.ng
ru't cha.y.Ti`nh hi`nh na`y se~ da^~n dde^'n nhie^`u su+. kie^.n quan
tro.ng kha'c, co' the^? da^~n dde^'n vie^.c ta ke^'t thu'c tha('ng lo
+.i nhanh cho'ng cuo^.c chie^'n tranh"
Va(n Tie^'n Du~ng (Ða.i Tha('ng Mu`a Xua^n trang 99)
Tu+o+'ng Thie^.u ddi tu+` sai la^`m na`y to+'i sai la^`m to lo+'n
kha'c, ke^' hoa.ch ta'i pho^'i tri' lu+.c lu+o+.ng cu?a o^ng dda~
khie^'n cho ke? ddi.ch kho^ng pha?i giao chie^'n cu~ng chie^'m ddu+o
+.c ca? Kontum, Pleiku\. Cho le^.nh Qua^n ddoa`n 2 trie^.t thoa'i
kho?
i Cao nguye^n, Tu+o+'ng Thie^.u dda~ mo+? mo^.t cuo^.c ha`nh qua^n
pha' sa?n va` do.n co^~ sa(~n cho Vie^.t Co^.ng xo+i, chu+a bao gio+`
Vie^.t Co^.ng sung su+o+'ng thoa?i ma'i nhu+ tha'ng 3-1975, trong
vo`ng mo^.t tua^`n le^~ ca? Cao nguye^n ro+i va`o tay Co^.ng sa?n,
tai
ha.i ho+n nu+~a no' ke'o theo su+. su.p ddo^? cu?a he^. tho^'ng
pho`ng
thu? Qua^n ddoa`n 2\.
"The^' la` ro~\. Tra^.n Buo^n Ma Thuo^.t hie^?m va` ma.nh qua',
tie^'p
dde^'n tra^.n dda'nh die^.t qua^n vie^.n su+ ddoa`n 23 o+? phi'a
ddo^ng Buo^n Ma Thuo^.t nhanh va` go.n qua' la`m cho ddi.ch ho^'t
hoa?
ng, ro^'i loa.n kho^ng nhu+~ng o+? ca^'p su+ ddoa`n, qua^n khu ma`
chi'nh la` ddo^.ng dde^'n co+ quan dda^`u na~o cu?a ngu.y quye^`n
Sa`i
Go`n\. Tu+` sai la^`m ve^` chie^'n thua^.t, chie^'n di.ch, bi. ta
dda'nh ddau qua', ddi.ch ddi dde^'n sai la^`m ve^` chie^'n lu+o+.c;
ngu.y quye^`n Sa`i Go`n ho^'t hoa?ng ra le^.nh ru't cha.y kho?i Ta^y
nguye^n ddu+a qua^n ve^` ddo^`ng ba(`ng ho`ng giu+~ lu+.c lu+o+.ng
va`
giu+~ dda^'t\. Nhu+ng na`o co' ddu+a ddu+o+.c lu+.c lu+o+.ng ve^`
dda^u, co' giu+~ ddu+o+.c dda^'t nu+~a dda^u! ta dda~ die^.t chu'ng
tre^n ddu+o+`ng ru't cha.y\.
Ma` dda~ sai la^`m ve^` chie^'n lu+o+.c ro^`i thi` tha^'t ba.i trong
chie^'n tranh la` ddie^`u cha('c cha('n, kho^ng so+'m thi` muo^.n"
Va(n Tie^'n Du~ng (ÐTMX trang 105)
La^`n dda^`u tie^n trong chie^'n tranh Ðo^ng Du+o+ng ca? mo^.t qua^n
ddoa`n pha?i ru't cha.y, trong ha`ng ngu~ Tu+o+'ng la~nh ddie^`u
khie^?
n bo^. ma'y chie^'n tranh chu+a co' ai a^?u ta? va` ba.t ma.ng cho
ba(`ng Tu+o+'ng Thie^.u\. Tha^'t ba.i tre^n ddu+o+`ng so^' 7B do
tha^'t thu? Ban Me^ Thuo^.t, ne^'u kho^ng ma^'t Ban Me^ Thuo^.t cha
('c
kho^ng ai nghi~ pha?i bo? Kontum Pleiku, tu+` sai la^`m chie^'n
thua^.t ddi dde^'n sai la^`m chie^'n lu+o+.c\. Ca'c cuo^.c ha`nh
qua^n
kho^ng ddu+o+.c Bo^. To^?ng tham mu+u ddie^`u khie^?n gia'm sa't,
To^?
ng tho^'ng ra le^.nh tru+.c tie^'p cho ca'c Tu+ le^.nh qua^n ddoa`n,
Bo^. To^?ng tham mu+u kho^ng ddu+o+.c ra ba^'t cu+' le^.nh na`o cho
ca'c ddo+n vi., chi'nh vi` Thie^.u da`nh ddo^.c quye^`n la~nh dda.o
ne^n mo+'i ddu+a to+'i su.p ddo^? he^. tho^'ng pho`ng thu? nhanh nhu+
va^.y\.
Le^.nh trie^.t thoa'i la` mo^.t le^.nh bi' ma^.t, chi? mo^.t so^' i't
si~ quan cao ca^'p cu?a Qua^n ddoa`n ddu+o+.c truye^`n dda.t, su+.
thu
+.c ddo' chi? la` mo^.t su+. do^'i tra' lu+`a ga.t la^~n nhau dde^?
bo? cha.y tru+o+'c\. Vi` pha?i tha'o cha.y vo^.i va~ ne^n kho^ng co'
ke^' hoa.ch dda^`y ddu?, vo^ ky? lua^.t, kho^ng nghie^n cu+'u lo^.
tri`nh, ca^`u co^'ng, da^n chu'ng va` gia ddi`nh binh si~ ho^~n
ddo^.n, ngu+o+`i ta cho ra(`ng Tu+o+'ng Tu+ le^.nh Phu' kho^ng ddu?
kha? na(ng kie^?m soa't ddo^n ddo^'c cuo^.c lui binh ca^'p qua^n
ddoa`n
\. Su+. thu+.c kho^ng ha(?n nhu+ va^.y, cha(?ng rie^ng gi` ta.i qua^n
khu 2 ma` ngay ca? Qua^n khu 1 kie^.n Tu+o+'ng Ngo^ Quang Tru+o+?ng
cu~ng dda`nh bo' tay kho^ng the^? kie^?m soa't no^?i ti`nh hi`nh
ro^'i
loa.n\.
Tre^n thu+.c te^' kho^ng co' mo^.t le^.nh to^?ng qua't na`o ca?,
cuo^.c lui binh kho^ng ddu+o+.c to^? chu+'c, gia'm sa't, thi ha`nh
ba'o ca'o chi'nh xa'c, ca'c o^ng To^?ng tham mu+u tru+o+?ng Cao Va(n
Vie^n, Phu. ta' ha`nh qua^n Le^ Nguye^n Khang, Tham mu+u tru+o+?ng
lie^n qua^n Ðo^`ng va(n Khuye^n\.. chu+a he^` mo^.t la^`n bay ra thi.
sa't ma(.t tra^.n, ho. chi? ngo^`i trong pho`ng la.nh ddie^`u binh
khie^?n tu+o+'ng ba(`ng ddie^.n thoa.i\. Ca'c Tu+o+'ng Tra^`n va(n
Ca^?
m, Le^ Duy Ta^'t, Pha.m va(n Phu'\... nhu+~ng ngu+o+`i chi? huy
cuo^.c
trie^.t thoa'i bay tru+.c tha(ng tha^.t cao tre^n tro+`i\.. ca? mo^.t
qua^n ddoa`n kho^ng co' ai chi.u tra'ch nhie^.m\.
Sau na`y nga`y 21-4-1975, su+ ddoa`n 18 dda~ thu+.c hie^.n ru't qua^n
ta.i Xua^n Lo^.c co' tra^.t tu+., an toa`n, i't thie^.t ha.i, ho.
dda~
cho di ta?n gia ddi`nh binh si~ tru+o+'c dde^? li'nh an ta^m chie^'n
dda^'u\. Cuo^.c ru't qua^n cu?a su+ ddoa`n 18 cho tha^'y tha^'t ba.i
cu?a Qua^n khu 2 va` 1\.
- Thie^'u chua^?n bi., kho^ng la^.p ke^' hoa.ch lui binh
- Kho^ng kie^?m soa't ddo^n ddo^'c ca^'p chi? huy\.
- Gia ddi`nh binh si~, da^n chu'ng di ta?n la`m ro^'i loa.n ha`ng
ngu~
qua^n ddo^.i\.
- Kho^ng duy tri` ddu+o+.c ky? lua^.t khie^'n cho cho bo.n co^n ddo^`
ma(.c su+'c tranh cu+o+'p ba('n gie^'t nhau, da`nh ddu+o+`ng ddi,
kho^ng co`n tre^n du+o+'i, kho^ng ai tua^n le^.nh ai, bo.n dda`o binh
thu+`a co+ nu+o+'c ddu.c tha? ca^u tung hoa`nh cu+o+'p bo'c, y nhu+
trong mo^.t xa~ ho^.i tho+`i thu+o+.ng co^?\. Bo.n lu+u manh dda~
be^u
xa^'u qua^n ddo^.i Vie^.t Nam Co^.ng Ho`a dde^? cho ke? ddi.ch
trie^.t
dde^? khai tha'c tuye^n truye^`n no'i xa^'u ta\. Theo Pha.m Hua^'n
trong nga`y di ta?n Pleiku, lu'c sa('p kho+?i ha`nh dda~ xa?y ra
ho^~n
loa.n, cu+o+'p bo'c ba('n pha'\... ta.i nhie^`u no+i trong va` ngoa`i
thi. xa~\.
Da^n chu'ng cha.y ti. na.n la`m na'o loa.n ha`ng ngu~ qua^n ddo^.i,
binh li'nh ma^'t tinh tha^`n ne^n nhie^`u ddo+n vi. dda~ bi. ra~
ngu~,
tan ha`ng ma(.c du` chu+a cha.m su'ng vo+'i ddi.ch\. Ngu+o+`i da^n cu
+' u`n u`n ke'o nhau cha.y dda~ khie^'n cho qua^n li'nh kho^ng co`n
tinh tha^`n chie^'n dda^'u, da^n ti. na.n dda~ la`m dda?o lo^.n ke^'
hoa.ch trie^.t thoa'i cu?a Qua^n ddoa`n\.
Cuo^.c trie^.t thoa'i dda~ khie^'n cho Cao nguye^n lo.t va`o tay
Co^.ng qua^n chi? trong ma^'y nga`y, no' cu~ng ke'o theo su+. su.p
ddo^? cu?a toa`n bo^. Qua^n khu 2\. Ðie^`u tai ha.i la` cuo^.c
trie^.t
thoa'i dda~ dde^? lo.t va`o tay Vie^.t Co^.ng nhie^`u vu~ khi' dda.n
du
+o+.c, xe ta(ng, dda.i ba'c\.
"Ha^.u ca^`n va^~n ba?o dda?m, kho^ng nhu+~ng chi? mo+'i du`ng he^'t
mo^.t pha^`n so^' lu+o+.ng dda.n du+o+.c dda~ du+. ti'nh trong ke^'
hoa.ch ma` la.i co`n la^'y the^m ddu+o+.c kha' nhie^`u cu?a ddi.ch"
Va(n Tie^'n Du~ng (ÐTMX trang 117)
Ti?nh Qua?ng Ðu+'c na(`m o+? ta^y nam Darlac (Ban Me^ Thuo^.t) va`
phi'a ba('c La^m ddo^`ng va^~n co`n ddu+'ng vu+~ng sau 12 nga`y ca^`m
cu+. ta.i qua^.n Kie^'n ddu+'c phi'a ta^y thi. xa~ Gia nghi~a\. Nga`y
9-3 mo^.t su+ ddoa`n Vie^.t Co^.ng chie^'m qua^.n Ðu+'c la^.p phi'a
ta^y ba('c Qua?ng Ðu+'c, co`n la.i qua^.n Kie^'n ddu+'c phi'a ta^y
thi. xa~ va^~n cho^'ng tra? la.i cuo^.c ta^'n co^ng vu~ ba~o cu?a lu
+.c lu+o+.ng ddi.ch ddo^ng nhu+ kie^'n be^n Phu+o+'c Long dda'nh qua
tu
+` 9-3 cho to+'i 22-3\. Nho+` su+. chie^'n dda^'u anh du~ng cu?a hai
tie^?u ddoa`n 81, 82 thuo^.c lie^n ddoa`n 24 Bie^.t ddo^.ng qua^n va`
hai dda.i ddo^.i ddi.a phu+o+ng qua^n Phan Rang ta(ng cu+o+`ng qua^.n
Kie^'n Ðu+'c va^~n co`n ddu+'ng vu+~ng, ho. ba?o ve^. ddu+o+.c thi.
xa~ ye^n o^?n ddu+o+.c ga^`n hai tua^`n le^~\.
Ðe^'n nga`y 22-3 ti`nh hi`nh tie^'p lie^.u thie^'u hu.t, binh si~
ngoa`i tie^`n tuye^'n qua' me^.t mo?i tru+o+'c a'p lu+.c ddi.ch, ti?
nh
dda~ ti'nh chuye^.n di ta?n ma(.c du` chu+a co' le^.nh qua^n ddoa`n\.
Sa'ng 22-3 Ða.i ta' ti?nh tru+o+?ng Qua?ng ddu+'c la^'y tie^`n trong
nga^n kho^' ddem le^n tru+.c tha(ng ddu+a ve^` Sa`i go`n ro^`i quay
tro
+? la.i, o^ng ghe' La^m ddo^`ng nghi? ngo+i xong le^n ma'y bay tro+?
ve^` Qua?ng Ðu+'c nhu+ng tru+.c tha(ng bi. ho?ng kho^ng quay tro+?
ve^` ddu+o+.c, ddo' la` theo lo+`i o^ng a^'y no'i\. Ðe^'n chie^`u
Trung ta' tie^?u khu pho' be`n cho le^.nh ti?nh di ta?n, hai tie^?u
ddoa`n Bie^.t ddo^.ng qua^n ta.i Kie^'n ddu+'c go.i ve^` ti?nh xin
le^.nh nhu+ng tha^'y ca'c qua^.n dda~ trie^.t thoa'i ne^n ho. cu~ng
lui binh trong tra^.t tu+., ho. dda~ ga`i mi`n tre^n ddu+o+`ng ve^`
thi. xa~ ro^`i ru't theo ddoa`n qua^n cu?a ti?nh\.
Ve^` ddie^?m na`y trong Cuo^.c Trie^.t Thoa'i Cao Nguye^n 1975 cu?a
Pha.m Hua^'n no'i sai hoa`n toa`n\. Trang 170: "Ða.i ta' Nghi`n, Ti?
nh
tru+o+?ng Qua?ng Ðu+'c lie^n la.c ve^` kha^?n ba'o: Qua^.n Kie^'n ddu
+'c ma^'t\. Qua^.n Gia Nghi~a ddang bi. pha'o na(.ng\. Co^.ng qua^n
tu
+` An Lo^.c ke'o ve^` dda~ tie^'n sa't Phi tru+o+`ng Qua?ng Ðu+'c"\.
Trang 171: "Ha^`m chi? huy va` he^. tho^'ng lie^n la.c cu?a Ti?nh tru
+o
+?ng Qua?ng Ðu+'c bi. pha'o sa^.p\. Ða.i ta' Ti?nh tru+o+?ng chi? huy
lu+.c lu+o+.ng co`n la.i cu?a tie^?u khu, mo+? ddu+o+`ng ma'u ru't
ve^` hu+o+'ng La^m ddo^`ng"\.
Kho^ng bie^'t Pha.m Hua^'n ca(n cu+' va`o ta`i lie^.u na`o nhu+ng
chu'ng to^i la` nha^n chu+'ng tu+` dda^`u chi' cuo^'i ta.i dda^y dda~
bie^'t ro~ su+. vie^.c\. Hoa`n toa`n kho^ng co' chuye^.n qua^.n
Kie^'n
ddu+'c ma^'t, thi. xa~ Gia Nghi~a kho^ng he^` bi. pha'o, ddi.ch co`n
bi. ca^`m cha^n ta.i Kie^'n ddu+'c ca'ch thi. xa~ khoa?ng 15 km\. Ti?
nh tru+o+?ng va^~n o+? tu+ dinh cho dde^'n nga`y di ta?n, hoa`n toa`n
kho^ng co' chuye^.n pha'o sa^.p ha^`m, o^ng ti?nh tru+o+?ng dda~ ddi
ma'y bay tru+.c tha(ng tu+` sa'ng hoa`n toa`n kho^ng co' chuye^.n mo
+?
ddu+o+`ng ma'u ru't ve^` La^m ddo^`ng\.
Ðoa`n qua^n trie^.t thoa'i tu+` Qua?ng Ðu+'c sau 5 nga`y ba(ng ru+`ng
thi` to+'i La^m Ðo^`ng nga`y 27-3, to^?ng co^.ng khoa?ng sa'u, ba^?y
nghi`n ngu+o+`i go^`m Ði.a phu+o+ng qua^n, Bie^.t ddo^.ng qua^n, ca?
nh
sa't\.. va` mo^.t so^' i't da^n chu'ng vu+o+.t so^ng Kinh Ða` qua ddu
+o
+.c La^m Ðo^`ng, dda so^' da^n chu'ng bi. bo? la.i vi` kho^ng the^?
ddem he^'t mo.i ngu+o+`i ddu+o+.c\. Cuo^.c di ta?n to^'t dde.p,
hie^`n
la`nh, ra^'t ky? lua^.t hoa`n toa`n kho^ng xa?y ra lo^.n xo^.n na`o
dda'ng tie^'c\.
Nga`y 27-3 ddoa`n qua^n di ta?n tu+` Qua?ng ddu+'c to+'i ddu+o+.c
La^m
ddo^`ng nhu+ng tha^.t kho^ng may, nga`y ho. to+'i no+i cu~ng la` lu'c
La^m Ðo^`ng ba('t dda^`u di ta?n ve^` Phan Rang tru+o+'c su+. nga.c
nhie^n cu?a ta^'t ca? mo.i ngu+o+`i\. Tu+` hai nga`y tru+o+'c su+
ddoa`n 7 Vie^.t Co^.ng thuo^.c qua^n ddoa`n 4, du+o+'i quye^`n
ddie^`u
ddo^.ng cu?a Tra^`n Va(n Tra` chie^'m Ði.nh Qua'n, Hoa`i Ðu+'c, Gia'
Rai\... ro^`i tie^'n qua^n dda'nh ti?nh La^m Ðo^`ng\. Chu'ng tie^'n
theo ddo^.i hi`nh xe ta(ng ddi dda^`u ro^`i bo^. binh, pha'o binh,
ha^.u ca^`n theo sau tie^'n theo ddu+o+`ng 20 ga(.p ddo^`n dda'nh
ddo^`n, ga(.p bo't dda'nh bo't\. Ti?nh tru+o+?ng La^m Ðo^`ng bo?
tro^'n tu+` hai gio+` sa'ng, la^'y tie^`n trong nga^n kho^' cha.y
le^n
Ða` La.t ba(`ng xe di'p, su+. thu+.c kho^ng rie^ng gi` La^m Ðo^`ng,
Qua?ng Ðu+'c ma` ta.i ca? hai Qua^n khu 1 va` 2, nhie^`u ddo+n vi.
tru
+o+?ng, nhie^`u si~ quan cao ca^'p tha^'y ti`nh hi`nh bi dda't dda~
bo? ddo+n vi. cha.y tha'o tha^n\. Cuo^.c di ta?n ta.i La^m Ðo^`ng
ve^`
Phan Rang ddu+o+.c tie^'n ha`nh co' tra^.t tra^.t tu+., kho^ng xa?y
ra
ho^~n loa.n nhu+ ca?nh trie^.t thoa'i tre^n ddu+o+`ng so^' 7B co' le~
vi` kho^ng bi. Vie^.t Co^.ng truy ki'ch ba('n pha' to+i bo+`i\.
Trong khi a^'y hai trung ddoa`n Vie^.t Co^.ng ba(ng ru+`ng tu+` Phu+o
+'c Long qua tie^'n chie^'m qua^.n Di Linh, chie^`u to^'i ho^m a^'y,
pha'o binh thuo^.c ddi.a pha^.n Ða` La.t ba('n tha? da`n va`o Di Linh
ddang na(`m trong tay Co^.ng qua^n\. Hai ho^m sau Ða` La.t cu~ng di
ta?
n ve^` Phan Rang\.
Vu`ng Cao nguye^n ma^'t, chu? lu+.c Qua^n ddoa`n bi. thie^.t ha.i
ga^`n he^'t nhu+ng o+? duye^n ha?i su+ ddoa`n 22 bo^. binh va^~n giu
+~
vu+~ng pho`ng tuye^`n o+? Bi`nh Khe^ tre^n Quo^'c lo^. 19, o+? Tam
Quan Ba('c Bi`nh Ði.nh, hai trung ddoa`n 41, 42 thuo^.c su+ ddoa`n 22
cho^'ng tra? ma~nh lie^.t cuo^.c ta^'n co^ng cu?a su+ ddoa`n 3 Vie^.t
Co^.ng du+o+'i cha^n ddo^`i Bi`nh Khe^ phi'a ta^y Qui Nho+n\. Hai
be^n
gia(`ng co nhau tu+`ng ngo.n ddo^`i, Co^.ng qua^n bi. thie^.t ha.i
nhie^`u trong tra^.n dda'nh\. Trung ddoa`n 95B, su+ ddoa`n 968 Co^.ng
qua^n ddu+o+.c ta(ng cu+o+`ng ta^'n co^ng hai trung ddoa`n 41, 42 nhu
+ng ta va^~n giu+~ ddu+o+.c pho`ng tuye^'n cho dde^'n 30-3\.
O+? duye^n ha?i, Co^.ng Sa?n ta(ng vie^.n the^m tu+` Qua?ng Nga~i
dda'nh Tam Quan, Bo^`ng So+n nga`y 25-3, Trung ddoa`n 47 sau 3 nga`y
chie^'n dda^'u ru't ve^` ca(n cu+' kho^ng qua^n Phu` Ca't la^.p
pho`ng
tuye^'n mo+'i o+? ddo'\. Su+ ddoa`n 320 Vie^.t Co^.ng sau khi dda'nh
pha' ddoa`n di ta?n tre^n ti?nh lo^. 7B xong nhie^.m vu. tie^'n ve^`
Tuy Ho`a\. Su+ ddoa`n 10 cu`ng vo+'i xe ta(ng, dda.i ba'c tu+` Phu+o
+'c An theo ddu+o+`ng 21 tie^'n ve^` Kha'nh Du+o+ng nga`y 27-3 dde^?
ta^'n co^ng Lu+~ ddoa`n 3 Nha^?y Du`\. Ða(.c co^ng, tha'm sa't Vie^.t
co^.ng xa^m nha^.p Qui Nho+n ddo'ng cho^'t, ca('t ddu+o+`ng giao
tho^ng, ddi.a phu+o+ng qua^n cu?a ta ba^y gio+` bie^'n ma^'t he^'t\.
Su
+ ddoa`n 22 ddu+o+.c le^.nh ru't ve^` Qui Nho+n\.
Nga`y 30-3 trung ddoa`n 41 va` 42 ddu+o+.c le^.nh ru't kho?i ma(.t
tra^.n Bi`nh Khe^, trung ddoa`n tru+o+?ng trung ddoa`n 42, trung ta'
Nguye^~n Hu+~u Tho^'ng dda~ na(n ni? xin tu+ le^.nh o+? la.i dda'nh,
o^ng no'i ti`nh hi`nh chu+a dde^'n no^~i, ne^'u ru't ddi sau na`y
kho'
ddem qua^n tro+? la.i\. Nhu+ng dda~ qua' tre^~, khi hai trung ddoa`n
va`o thi. xa~ Qui Nho+n, ho. bi. ca'c cho^'t ddi.ch be^n trong thi.
xa~ cha^.n dda'nh, ddi.a phu+o+ng qua^n ta dda~ di ta?n, Qui nho+n
dda~ na(`m trong tay su+ ddoa`n 3 Vie^.t Co^.ng\. Sau 3 nga`y chie^'n
dda^'u co^.ng vo+'i ha?i pha'o ye^?m tro+., trung ddoa`n 41, 42 pha'
ddu+o+.c pho`ng tuye^'n Vie^.t Co^.ng o+? Nam tha`nh pho^'\. Qua^n
cu?
a hai trung ddoa`n 41, 42 thuo^.c su+ ddoa`n 22 ta^.p trung mo^.t
ddi.a ddie^?m phi'a nam ca'ch be^'n ta^`u 6 ca^y so^' cho+` di ta?n\.
Hai gio+` sa'ng 1-4 ba ta^`u ha?i qua^n ca^.p be^'n cho+? dda'm binh
si~ co`n la.i cu?a su+ ddoa`n, trung ddoa`n tru+o+?ng trung ddoa`n
42,
Trung ta' Nguye^~n hu+~u Tho^ng tu+` cho^'i di ta?n va` o+? la.i tu+.
sa't\.
Trung ddoa`n 47 sau hai ngay co^' thu? bi. dda'nh ba^.t ra kho?i phi
tru+o+`ng Phu` Ca't,tre^n ddu+o+`ng di ta?n ve^` Qui Nho+n trung
ddoa`n bi. phu.c ki'ch ta.i qua^.n ly., tie^?u ddoa`n tru+o+?ng ddi.a
phu+o+ng qua^n tu+. tu+?, xa'c co`n na(`m tru+o+'c va(n pho`ng qua^.n
\. Trung ddoa`n 47 ma^'t ddi ho+n nu+?a qua^n so^' coi nhu+ bi. loa.i
kho?i vo`ng chie^'n, trong co+n tuye^.t vo.ng Ða.i ta' Le^ Ca^`u,
trung ddoa`n tru+o+?ng trung ddoa`n 47 cu~ng tu+. sa't\. Su+ ddoa`n
22
khi ddu+o+.c ta^`u cho+? ve^` Vu~ng Ta^`u chi? co`n ho+n 2,000 qua^n
\.
Sa'ng 2-4 Vie^.t Co^.ng chie^'m Tuy Ho`a, ddi.a phu+o+ng qua^n ru't
ve^` Nha Trang, ta.i dde`o Ca? phi'a nam Phu' Ye^n tie^?u ddoa`n
Bie^.t ddo^.ng qua^n 34 bi. tha^'t thu? sau hai nga`y ca^`m cu+.\.
Ta.i Kha'nh Du+o+ng su+ ddoa`n 10 Vie^.t Co^.ng va` lu+~ ddoa`n 3 Du`
giao tranh du+~ do^.i nga`y 27-3, Vie^.t Co^.ng ddu+o+.c pha'o binh,
xe ta(ng ye^?m tro+. dda~ pha' ddu+o+.c pho`ng tuye^'n cu?a ta,
tie^'p
vie^.n cho Lu+~ ddoa`n Du` bi. cha^.n dda'nh, Nha^?y Du` giu+~ ddu+o
+.c Kha'nh Du+o+ng mo^.t tua^`n thi` tha^'t thu? nga`y 2-4, Lu+~
ddoa`n Du` tan ra~ tru+o+'c a'p lu+.c qua' ma.nh cu?a ddi.ch chi?
co`n
ho+n 300 li'nh cha.y ve^` Nha Trang\. Vie^.t Co^.ng chie^'m trung
ta^m
hua^'n luye^.n Du.c My~, Ninh Ho`a\.
Nha Trang dda~ tro+? tha`nh vo^ chi'nh phu? nhu+ nhie^`u tha`nh pho^'
kha'c, tu` qua^n lao pha' ngu.c tro^'n ra la^'y su'ng cu?a dda'm ta`n
qua^n bo? cha.y ba('n loa.n xa., cu+o+'p bo'c du+~ do^.i nhu+ tho+`i
thu+o+.ng co^?\. Tru+a 2-4 Trung tu+o+'ng Pha.m Quo^'c Thua^`n chi?
huy tru+o+?ng Trung ta^m Du.c My~ dde^'n Bo^. tu+ le^.nh Qua^n ddoa`n
ga(.p Tu+o+'ng Phu,u` hai ngu+o+`i ba`n ba.c vo+'i nhau chu+`ng 15
phu't ro^`i cu`ng ddi to+'i phi tru+o+`ng Nha Trang\. Tu+o+'ng Phu'
le^n tru+.c tha(ng bay ddi ti`m ca'c ddo+n vi., dde^'n chie^`u tro+?
la.i Nha Trang o^ng ba'o ca'o vo+'i Bo^. To^?ng tham mu+u bie^'t
kho^ng lie^n la.c ddu+o+.c vo+'i ddo+n vi. na`o\. Bo^. To^?ng tham mu
+u ra le^.nh cho o^ng pho^'i ho+.p Ha?i, Kho^ng qua^n dde^? to^? chu
+'c pho`ng thu? phi tru+o+`ng Nha Trang\.
Nu+?a tie^'ng sau Tu+o+'ng Phu' bay kho?i Nha Trang, o^ng kho^ng no'i
gi` vo+'i Ban Tham mu+u qua^n ddoa`n hay ba`n tha?o ke^' hoa.ch gi`
ca?, qua' tuye^.t vo.ng o^ng bay ve^` Sa`i Go`n nha^.p be^.nh vie^.n
Co^.ng Ho`a nga`y 4-4\. Tu+o+'ng Phu' kho^ng co`n tinh tha^`n dde^?
chi? huy va? la.i Qua^n ddoa`n 2 cu?a o^ng cu~ng cha(?ng co`n gi` ca?
\. Khi a^'y Ban Tham mu+u Qua^n ddoa`n 2 be`n quye^'t ddi.nh di ta?n
kho?i Nha Trang\. Nga`y 2-4 ca'c ddo+n vi. cu?a Tuye^n Ðu+'c, La^m
Ðo^`ng ru't ve^` Phan rang dde^? tha'o cha.y ve^` mie^`n Nam\.
La`n so'ng ty. na.n mie^`n Trung tu+` Qua^n khu 1, va` phi'a Ba('c
Qua^n khu 2 ddo^? ve^` Phan Rang khie^'n cho ca? ti?nh ho^'t hoa?ng
nha^.p bo.n cha.y ve^` phi'a nam\. Ði.a phu+o+ng qua^n, ca?nh sa't,
co^ng chu+'c Phan Rang\... nhie^`u ngu+o+`i bo? ddo+n vi. dde^? cha.y
loa.n\. Ti?nh tru+o+?ng Ða.i Ta' Tra^`n Va(n Tu+ cho pha' hu?y ma'y
mo'c va` mo^.t so^' co+ so+? quan tro.ng ro^`i ru't ve^` Phan Thie^'t
\.
Bo^. To^?ng tham mu+u khi a^'y be`n la^'y Phan Rang va` Phan Thie^'t,
hai ti?nh cuo^'i cu`ng cu?a Qua^n ddoa`n 2 ddem sa'p nha^.p va`o
Qua^n
khu 3 ke^? tu+` nga`y 4-4-1975, Qua^n ddoa`n 3 cu~ng gu+?i Lu+~
ddoa`n
2 Nha^?y Du` ra ta(ng cu+o+`ng\. Nha Ky~ Thua^.t, Pho`ng 7 Bo^. To^?
ng
tham mu+u gu+?i nhie^`u toa'n tha'm sa't va`o hai vu`ng ddo^ng ba('c
va` ta^y ba('c Phan Rang dde^? do` tha'm hoa.t ddo^.ng cu?a Co^.ng
qua^n\. Bo^. Tu+ le^.nh tie^`n phu+o+ng cu?a Qua^n ddoa`n 3 do Trung
tu
+o+'ng Nguye^~n Vi~nh Nghi chi? huy dda(.t ta.i phi tru+o+`ng Phan
rang, Ti?nh tru+o+?ng Phan Rang ddu+o+.c trie^.u ho^`i dde^? to^? chu
+'c la.i ha`nh cha'nh va` pho`ng thu? ti?nh\. Tra^.t tu+. ddu+o+.c
va~n ho^`i, ta.i phi'a ta^y Phan Thie^'t su+ ddoa`n 7 Vie^.t Co^.ng
ddang ga^y a'p lu+.c, toa'n tha'm sa't cho bie^'t ddi.ch ta^.p trung
2
su+ ddoa`n 3 va` 10 ta.i Cam Ranh ca'ch Phan Rang 45 km\.
Qua^n ddoa`n 3 la.i cho ru't Lu+~ ddoa`n Du` ve^` la.i vu`ng 3 dde^?
pho`ng thu? Qua^n khu, thay va`o ddo' cho ta(ng cu+o+`ng Phan Rang
mo^.t trung ddoa`n cu?a su+ ddoa`n 22 mo+'i trang bi., bo^? sung,
mo^.t lie^n ddoa`n Bie^.t ddo^.ng qua^n, mo^.t tie^?u ddoa`n thie^'t
gia'p\. Cuo^.c thay ddo^?i qua^n sa('p hoa`n ta^'t thi` nga`y 4-4
Vie^.t Co^.ng ta^'n co^ng du+~ do^.i, Tu+o+'ng Nghi xin giu+~ la.i
mo^.t tie^?u ddoa`n Du`\. Lu+.c lu+o+.ng Ninh Thua^.n, Phan Rang ba^y
gio+` go^`m: mo^.t tie^?u ddoa`n Du`, mo^.t trung ddoa`n bo^. binh,
mo^.t lie^n ddoa`n Bie^.t ddo^.ng qua^n, 4 tie^?u ddoa`n ddi.a phu+o
+ng qua^n, mo^.t chi ddoa`n thie^'t gia'p M-113, su+ ddoa`n 6 Kho^ng
qua^n, Ha?i qua^n go^`m 2 khu tru.c ha.m, duye^n ddoa`n 27, mo^.t
giang pha'o ha.m, mo^.t ha?i va^.n ha.m, mo^.t so^' ta^`u ye^?m tro+.
\.
Phan Rang pho^' xa' va('ng tanh, da^n chu'ng dda~ di ta?n ve^` Phan
Thie^'t\. Nga`y 14-4 su+ ddoa`n 3 va` 10 Vie^.t Co^.ng ta^'n co^ng
tuye^'n pho`ng thu? Phan Rang theo Quo^'c lo^. 1 va` 11 dda'nh va`o
phi tru+o+`ng, ta.i dda^y tie^?u ddoa`n Du` ddu.ng ddo^. vo+'i Vie^.t
Co^.ng, ddi.ch che^'t bo? xa'c 100 te^n\. Nga`y 15-4-1975 O^ng Tra^`n
Va(n Ðo^n, Pho' Thu? tu+o+'ng dda(.c tra'ch Quo^'c pho`ng va` Tu+o
+'ng
Toa`n thi. sa't ma(.t tra^.n\. Bi. qua^n tru' pho`ng dda'nh tra? a'c
lie^.t Vie^.t Co^.ng ta(ng the^m su+ ddoa`n 325 va` nhie^`u xe ta(ng
dda.i ba'c ta^'n co^ng phi tru+o+`ng Phan Rang dde^'n tru+a thi`
pho`ng tuye^'n vo+~, Trung tu+o+'ng Nguye^~n Vi~nh Nghi Tu+ le^.nh
ma(.t tra^.n, Chua^?n tu+o+'ng Pha.m Ngo.c Sang tu+ le^.nh su+ ddoa`n
6 kho^ng qua^n, Ða.i ta' Nguye^~n Thu Lu+o+ng lu+~ ddoa`n tru+o+?ng
Du` ddu+o+.c ghi nha^.n ma^'t ti'ch\. Toa`n ti?nh Ninh Thua^.n ma^'t
nga`y 16-4, hai ho^m sau nga`y 18-4 ma^'t Phan Thie^'t, Qua^n khu 2
hoa`n toa`n tha^'t thu?\.
Cuo^.c trie^.t thoa'i Cao nguye^n dda~ khie^'n cho Qua^n ddoa`n 2
ma^'t ga^`n he^'t chu? lu+.c qua^n, chi? co`n su+ ddoa`n 22 ta.i
vu`ng
duye^n ha?i ma(.c du` chie^'n dda^'u ra^'t anh du~ng nhu+ng kho^ng
the^? cho^'ng la.i 5 su+ ddoa`n Co^.ng qua^n, cuo^'i cu`ng toa`n bo^.
Qua^n khu dda~ ro+i va`o tay Co^.ng Sa?n\. Nhie^`u ngu+o+`i ddo^? cho
Tu+o+'ng Phu' dda~ la`m ma^'t Ban Me^ Thuo^.t va` su.p ddo^? Qua^n
ddoa`n 2, Pha.m Hua^'n cho ra(`ng o^ng chu+a ddu? kha? na(ng na('m
giu
+~ mo^.t qua^n ddoa`n, co' ngu+o+`i cho Tu+o+'ng Phu' dda~ va^.n
ddo^.ng dde^? ddu+o+.c la`m Tu+ le^.nh Qua^n ddoa`n, mo^.t chu+'c vu.
kho^ng tu+o+ng xu+'ng vo+'i ta`i thao lu+o+.c cu?a o^ng\... Ngoa`i ra
theo Pha.m Hua^'n ta.i Qua^n ddoa`n 2 co' nhu+~ng ti. hie^`m ca'c
nha^n, ki`nh cho^'ng nhau giu+~a nhu+~ng phu. ta' cu?a Tu+o+'ng Phu',
cu?a nhu+~ng phe ca'nh trong qua^n ddo^.i va` giu+~a Tu+o+'ng Phu' vo
+'i nhu+~ng o^ng Tu+o+'ng va(n pho`ng o+? Sa`i Go`n cu?a Bo^. To^?ng
Tham mu+u\. Qua^n ddoa`n 2 chia re~ no^.i bo^., Tu+o+'ng Phu' kho^ng
ddu+o+.c thuo^.c ha. o+? Qua^n khu 2 ne^? tro.ng co' ca?m ti`nh, o^ng
la.i kho^ng ddu+o+.c Tu+o+'ng To^?ng tham mu+u tru+o+?ng Cao Va(n
Vie^n ne^? nang, thu` trong gia(.c ngoa`i, ta^'t ca? cu~ng dda~ la`m
suy ye^'u pha^`n na`o no^.i bo^. cu?a phe ta\.
"Vi` su+. ddo^' ky., ba^'t ma~n, ba^'t lu+.c va` vo^ ky? lua^.t cu?a
ca? nhu+~ng si~ quan cao ca^'p va` co' tra'ch nhie^.m nha^'t ddu+a
dde^'n su+. tha?m ba.i na(.ng ne^` trong cuo^.c ru't qua^n kho?i Cao
nguye^n\.
Pha.m Hua^'n (CTTCN, trang 125)
Su+. thu+.c Tu+o+'ng Phu' co' mo^.t pha^`n tra'ch nhie^.m dde^? ma^'t
Ban Me^ Thuo^.tva`o tay Co^.ng qua^n vi` o^ng dda~ ma('c lu+`a ke^'
nghi binh cu?a ddi.ch, nhu+ng su+. su.p ddo^? Qua^n ddoa`n 2 nhu+
chu'ng ta dda~ tha^'y Tu+o+'ng Thie^.u, to^?ng Tu+ le^.nh la` ngu+o
+`i
chi.u tra'ch nhie^.m nhie^`u nha^'t\. Tu+o+'ng Phu' dda~ nhi`n tha^'y
ca'i nguy ha.i cu?a ke^' hoa.ch lui binh, o^ng dda~ na(n ni? Thie^.u
xin o+? la.i tu+? thu? va` ne^'u ca^`n sa(~n sa`ng che^'t ta.i Pleiku
dde^? dda^?y lui cuo^.c ta^'n co^ng cu?a ddi.ch, ne^'u ddu+o+.c ye^?m
tro+. ve^` tie^'p lie^.u ta co' the^? ca^`m cu+. cho to+'i mu`a mu+a,
lu'c a^'y hai be^n kho^ng the^? giao chie^'n ddu+o+.c nu+~a, nhu+ng
TT
Thie^.u dda~ ngoan co^' ba('t o^ng Phu' pha?i lui binh ba(`ng ddu+o
+.c
\.
Cuo^.c trie^.t thoa'i ddu+o+.c thi ha`nh qua' vo^.i va~ theo le^.nh
cu?
a TT Thie^.u ne^n du` ta`i ca'n dde^'n dda^u vi. tu+ le^.nh Qua^n
ddoa`n cu~ng kho' the^? tra'nh ddu+o+.c tha?m ba.i ngay tru+o+'c ma
('t
\. To^?ng tu+ le^.nh qua^n ddo^.i dda~ qua' ddo^.c ddoa'n trong
quye^'t ddi.nh tai ha.i khu?ng khie^'p ma` ca'c Tu+o+'ng la~nh kho^ng
ai da'm ca?n o^ng, Tu+o+'ng Phu' dda~ can dda?m ca?n nga(n o^ng
Thie^.u nhu+ng vai tro`, chu+'c vu. cu?a o^ng so vo+'i ho^.i ddo^`ng
tu
+o+'ng la~nh co`n nho?, o^ng kho^ng the^? quay ngu+o+.c ba'nh xe ma`
dda`nh chi.u ddu+'ng nhi`n no' lao xuo^'ng vu+.c sa^u\.
Theo du+ lua^.n chung ca'c nha` qua^n su+., chi'nh kha'ch cu~ng nhu+
gio+'i truye^`n tho^ng ba'o chi' ai na^'y dde^`u ke^'t a'n Tu+o+'ng
Thie^.u la` ngu+o+`i dda~ ga^y le^n ta^'n tha?m ki.ch dda^`y ma'u va`
nu+o+'c ma('t na`y, co' ngu+o+`i nghi ngo+` Thie^.u dda~ nha^.n
le^.nh
cu?a My~ gia^.t sa^.p mie^`n Trung\.
"Ro~ ra`ng la` le^.nh gia^.t sa^.p mie^`n Trung la` do tu+` To^?ng
Tho^'ng Nguye^~n Va(n Thie^.u, co' ddie^`u ca^u ho?i dda(.t ra o+?
dda^y la` o^ng Thie^.u gia^.t sa^.p mie^`n Trung la` do nghe le^.nh
cu?
a My~ hay tu+. y' mo^.t mi`nh ha`nh ddo^.ng\?
\...
"Tru+o+'c khi vu`ng Mo^.t tha^'t thu? thi` o+? vu`ng 2, toa`n bo^.
qua^n ddoa`n 2 ddo'ng ta.i Pleiku ddu+o+.c le^.nh di ta?n ve^` Tuy
Ho`a ba(`ng lie^n ti?nh lo^. so^' 7\. Ða.i Ta' Le^ Kha('c Ly', Tham
mu
+u tru+o+?ng qua^n ddoa`n 2, sau na`y ra Ha?i ngoa.i co' le^n mo^.t
dda`i pha't thanh va` co' ke^? chuye^.n la.i ra(`ng, khi nha^.n ddu+o
+.c le^.nh ru't qua^n, mo^.t tu+o+'ng la~nh cu?a Qua^n ddoa`n 2 la`
tu
+o+'ng Ca^?m dda~ nha^.n xe't vo+'i o^ng "Tho^i ro^`i ba`n co+` dda~
sa('p xe^'p xong, cha(?ng co`n gi` dde^? no'i chuye^.n dda'nh dda^'m
nu
+~a" Mo^.t thie^'u ta' pha'o binh ba^`y to? su+. tu+'c gia^.n vo+'i
o^ng Ly' " Su'ng dda.n co`n dda^`y ddu?, qua^n li'nh co`n ddo^ng, sao
la.i bo? cha.y nhu+ the^' na`y"\. Chuye^.n ke^? cu?a Tham mu+u tru+o
+?
ng Qua^n ddoa`n 2 Le^ Kha('c Ly' cho tha^'y khi Qua^n ddoa`n 2 ddu+o
+.c le^.nh ru't tu+` Pleiku ve^` Tuy Ho`a thi` coi nhu+ so^' pha^.n
cu?
a Qua^n ddoa`n 2 cu~ng ddu+o+.c sa('p xe^'p xong cho phu` ho+.p vo+'i
ke^' hoa.ch gia^.t sa^.p vu`ng 1 va` vu`ng 2 cu?a Sa`i Go`n"
Tra^`n Vie^.t Ða.i Hu+ng (Mo^.t Bi' A^?n Ca^`n Tie^'t Lo^. Trong
Chuye^.n Bu+'c Tu+? Mie^`n Nam Na(m 1975)\.
Nhu+~ng y' kie^'n tre^n dda^y chi? la` gia? thuye^'t\.
Nha` ba'o Pha.m Tra^`n trong ba`i Ngu+o+`i Ðie^n Nguye^~n Va(n
Thie^.u
Va` Cuo^.c Trie^.t Thoa'i Cao Nguye^n 1975"\.
"Co' ddo.c sa'ch Pha.m Hua^'n, chu'ng ta mo+'i tha^'y ro~ tu+ ca'ch
la~nh dda.o cu?a o^ng Thie^.u, O^ng Khie^m va` Ða.i tu+o+'ng Vie^n
\...
ta'c gia? vie^'t ra^'t ky~ ve^` nhu+~ng le^.nh tru+o+'c dda' le^.nh
sau cu?a o^ng Thie^.u\... dda~ khie^'n cho ti`nh hi`nh bi dda't ca`ng
kho^'n kho' ho+n\.
Qua nhu+~ng tie^'t lo^. cu?a Pha.m Hua^'n, to^i co' ca?m tu+o+?ng nhu
+
va`o tho+`i gian a^'y chu'ng ta bi. la~nh dda.o bo+?i mo^.t o^ng To^?
ng tho^'ng ddie^n ma` chu'ng ta kho^ng bie^'t\. Ra^'t tie^'c la` ke?
ddie^n kho^ng bi. bo? la.i, kho^ng che^'t ma` ha(`ng tra(m nga`n
chie^'n si~ va` ddo^`ng ba`o ta dda~ bi. bo? la.i, bi. gu.c nga~
tre^n
ti?nh lo^. 7, tre^n ca'c Quo^'c lo^. 14, 19\... ca? o^ng la^~n Ða.i
Tu
+o+'ng Vie^n, Thu? Tu+o+'ng Khie^m chi? bie^'t ngo^`i o+? pho`ng
la.nh
go.i ddie^.n thoa.i pha'n le^.nh na`y le^.nh kia\. Trong khi ddo'
chie^'n si~ va` ddo^`ng ba`o ta tie^'p tu.c nga~ gu.c cho ca'i
quye^'t
ddi.nh ma qua'i o+? Cam Ranh"
Pha.m Hua^'n (Nhu+~ng Ua^'t Ha^.n Trong Tra^.n Chie^'n Ma^'t Nu+o+'c
1975 trang 241)
Pha.m Hua^'n cu~ng cho ra(`ng ca'c Tu+o+'ng la~nh dda.o Thie^.u,
Khie^m, Vie^n dda~ to? ra kho^ng co' tinh tha^`n tra'ch nhie^.m can
dda?m, kho^ng da'm ddi to+'i ta^.n ma(.t tra^.n nhu+ ca'c tu+o+'ng
ngoa.i quo^'c De Lattre, Navarre dda~ xuo^'ng Vi~nh Ye^n, Ho`a Bi`nh,
Ðie^.n Bie^n Phu? hoa(.c nhu+ Westmoreland le^n Cao Nguye^n khi'ch
le^. tinh tha^`n binh si~, kho^ng o^ng tu+o+'ng na`o co' ddu+o+.c
ha`nh ddo^.ng anh hu`ng ma` chi? ngo^`i va(n pho`ng ra le^.nh\. Pha.m
Hua^'n cu~ng chi? tri'ch tu+ ca'ch cua mo^.t so^' tu+o+'ng Vie^.t Nam
chi? thi'ch gu+?i con ddi du ho.c nu+o+'c ngoa`i kho^ng co' ddu+o+.c
tinh tha^`n nhu+ De Lattre ddu+a con trai ra ma(.t tra^.n ddo'ng ta.i
Ninh Bi`nh, Ðo^ ddo^'c Sharps, tu+ le^.nh Tha'i Bi`nh Du+o+ng dde^?
con trai, mo^.t thie^'u ta' phi co^ng tham gia chie^'n tra^.n\.
Pha.m Hua^'n le^n a'n ca'c Tu+o+'ng Thie^.u, Khie^m, Vie^n, Quang la`
nhu+~ng ke? chu? mu+u va` ddo^`ng lo~a trong quye^'t ddi.nh ddu+a to
+'i su.p ddo^? toa`n die^.n Qua^n ddoa`n 2\.
Nha` ba'o, da^n bie^?u Tra^`n Va(n A^n trong lo+`i Ba.t cho cuo^'n
Cuo^.c Trie^.t Thoa'i Cao Nguye^n Na(m 1975 vie^'t\.
"Ða^y la` cuo^'n sa'ch dda^`u tie^n dda~ no'i le^n ddu+o+.c ca'i
tha^n
pha^.n vu+`a ddau thu+o+ng vu+`a ha`o hu`ng cu?a ngu+o+`i li'nh
Co^.ng
Ho`a tha^'p co^? be' ho.ng, dda~ mo^ ta? ddu+o+.c nhu+~ng ua^'t
nghe.n
cu?a cu?a ngu+o+`i Si~ quan Vie^.t Nam nhi`n tha^'y tha?m ca?nh Qua^n
ddo^.i tan hoang ma` bo' tay chi.u che^'t, va` cu~ng dda~ pho+i ba^`y
ddu+o+.c ca'i ha^.u tru+o+`ng ta`n nha^~n, he`n nha't va` ba^'t nha^n
cu?a nho'm ngu+o+`i la~nh dda.o Quo^'c Gia va` chi? huy Qua^n ddo^.i
\.
\...
Ba o^ng tu+o+'ng cao ca^'p kha'c, co' ma(.t ta.i Ho^.i Nghi. Cam Ranh
cu`ng vo+'i o^ng Thie^.u, dda~ hoa`n toa`n im la(.ng, kho^ng go'p
ba`n
gi` ve^` ca'i quye^'t ddi.nh gie^'t ngu+o+`i cu?a o^ng Thie^.u ca?"
(CTTCN 1975, trang 265, 266)
Tra^`n Va(n A^n dda~ le^n a'n gay ga('t quye^'t ddi.nh ta`n nha^~n
cu?
a Tu+o+'ng Thie^.u va` tha'i ddo^. vo^ tra'ch nhie^.m cu?a nhu+~ng Tu
+o
+'ng la~nh tru+o+'c nhu+ng ca'i che^'t oan uo^?ng cu?a ha(`ng nghi`n
ha(`ng va.n ngu+o+`i\. Ho. la` nhu+~ng ke? ta'n ta^.n lu+o+ng ta^m
dda~ dda^?y bao nhie^u ngu+o+`i va`o cho^~ che^'t\.
"Ngu+o+`i ddo.c cu~ng tha^'y ro~ su+. ta`n nha^~n, la.nh lu`ng cu?a
To^?ng Tho^'ng Thie^.u khi ban ha`nh thu+' me^.nh le^.nh tu+. sa't
cho
Tu+o+'ng Phu', va` tha'i ddo^. im la(.ng gia? do^'i, so^'ng che^'t
ma(.c bay cu?a nhu+~ng tu+o+'ng hie^.n die^.n\...
\...
Ca^u chuye^.n Pha.m Hua^'n ke^? ve^` ca'i Ho^.i Nghi. Cam Ranh co`n
dda(.t ra mo^.t khi'a ca.nh kha'c cu?a nha^n ti`nh the^' tha'i: ddo'
la` khi'a ca.nh dda.o ddu+'c cu?a me^.nh le^.nh.Trong suo^'t buo^?i
ho.p tu+` o^ng Thie^.u, o^ng Khie^m to+'i o^ng Vie^n, O^ng Quang,
kho^ng mo^.t ai dde^` ca^.p to+'i so^' pha^.n cu?a ha(`ng trie^.u
da^n, ha`ng tra(m nghi`n Ði.a Phu+o+ng Qua^n, Nghi~a Qua^n va` gia
ddi`nh binh si~ se~ bi. bo? ro+i la.i, va` ha`ng chu.c nga`n xa'c
che^'t Qua^n Da^n cha('c cha('n se~ dda^`y ra^~y do.c theo con ddu+o
+`ng tu+? lo^.\. O^ng Thie^.u pha^n ta'ch ti`nh hi`nh ro^`i la.nh
lu`ng chi? thi. ru't chu? lu+.c qua^n tha^.t nhanh, tha^.t bi' ma^.t
ve^` mie^`n Duye^n Ha?i\... Ca'c O^ng Tu+o+'ng kha'c giu+~ im la(.ng,
tha?n nhie^n nhu+ mo.i vie^.c dda~ ddu+o+.c quye^'t ddi.nh ro^`i va`
kho^ng co`n gi` dde^? ba`n ca~i nu+~a"
Tra^`n Va(n A^n (CTTCN 1975 trang 267)
Nhu+~ng lo+`i ke^'t a'n gay ga('t cu?a Tra^`n va(n A^n hay cu?a
Tra^`n
Vie^.t Ða.i Hu+ng, cu?a Pha.m Tra^`n\... cu~ng nhu+ cu?a bao nhie^u
ngu
+o+`i kha'c nu+~a the^? hie^.n no^~i ua^'t ha^.n cu?a qua^n da^n
ddo^'i vo+'i ta^.p ddoa`n la~nh dda.o ba^'t ta`i, tham o^, so+.
che^'t
va` ca'i qua'i thai Ho^.i Nghi. Cam Ranh ba^'t nha^n, ta`n a'c cu?a
ho.
\. Ca'i Ho^.i Nghi. gie^'t ngu+o+`i ma qua'i a^'y cu?a bo.n ta'n
ta^.n
lu+o+ng ta^m dda~ bi. muo^n ddo+`i nguye^`n ru?a, tra(m na(m bia dda'
thi` mo`n, nga`n na(m bia mie^.ng va^~n co` tro+ tro+, da^~u cho
dde^'n muo^n ddo+`i kho^ng bao gio+` ca.n lo+`i cu?a mie^.ng the^'
thi. phi\.
"Li.ch su+? se~ ghi nhu+~ng gi` ve^` Ho^.i Nghi. Cam ranh va` ve^`
ca'c tu+o+'ng la~nh dda.o cu?a ne^`n Ðe^. Nhi. Co^.ng Ho`a\? Su+?
lie^.u co' le~ se~ ca^`n na(m ba chu.c na(m dde^? hoa`n ta^'t\. Nhu
+ng
ngay ba^y gio+` thi` su+? xanh dda~ truye^`n tu.ng qua' nhie^`u\. Su
+?
xanh ghi ra(`ng\. "Ho^.i Nghi. Cam Ranh nga`y 14.3.1975 va` cuo^.c
trie^.t thoa'i Cao nguye^n nga`y 17.3.1975 kho^ng pha?i la` kho+?i
dda^`u su.p ddo^? cu?a che^' ddo^. Ðe^. Nhi. Co^.ng Ho`a Vie^.t Nam\.
Hai bie^'n co^' na`y thu+.c su+. la` du+'t ddie^?m vu.t ta('t cuo^'i
cu`ng cu?a co+n ha^'p ho^'i dda~ dai da(?ng nhie^`u na(m cu?a che^'
ddo^. du~ng phu Nguye^~n Va(n Thie^.u-Tra^`n Thie^.n Khie^m trong
ddo'
mo^.t kho^'i qua^n ddo^.i go^`m Ða So^' Tu+o+'ng la~nh va` qua^n si~
ta`i gio?i, anh hu`ng dda~ bi. lo+.i du.ng, thao tu'ng va` che^'t
uo^?
ng bo+?i mo^.t nho'm nho? Tu+o+'ng la~nh ca^`m quye^`n tham o^, ba^'t
lu+.c va` thie^'u dda.o ddu+'c, vo+'i su+. tie^'p tay cu?a mo^.t
thie^?
u so^' ngu+o+`i vo^ ta`i ba^'t ha.nh; ke^? ca? mo^.t so^' khoa ba?ng
tho+`i co+ va` bi.p bo+.m\.
Tie^`n ba.c cu?a nha^n da^n ma` ho. mang ra ngoa.i quo^'c co' the^?
giu'p ho. so^'ng sung tu'c to+'i tra(m tuo^?i la` cu`ng\. Nhu+ng
to^.i
lo^~i cu?a nhu+~ng Tu+o+'ng la~nh dda.o se~ ddu+o+.c li.ch su+? ghi
ro~ ddo+`i ddo+`i\. Lu+o+ng ta^m ddui cho^.t cu?a ho. co' the^? la`m
ngo+, nhu+ng li.ch su+? bao gio+` cu~ng sa'ng suo^'t va` tie^'ng no'i
da^n gian bao gio+` cu~ng co^ng bi`nh\.
Lie^.u ro^`i dda^y, khi ho. na(`m xuo^'ng, nhu+~ng na^'m mo^` cu?a
ho.
co' se~ ddu+o+.c cho^n ta.i mie^`n na('ng a^'m que^ nha` hay se~ pha?
i
na(`m co^ ddo+n giu+~a mo^.t mie^`n tuye^'t la.nh My~ Cha^u, A^u
Cha^u
\? Lie^.u ro^`i dda^y nha^n da^n co' ddu? khoan dung cho phe'p ho.
na(`m ca.nh nhu+~ng na^'m mo^` cu?a ca'c chie^'n si~ anh hu`ng dda~
che^'t tre^n chie^'n ddi.a, dda~ tu+. sa't khi ba.i tra^.n hay dda~
che^'t trong lao tu`\? Nhu+~ng anh hu`ng na`y dda~ hy sinh cho mo^.t
chi'nh nghi~a cao dde.p nhu+ng bi. che^'t uo^?ng vi` mo^.t La~nh Ða.o
to^`i ta`n"
Tra^`n Va(n A^n (CTTCN trang 272)\.
Tu+o+'ng Phu' pha?i chi.u tra'ch nhie^.m pha^`n na`o trong cuo^.c
ha`nh qua^n pha' sa?n va` la`m su.p ddo^? Qua^n ddoa`n\. La` ngu+o+`i
tu+. tro.ng o^ng dda~ can dda?m tu+. xu+? la^'y ba?n tha^n vi` dda~
kho^ng chu toa`n tra'ch nhie^.m\. Du` sao Tu+o+'ng Phu' va^~n co`n
co'
tu+ ca'ch ho+n nhu+~ng anh he`n bo? cha.y, ddo' la` su+. kha'c bie^.t
giu+~a ke? tie^?u nha^n va` ngu+o+`i qua^n tu+?, dde^? ke^'t thu'c
ba`i na`y chu'ng to^i xin mu+o+.n lo+`i ky' gia? Tra^`n Va(n A^n
lua^.n ba`n ve^` tu+ ca'ch cu?a ngu+o+`i chie^'n si~ anh hu`ng tha`
che^'t vinh co`n ho+n so^`ng nhu.c\.
"Tu+o+'ng Phu' dda~ na(`m xuo^'ng\... vo+'i dda^`y ddu? khi' tie^'t
cu?
a mo^.t ca^'p chi? huy dda~ da'm tu+. xu+? mi`nh khi tra'ch nhie^.m
kho^ng hoa`n ta^'t"\.
Ta.i sao nhu+~ng Tu+o+'ng la~nh dda.o ne^`n Ðe^. II Co^.ng Ho`a la.i
kho^ng tha^'y ddu+o+.c to^.i lo^~i cu?a mi`nh va` kho^ng da'm tu+. xu
+?
\? Pha?i cha(ng ddo' la` su+. ca'ch bie^.t giu+~a ngu+o+`i qua^n tu+?
va` ke? tie^?u nha^n, giu+~a ngu+o+`i ye^u nu+o+'c tha^.t su+. va`
ngu
+o+`i la`m chi'nh tri. vi` tham vo.ng ca' nha^n\? Pha?i cha(ng ddo'
la` su+. ca'ch bie^.t giu+~a Tu+o+'ng ta'c chie^'n Pha.m Va(n Phu'
va`
ca'c Tu+o+'ng chi'nh tri. Nguye^~n Va(n Thie^.u Tra^`n Thie^.n Khie^m
\?
U+o+'c mo+ cu?a to^i la` mo^.t nga`y na`o que^ hu+o+ng ddu+o+.c gia?i
pho'ng, to^i se~ ve^` la.i Vie^.t Nam tha(m mo^. Tu+o+'ng Phu' va`
ca'c chie^'n si~ vo^ danh kha'c, tha('p ne'n hu+o+ng tu+o+?ng nho+'
nhu
+~ng anh hu`ng dda~ vi. quo^'c vong tha^n, va` sa'm ho^'i ve^` nhu
+~ng
to^.i lo^~i cu?a mi`nh"
(CTTCN 1975 trang 273)
Tro.ng Ða.t
Ta`i Lie^.u Tham Kha?o
Nguye^~n Ðu+'c Phu+o+ng: Chie^'n Tranh Vie^.t Nam Toa`n Ta^.p,
1963-1975, La`ng Va(n 2001\.
Nguye^~n Ðu+'c Phu+o+ng: Nhu+~ng Tra^.n Ða'nh Li.ch Su+? Trong
Chie^'n
Tranh Vie^.t Nam, 1963-1975 Ða.i Nam
Pha.m Hua^'n: Nhu+~ng Ua^'t Ha^.n Trong Tra^.n Chie^'n Ma^'t Nu+o+'c
1975, Cali 1988\.
Pha.m Hua^'n: Cuo^.c Trie^.t Thoa'i Cao Nguye^n 1975, Cali 1987\.
Nguye^~n Ky` Phong: Vu~ng La^`y Cu?a To`a Ba.ch O^'c (Ngu+o+`i My~
Va`
Chie^'n Tranh Vie^.t Nam, 1945-1975) Tie^'ng Que^ Hu+o+ng 2006\.
Nguye^~n Tie^'n Hu+ng: Khi Ðo^`ng Minh Tha'o Cha.y, Hu+'a Cha^'n
Minh,
2005\.
Va(n Tie^'n Du~ng: Ða.i Tha('ng Mu`a Xua^n, Nha` Xua^'t Ba?n Qua^n
Ðo^.i Nha^n Da^n, in la^`n thu+' tu+, Ha` No^.i 2003\.
Hoa`ng La.c, Ha` Mai Vie^.t: Vie^.t Nam 1954-1975, Nhu+~ng Su+.
Tha^.t
Chu+a He^` Nha('c To+'i, Texas, 1990\.
The World Almanac Of The Viet Nam War, John S\. Bowman, General
editor, A Bison-book 1985\.
Stanley Karnov: Viet Nam, a history, A Penguin Books, 1991\.
Marilyn B\. Young, John J.Fitzgerald, A.Tom Grunfeld - The Viet Nam
War, a history in documents, Oxfoord University Press 2002\.
Tra^`n Vie^.t Ða.i Hu+ng: Mo^.t Bi' A^?n Ca^`n Tie^'t Lo^. Trong
Chuye^.n Bu+'c Tu+? Mie^`n Nam 1975, Sa`i Go`n Nho? Dallas 4-2002\.
Trung Tu+o+'ng Lu+~ Lan: Cuo^.c Chie^'n Ba Mu+o+i Na(m Nhi`n La.i Tu
+`
Ða^`u, Sa`i Go`n Nho? Dallas so^' 28-4-2006\.
Ngu+o+`i My~ Va` Chie^'n Tranh Vie^.t Nam, Ngu+o+`i Vie^.t Dallas
so^'
nga`y 21-6-2006, vo^ danh\.
Ho^` Ðinh: Co+n Pha^~n No^. Cuo^'i Cu`ng Cu?a Mo^.t Qua^n Ðo^.i Bi.
Pha?n Bo^.i, Ngu+o+`i Vie^.t Dallas 23-12-2005\.
Lewis Sorley: Li.ch Su+? Qua^n Ðo^.i Vie^.t Nam Co^.ng Ho`a, Tra^`n
Ðo^~ Cung di.ch, Ngu+o+`i Vie^.t Dallas 26-4-2006\.
Ho^`i Ky' Cu?a Trung U'y D, Nhu+~ng Nga`y Cuo^'i Cu`ng Tre^n Lie^n
Ti?
nh Lo^. 7B, Ngu+o+`i Vie^.t Dallas, nga`y 25-3-2005\.
Tra^`n Gia Lu+o+ng: Mo^.t Ca'i Nhi`n Ve^` Tu+o+'ng Pha.m Va(n Phu',
Sa`i Go`n Nho? Dallas 2004\.
Pha.m Ba' Hoa: Cuo^.c Ru't Qua^n Tre^n Ðu+o+`ng So^' 7, Ngu+o+`i
Vie^.t Dallas 19-3-2004\.
Tu' Ga`n: Tro+? La.i Tra^.n Ban Me^ Thuo^.t, Sa`i Go`n Nho? Dallas
4-2005\.
Mu+o+`ng Giang: Tie^?u Khu Bi`nh Thua^.n Va` Tha'ng 4-1975 Ða^~m Ma'u
va` Nu+o+'c ma('t, Sa`i Go`n Nho? Dallas 30-4-2005.
.
- Prev by Date: Re: THẾ HỆ CON EM CHÚNG TA SẼ TRÁCH AI?
- Next by Date: 26-3-75: Tha'ng Ba Ga~y Su'ng ddoa.n cuo^'i
- Previous by thread: -[Video] ta^'m hi`nh kh^g no'i duo+.c nhu+ nguo+`i quay phim ...
- Next by thread: 26-3-75: Tha'ng Ba Ga~y Su'ng ddoa.n cuo^'i
- Index(es):
Relevant Pages
|
