The Economist : DDa?ng co`n to^`n ta.i ddu+o+.c bao la^u nu+~a? DDCSVN dda~ nu+o+ng tay tre^n mo.i phu+o+ng die^.n, ngoa.i tru+` chi'nh tri..

Co' the^? dda^y la` ddie^`u ke^' tie^'p?

? Minh Phong, 18.5.08

Mo^.t ha`ng ngu+o+`i da`i ha`ng tra(m thu+o+'c, dda so^' la` ngu+o+`i
Vie^.t nhu+ng cu~ng co' va`i ngu+o+`i ngoa.i quo^'c, le^ tu+`ng
bu+o+'c cha^n va`o la(ng HCM o+? Ha` No^.i, ho. ddu+o+.c hu+o+'ng
da^~n bo+?i nhu+~ng ngu+o+`i li'nh ga'c trong ddo^`ng phu.c ma`u
tra('ng va` mu~ ke^'t lu+o+~i trai. Ta^'t ca? cu`ng ye^n la(.ng no^'i
dduo^i theo nhau va`o mo^.t ca(n pho`ng no+i co' thi ha`i cu?a vi.
la~nh tu. ca'ch ma.ng na(`m trong mo^.t lo^`ng kie^'ng sa'ng choang,
mo^~i ngu+o+`i li'nh ba?o ve^. ddu+'ng o+? mo^.t go'c, bo^. ra^u ma`u
muo^'i tie^u tra?i da`i tre^n ca'i a'o che~n ma`u dden cu?a xa'c
u+o+'p. Nhu+~ng ngu+o+`i li'nh ba?o ve^. chi? da^~n bo.n tre? va`o
mo^.t lo^'i ddi be^n ca.nh lo^`ng kie^'ng. Nhu+ the^' na`y dde^? cho
chu'ng co' mo^.t vi. tri' quan sa't to^'t nha^'t ve^` Ba'c Ho^` vinh
quang, mo^.t ngu+o+`i dda~ co' ta^`m nhi`n xa^y du+.ng dda^'t nu+o+'c
vo+'i "dda.o ddu+'c ma^~u mu+.c" ma` chu'ng se~ ddu+o+.c gia'o du.c
dde^? to^n tho+` tu+` lo+'p ma^~u gia'o dde^'n ba^.c dda.i ho.c.
Gio+'i la~nh dda.o CSVN dda~ o^m cha^`m la^'y nguye^n ta('c va`
chie^`u hu+o+'ng pha't trie^?n cu?a ne^`n kinh te^' thi. tru+o+`ng
-ca'c co+ quan Lie^n Hie^.p Quo^'c no'i the^', nhu+ng khi no'i ve^`
chi'nh tri. thi` ho. la.i quay ve^` ca'i ngo^n ngu+~ cu?a tho+`i ky`
chie^'n tranh la.nh, cu+'ng ddo+ va` bo' cha(.t nhu+ xa'c cu?a la~o
gi`a ddang na(`m kia. Ca'c phie^n ho.p dda?ng va^~n tho^ng qua ca'c
tuye^n bo^' nhu+ "giai ca^'p co^ng nha^n la` tha`nh pha^`n la~nh dda.o
ca'ch ma.ng", va` "dda?ng ta la` tha`nh pha^`n tie^n phong trong
vie^.c xa^y du+.ng chu? nghi~a xa~ ho^.i". Ne^'u "the^' lu+.c thu`
ddi.ch" na`o ma` tha('c ma('c ve^` su+. ddo^.c quye^`n cu?a dda?ng
trong vie^.c na('m giu+~ quye^`n lu+.c, thi` "chu'ng la` bo.n khu?ng
bo^'", ma(.c du` gio+'i la~nh dda.o co' me^`m mo?ng trong chu?
tru+o+ng thay ddo^?i.
Nhu+~ng ta^'m ba?ng qua?ng ca'o to lo+'n du`ng cho vie^.c tuye^n
truye^`n tre^n ca'c ca'nh ddo^`ng lu'a, do.c theo ca'c ddu+o+`ng
quo^'c lo^., cho tha^'y gio^'ng nhu+ la` ho. ddu+o+.c ba`y ke^' bo+?i
ca'c chuye^n gia ke^' toa'n cu?a chu? nghi~a Ma'c Le^ nin. Mo^.t ta^'m
ba?ng ddu+o+.c ddo.c tha^'y ha`ng chu+~, "To^? chu+'c, ca' nha^n no^.p
thue^' la` nha^n to^' thu'c dda^?y su+. ta(ng tru+o+?ng kinh te^' va`
nga^n sa'ch quo^'c gia".
Tu+` lu'c kho+?i dda^`u cu?a chi'nh sa'ch ca?i ca'ch "ddo^?i mo+'i"
ca'ch dda^y 22 na(m, co' mo^.t su+. thay ddo^?i ra^'t dda'ng ke^? ta.i
VN, ha^`u he^'t ta^'t ca? dde^? hu+o+'ng ve^` phi'a to^'t ho+n. DDa'ng
chu' y' nha^'t, la` mo.i ngu+o+`i ddu+o+.c tu+. do thoa?i ma'i la`m
kinh te^', hoa(.c mo+? ra mo^.t doanh nghie^.p rie^ng, hoa(.c lu+.a
cho.n mo^.t trong nhie^`u nga`nh nghe^` kha'c nhau ve^` cung ca^'p
ha`ng ho'a hay di.ch vu.. Ho. co' the^? ddi ra ngoa.i quo^'c va`
ddu+o+.c ti'ch cu+.c khuye^'n khi'ch go+?i con ca'i va`o ca'c
tru+o+`ng dda.i ho.c nu+o+'c ngoa`i, va` ca`ng nga`y ca`ng co' nhie^`u
ngu+o+`i co' kha? na(ng la`m ca? hai thu+'. Nhie^`u ngu+o+`i co' the^?
ba('t ddu+o+.c ca'c dda`i truye^`n hi`nh va` pha't thanh tu+` ngoa.i
quo^'c, va` truy ca^.p va`o ca'c trang web nu+o+'c ngoa`i.
Nhu+ng ngay ca? khi nha` nu+o+'c dde^? ye^n cho mo^.t so^' lo+'n ca'c
a?nh hu+o+?ng tha^m nha^.p va`o tu+` be^n ngoa`i, ho. va^~n co^' giu+~
ddo^.c quye^`n kie^?m soa't ta^'t ca? mo.i thu+' ve^` chi'nh tri. va(n
ho'a. Nhie^`u tru+o+`ng dda.i ho.c ngoa.i quo^'c ddu+o+.c khuye^'n
khi'ch dde^? xa^y du+.ng tru+o+`ng so+? ta.i VN, nhu+ng mo^.t tho^ng
tu+ chi'nh thu+'c ddu+o+.c ddu+a ra mo+'i dda^y quy ddi.nh ra(`ng ho.
pha?i da.y "tu+ tu+o+?ng HCM" cho ta^'t ca? ca'c sinh vie^n VN. Ca'c
nha` sa'ch tra`n nga^.p ca'c di.ch pha^?m cu?a ca'c ta'c gia? tu+` Me.
Teresa dde^'n Jackie Collins, nhu+ng du+o+'i mo^.t nghi. ddi.nh na(m
2004 thi` ca'c die^~n vie^n kho^ng ddu+o+.c nhuo^.m to'c hoa(.c xua^'t
hie^.n tro.c dda^`u tre^n sa^n kha^'u.
Va^~n co`n ra^'t kho' dde^? ma` bie^'t nhu+~ng gi` dda~ ta.o ra
nhu+~ng ddie^`u na`y vi` sinh hoa.t trong no^.i bo^. cu?a gio+'i la~nh
dda.o dda?ng va^~n co`n bi' ma^.t nhu+ tu+` tru+o+'c to+'i gio+`. Ta.i
Trung co^.ng, Ho^` Ca^?m DDa`o ro~ ra`ng la` mo^.t la~nh tu. to^'i
cao, pho^'i ho+.p giu+~a nhie^.m vu. cu?a mo^.t chu? ti.ch nu+o+'c,
to^?ng bi' thu+ dda?ng va` qua^n uy? trung u+o+ng. Nhu+ng o+? VN thi`
ngu+o+.c la.i, ddu+o+.c la~nh dda.o bo+?i mo^.t nho'm tay ba kho^ng ai
tro^.i ho+n ai: No^ng DDu+'c Ma.nh, to^?ng bi' thu+ dda?ng; Nguye^~n
Minh Trie^'t, chu? ti.ch nu+o+'c; va` Nguye^~n Ta^'n Du~ng, thu?
tu+o+'ng. Kho^ng mo^.t ca' nha^n na`o ddu+o+.c ca tu.ng ngoa.i tru+`
Ba'c Ho^` dda~ qua' co^'.
Va`i nha` ngoa.i giao va` chuye^n gia nu+o+'c ngoa`i o+? Ha` No^.i
nghi~ ra(`ng chi'nh o^ng Du~ng la` ngu+o+`i ddang lie^n tu.c le`o la'i
co^ng cuo^.c mo+? ro^.ng tu+. do kinh te^'; nhu+~ng ngu+o+`i kha'c
thi` cho la` toa`n bo^. gio+'i la~nh dda.o dda?ng ddang thu'c dda^?y
vie^.c ca?i ca'ch, tu+o+ng pha?n la.i vo+'i mo^.t nha` nu+o+'c co`n
quan lie^u nga^`n nga.i. DDie^`u ro~ ra`ng la` trong va^'n dde^` tu+.
do ca' nha^n, thi` nhu+~ng ke? tha^.n tro.ng trong vie^.c mo+? ro^.ng
tu+. do kinh te^' ddang na('m pha^`n ho+n. Che^' ddo^. CSVN dda~ bo+'t
vie^.c ba'ch ha.i to^n gia'o, ma(.c du` nhie^`u nha` su+ Pha^.t gia'o,
linh mu.c Co^ng gia'o va` ca'c ti'n ddo^` Cao dda`i, Hoa` ha?o ...
va^~n bi. ba('t giu+~ vi` ca'c sinh hoa.t chi'nh tri., to^n gia'o.
Ca'c vie^n chu+'c cao ca^'p nha` nu+o+'c ba^y gio+` ca ngo+.i su+.
ddo'ng go'p ti'ch cu+.c cu?a to^n gia'o va`o xa~ ho^.i, nhu+ng va^~n
nha^'t ddi.nh xen va`o vie^.c chi? ddi.nh ca'c chu+'c vu. trong ha`ng
gia'o pha^?m.
Ba'c Ho^` so^'ng ma~i ...!
Truye^`n tho^ng ba'o chi' va^~n co`n bi. dda?ng kie^?m soa't cha(.t
che~, nhu+ng nhu+~ng phe^ bi`nh ho+.p ly' ve^` ca'c chi'nh sa'ch cu?a
nha` nu+o+'c, thi' du. nhu+ vie^.c gia?i quye^'t ti`nh tra.ng la.m
pha't, hie^.n gio+` thi` ddu+o+.c cho phe'p. Mo^.t nghie^n cu+'u mo+'i
dda^y ve^` ba'o chi' VN cua? Catherine McKinley, mo^.t cu+.u pho'ng
vie^n cu?a Dow Jones, dda~ ti`m tha^'y nhie^`u tay chu? bu't va`
pho'ng vie^n tre? muo^'n dda^'t nu+o+'c ddu+o+.c ddie^`u ha`nh to^'t
ho+n. Mo^.t so^' vie^n chu+'c ca'n bo^. cao ca^'p bi. to^' ca'o tham
nhu~ng va` truy to^'.
Gio+'i la~nh dda.o dda?ng bie^'t ra^'t ro~ su+. cha'n ghe't cu?a
qua^`n chu'ng ddo^'i vo+'i ti`nh tra.ng ca'n bo^. dda?ng vie^n tham
nhu~ng, dda^y la` mo^.t su+. dde doa. ra^'t lo+'n ddo^'i vo+'i vie^.c
tie^'p tu.c na('m giu+~ quye^`n lu+.c cu?a ho.. Nhu+ng theo nghie^n
cu+'u cu?a co^ McKinley thi` kho^ng bie^'t nhu+~ng ddie^`u kie^.n
ro^.ng ra~i ban pha't cho ba'o chi' co' pha?i tha^.t su+. la` dde^?
to? tha'i ddo^. "kho^ng khoan nhu+o+.ng ddo^'i vo+'i na.n tham nhu~ng"
ma` ca'c la~nh tu. ddang ke^? le^? hay kho^ng. Thi' du. nhu+ mo^.t
chu? bu't ddu+o+.c chi? thi. pha?i cha^'m du+'t vie^.c tu+o+`ng
thua^.t ve^` mo^.t vu. xi`-ca(ng-ddan trong bo^. giao tho^ng va^.n
ta?i ne^'u su+. tu+o+`ng thua^.t ddo' "vu+o+.t qua kho?i pha.m vi cu?a
bo^.". Ma(.c du` nha` ca^`m quye^`n cho phe'p ba'o chi' ddu+o+.c pha't
hie^.n ca'c vu. tham o^ nhu~ng la.m tu+` khi co' "ddo^?i mo+'i",
nhu+ng hai tha^.p nie^n sau guo^`ng ma'y chi'nh quye^`n va^~n kho^ng
la^'y gi` la`m sa.ch se~ ho+n.
He^. tho^'ng lua^.t pha'p thi` lo^.n xo^.n va` kho^ng tin ca^.y
ddu+o+.c, tha^.m chi' ca? Nga^n ha`ng The^' gio+'i cu~ng ba`y to? su+.
lo nga.i cu?a ho. ve^` nhu+~ng khie^'u na.i tranh cha^'p hoa(.c ba^'t
ddo^`ng da^n su+. co' the^? bi. truy to^' ve^` to^.i hi`nh su+..
Nhu+~ng tru+o+`ng ho+.p na`y thu+o+`ng xa?y ra khi mo^.t be^n la`
doanh nghie^.p nha` nu+o+'c. Bo^. Ngoa.i giao Hoa Ky` trong ba?n ba'o
ca'o nha^n quye^`n thu+o+`ng nie^n pho^? bie^'n ho^`i tha'ng 3/08 dda~
ddu+a ra nhu+~ng quan ta^m ve^` vie^.c DDCSVN tie^'p tu.c co' a?nh
hu+o+?ng dde^'n vie^.c chi? ddi.nh ca'c quan toa`. Nha` nu+o+'c VN
luo^n kha(?ng ddi.nh ra(`ng ho. kho^ng giam giu+~ ba^'t cu+' tu` nha^n
chi'nh tri. na`o, ma(.c du` co' mo^.t so^' ngu+o+`i ba^'t ddo^`ng
chi'nh kie^'n bi. ke^'t a'n tu` chi? vi` ho. kho^ng la`m gi` ho+n la`
ke^u go.i cho da^n chu?. Nhu+ng so sa'nh vo+'i Hoa Lu.c thi` VN va^~n
co`n nhe. tay ho+n, Trung co^.ng co' mo^.t tha`nh ti'ch xu+? du.ng
toa` a'n nhu+ mo^.t co^ng cu. chi'nh tri. dde^? dda`n a'p ca'c tha`nh
pha^`n ddo^'i la^.p va` ddo^'i xu+? vo+'i ca'c nha` ba^'t ddo^`ng
chi'nh kie^'n ra^'t ta`n ba.o.
Mo^.t nha` ngoa.i giao tu+`ng la`m vie^.c o+? ca? Hoa Lu.c la^~n VN
ghi nha^.n 2 ddie^`u chi'nh ye^'u kha'c nhau giu+~a Ba('c Kinh va` Ha`
No^.i. O+? Hoa Lu.c, tha`nh pha^`n ca'ch ma.ng la~o tha`nh dda~ che^'t
ga^`n he^'t, va` ca'c la~nh tu. cu?a dda?ng bi. xa ro+`i thu+.c te^'
vi` mo^.t lo+'p da`y dda(.c ca'c tha`nh pha^`n ca'n bo^. dda?ng vie^n
na(.ng dda^`u o'c quan lie^u va` hay bo+. ddo+~. Trong khi ddo' o+?
VN, ta^`ng lo+'p ca'n bo^. ca'ch ma.ng cu?a tho+`i ky` chie^'n tranh
trong tha^.p nie^n 1950s dde^'n tha^.p nie^n 70s va^~n co`n ddo',
na('m giu+~ ca'c chu+'c vu. trong nha` nu+o+'c, doanh nghie^.p, gia'o
du.c va` ca'c ban nga`nh kha'c. Tie^'p tu.c nhu+~ng lie^n he^. xa~
ho^.i vo+'i ca'c "anh hu`ng ca'ch ma.ng" na`y la`m cho gio+'i la~nh
dda.o de^~ xu'c ca?m ho+n vo+'i nhu+~ng lo a^u cu?a qua^`n chu'ng.
Ne^'u qua? ddu'ng nhu+ va^.y thi` khi co' nhu+~ng ca(ng tha(?ng xa?y
ra nhu+ vu. bie^?u ti`nh ta.i Qua?ng tru+o+`ng Thie^n an mo^n, thi`
nhu+~ng ca(ng tha(?ng na`y se~ ddu+o+.c pha't hie^.n va` gia?i quye^'t
so+'m su?a, va` i't co' kha? na(ng xa?y ra mo^.t vu. dda`n a'p kie^?u
Trung co^.ng.
Va^.y thi` dda?ng ddang ddi ve^` dda^u? Khi nha` nu+o+'c tro+? ne^n
ke'm quan tro.ng ho+n mo^.t chu? nha^n o^ng va` mo^.t ngu+o+`i cung
ca^'p ha`ng hoa' di.ch vu., thi` dda?ng cu~ng cha(?ng co' tho+' gi`,
nha^'t la` o+? trong ca'c tha`nh pho^', ngo.ai tru+` khi co' ai ddo'
hu'c dda^`u va`o dda?ng. Ngu+o+`i da^n va^~n co`n so+. ha~i dda?ng,
ma(.c du` che^' ddo^. dda~ tu+o+ng ddo^'i de^~ da~i ho+n tru+o+'c.
Ngu+o+`i Vie^.t ra^'t nga^`n nga.i no'i chuye^.n ve^` dda?ng, ngay ca?
khi ho. ddang so^'ng o+? ha?i ngoa.i, vi` so+. se~ la`m cho tha^n
nha^n o+? VN bi. ga(.p kho' de^~. Ho. lo nga.i ra(`ng ne^'u ho. no'i
ra ddie^`u kho^ng ddu'ng vo+'i y' cu?a dda?ng thi` se~ bi. truy to^'
va` bo? tu` ve^` ca'c to^.i danh bi.a dda(.t. Mo^.t doanh nha^n VN
ddu+o+.c mo+`i tra? lo+`i pho?ng va^'n cho ba`i vie^'t na`y, dda~ to?
ve? bo^'i ro^'i kho' chi.u khi ddu+o+.c ho?i ve^` ca'c to^? chu+'c
dda?ng la` mo^.t ddie^`u ba('t buo^.c pha?i co' trong ca'c doanh
nghie^.p, ngay ca? doanh nghie^.p tu+ nha^n. Mo^.t ngu+o+`i kha'c thi`
la`m bo^. la` kho^ng bie^'t gi` ve^` chuye^.n na`y, nhu+ng sau ddo'
dda~ nhi`n nha^.n la` co' khi bi. ho?i to+'i.
Trong khi VN tie^'p tu.c mo+? ro^.ng ne^`n kinh te^' cho ca'c doanh
nghie^.p va` dde^? dda'p u+'ng Mu.c tie^u Pha't trie^?n Thie^n nie^n
ky? (Millennium Development Goals) cu?a Lie^n Hie^.p Quo^'c trong
co^ng ta'c xoa' ddo'i gia?m nghe`o, thi` ca? nhu+~ng nha` dda^`u tu+
la^~n ca'c co+ quan dda quo^'c gia dde^`u muo^'n la`m gia?m ddi ta^`m
quan tro.ng cu?a ba`n tay sa('t bo.c nhung cu?a dda?ng. Kho^ng co'
mo^.t cuo^.c kha?o sa't dda'ng tin ca^.y na`o dde^? thu+? ti`m hie^?u
xem qua^`n chu'ng ddang nghi~ gi` ve^` ti`nh hi`nh chi'nh tri. cu?a
dda^'t nu+o+'c. Ga^`n nha^'t co' le~ la` cuo^.c tha(m do` mo+'i dda^y
cu?a TNS va` ca'c co+ quan lie^n he^., cho tha^'y tha`nh pha^`n da^n
so^' tre? trung cu?a VN co' tha'i ddo^. la.c quan nha^'t A' Cha^u.
DDie^`u na`y co' ve? u?ng ho^. cho nhu+~ng quan ddie^?m cho ra(`ng
qua^`n chu'ng, ma(.c du` la` co' a'c ca?m nhu+ng va^~n ghi nha^.n
co^ng tra.ng cu?a dda?ng dda~ tho^'ng nha^'t va` xa^y du+.ng dda^'t
nu+o+'c, va` vu+`a qua, dda~ la`m ta(ng mu+'c so^'ng cu?a ngu+o+`i
da^n. Nhu+ng na.n tham nhu~ng lan tra`n va` ba^'t co^ng xa~ ho^.i
nga`y ca`ng gia ta(ng dda~ la`m lu mo+` ddi quan ddie^?m na`y. Mo^.t
ba'o ca'o mo+'i dda^y cu?a Nga^n ha`ng The^' gio+'i ghi nha^.n ra(`ng
ca'c doanh nghie^.p lo+'n co' ddu? ddie^`u kie^.n dde^? ho^'i lo^.,
nhu+ng ha^`u he^'t mo.i ngu+o+`i da^n dde^`u ca?m tha^'y ra^'t kho'
kha(n dde^? kie^'m tie^`n. DDa^y la` mo^.t tro+? nga.i trong ne^`n
kinh te^' la`m dda?o nghi.ch la.i su+. gia ta(ng mo+'i dda^y cu?a
mu+'c so^'ng, khie^'n cho qua^`n chu'ng co' the^? quay la.i cho^'ng
dda?ng. Hoa(.c la` ho. se~ la`m quen vo+'i tu+. do kinh te^' va` ti`m
hie^?u the^m ve^` ddo+`i so^'ng ta.i ca'c quo^'c gia kha'c gia`u co'
ho+n, tu+. do ho+n, ro^`i cu~ng khao kha't the`m muo^'n co' the^m tu+.
do chi'nh tri.. Kho^ng gio^'ng nhu+ ngu+o+`i da^n o+? ca'c nu+o+'c
kha'c trong khu vu+.c, nhu+ Tha'i Lan cha(?ng ha.n, thi` ngu+o+`i VN
kho^ng pha?i ta^'t ca? dde^`u de^~ ba?o. Mo^.t nga`y na`o ddo', khi
dda~ cha'n nga^'y ro^`i thi` ho. se~ kho^ng co`n so+. ha~i nu+~a va`
ddu+'ng le^n de.p bo? dda?ng.
Mo^.t nu+~ sinh vie^n dda.i ho.c no'i ra(`ng the^' he^. cu?a co^ ta
chi? "thi'ch la`m a(n, chu+' kho^ng thi'ch chi'nh tri." va` kho^ng co'
gi` go.i la` ki'nh ne^? to^n tro.ng nhu+~ng ke? ddang ca^`m quye^`n.
Cu~ng gio^'ng nhu+ mo^.t va`i ngu+o+`i Vie^.t tu+` ha?i ngoa.i tro+?
ve^`, co^ ca?m tha^'y ra(`ng nha` nu+o+'c se~ pha?i mo+? ro^.ng su+.
thay ddo^?i va`o mo^.t nga`y na`o ddo'. Mo^.t linh mu.c Co^ng gia'o
no'i ra(`ng ai cu~ng muo^'n co' thay ddo^?i ngay ba^y gio+`, nhu+ng
vi` bi. chie^'n tranh la`m kho^? so+? qua' nhie^`u, ho. tro+? tha`nh
nhu+~ng ngu+o+`i ye^u chuo^.ng hoa` bi`nh va` dda`nh pha?i "ba(`ng
lo`ng" vo+'i nha` nu+o+'c hie^.n ta.i.
Trong hai na(m vu+`a qua, co' mo^.t tia sa'ng le lo'i cu?a phong tra`o
da^n chu? xua^'t hie^.n. Khi DDCSVN to^? chu+'c dda.i ho^.i la^`n
thu+' 10 va`o tha'ng 4/2006, thi` mo^.t to^? chu+'c ddo^'i la^.p mo+'i
xua^'t hie^.n go.i la` Kho^'i 8406 vo+'i mo^.t ba?n "tuye^n ngo^n tu+.
do da^n chu?". Mo^.t dda?ng pha'i chi'nh tri. cu?a ngu+o+`i Vie^.t
lu+u vong, Vie^.t Ta^n, ddang ddu+a ngu+o+`i ve^` quo^'c no^.i dde^?
tuye^?n mo^. dda?ng vie^n va` va^.n ddo^.ng dde^? co' mo^.t su+. thay
ddo^?i, va` nhie^`u ngu+o+`i dda~ bi. giam giu+~ hoa(.c tru.c xua^'t.
Khi o^ng Hoa`ng Minh Chi'nh, mo^.t la~nh tu. cu?a mo^.t dda?ng pha'i
kha'c, DDa?ng Da^n chu? VN, va` ddo^`ng tho+`i la` mo^.t tha`nh vie^n
sa'ng la^.p cu?a Kho^'i 8406, qua ddo+`i va`o tha'ng 2/08, thi` ha`ng
tra(m da^n oan va` nha` tranh dda^'u dda~ dde^'n ddu+a dda'm tang cu?a
o^ng o+? Ha` No^.i.
Vi` bo? ra qua' nhie^`u no^~ lu+.c dde^? ta.o cho VN co' mo^.t tu+
the^' chi?nh te^` tre^n tru+o+`ng quo^'c te^', gio+'i la~nh dda.o
dda?ng co' the^? se~ ca?m tha^'y kho' kha(n kho^ng bie^'t pha?i pha?n
u+'ng nhu+ the^' na`o ne^'u phong tra`o da^n chu? co`n non tre? ba('t
dda^`u ti`m ddu+o+.c dda` ddi to+'i. Lie^.u ho. co' ra le^.nh cho
qua^n ddo^.i ba('n va`o da^n chu'ng ne^'u co' mo^.t su+. kie^.n nhu+
vu. bie^?u ti`nh Thie^n An Mo^n xa?y ra kho^ng? Va` lie^.u qua^n
ddo^.i co' tua^n le^.nh hay kho^ng? Cho to+'i ba^y gio+` thi` ta^'t
ca? mo.i su+. ma` dda?ng dda~ la`m la` cho phe'p co' va`i cuo^.c tranh
lua^.n ve^` vie^.c co' ne^n bo? chu+~ "CS" trong danh xu+ng cu?a
dda?ng va` tro+? tha`nh dda?ng Lao ddo^.ng hay mo^.t dda?ng na`o ddo'.
O^ng David Koh mo^.t chuye^n gia ve^` VN thuo^.c Vie^.n Nghie^n cu+'u
ca'c va^'n dde^` DDo^ng Nam A' cu?a Singapore no'i ra(`ng va`i mu+'c
ddo^. tu+. do chi'nh tri. ddang ddu+o+.c xem xe't, tuy nhie^n kho^ng
nhie^`u la('m nhu+ ca'c nu+o+'c phu+o+ng Ta^y ha(`ng mong muo^'n. O^ng
Koh cho ra(`ng se~ co' thay ddo^?i tu+` trong ra mo^.t khi su+. thay
ddo^?i ddo' kho^ng the^? na`o la~ng tra'nh ddu+o+.c. O^ng cu~ng tri'ch
da^~n mo^.t ca^u tu.c ngu+~ cu?a VN "nu+o+'c dde^'n cha^n mo+'i
nha?y".
DDa?ng CSVN, cho la` ho. co' 3,2 trie^.u dda?ng vie^n, nhu+ng va^~n
tuye^?n mo^. the^m tu+` ca'c ho.c sinh xua^'t sa('c nha^'t o+? ba^.c
trung ho.c, theo mo^.t ho.c sinh cho bie^'t, nhu+ng nhu+~ng ho.c sinh
va`o dda?ng thu+o+`ng bi. ghen ghe't bo+?i ba.n ddo^`ng mo^n vi`
nhu+~ng dda(.c quye^`n ma` ho. ddu+o+.c hu+o+?ng. Co' le~ ddo^.ng co+
thu'c dda^?y pha^`n lo+'n ca'c ho.c sinh va`o dda?ng vi` lo`ng mong
muo^'n co' mo^.t lie^n he^. chi'nh tri. dde^? du`ng cho vie^.c tie^'n
tha^n ho+n la` dde^? phu.c vu. dda^'t nu+o+'c. Su+. hie^?m nguy ma` VN
co' the^? se~ vu+o+'ng pha?i gio^'ng nhu+ va`i nu+o+'c DDo^ng Nam A'
kha'c la`, ngu+o+`i da^n bi. di'nh cha(.t va`o ca'i ba^~y chi? co'
lo+.i tu+'c trung bi`nh ma` ho. ddang co^' ga('ng he^'t su+'c dde^?
tra'nh, bi. kho^? so+? bo+?i giai ca^'p thu+o+.ng lu+u che`n e'p bo'c
lo^.t, mo^.t nha` nu+o+'c ddie^`u ha`nh ye^'u ke'm, mo^.t chu? nghi~a
tu+ ba?n tha^n hu+~u - la` no+i ca'c tha`nh co^ng kinh te^' kho^ng
pha?i tu+` ta`i na(ng ma` la` do co' o^ du` che cho+?- va` mo^.t ne^`n
da^n chu? gia? hie^.u.
Nhu+ng may ma('n la` co' 2 mo^ hi`nh kha' ha^'p da^~n ga^`n be^n. O+?
ca? DDa`i Loan la^~n Nam Ha`n, la` hai nu+o+'c co' che^' ddo^. ddo^.c
ta`i do mo^.t dda?ng ca^`m quye^`n trong cuo^'i tha^.p nie^n 1980s,
nhu+ng dda~ tu+`ng bu+o+'c ba('t tay va`o vie^.c tu+. do hoa' chi'nh
tri.. Ne^`n chi'nh tri. ta.i hai nu+o+'c na`y co' the^? kho^ng
ddu+o+.c ba(`ng pha(?ng la('m, nhu+ng su+. chuye^?n ddo^?i da^n chu?
giu'p ho. pha't trie^?n ddu+o+.c mo^.t ne^`n kinh te^' thi.nh
vu+o+.ng, co' ky~ thua^.t cao, va` dda^y la` ca'i ma` VN ca^`n.
Mo^.t ca'ch co' the^? la`m ddu+o+.c ddang tro+? ne^n ro~ ra`ng. Ca'c
cuo^.c ba^`u cu+? quo^'c ho^.i ddo^i khi cu~ng co' nhu+~ng u+'ng cu+?
vie^n kho^ng pha?i la` dda?ng vie^n. Cho phe'p ngu+o+`i ngoa`i dda?ng
ddu+o+.c ra u+'ng cu+? la` bu+o+'c ti'ch cu+.c dda^`u tie^n.
Nhu+ gio+'i la~nh dda.o VN ddang ti`m ra, ddie^`u ha`nh mo^.t ne^`n
kinh te^' thi. tru+o+`ng dda^`y su+'c so^'ng thi` kho' kha(n nhie^`u
ho+n la` ddie^`u ha`nh mo^.t ne^`n kinh te^' chi? dda.o co`i co.c.
Ca^u ho?i ddu+o+.c dda(.t ra la` lie^.u ho. co' cha^'p nha^.n ra(`ng,
mo^.t ne^`n kinh te^' thi. tru+o+`ng dda.t ddu+o+.c nhie^`u hie^.u
qua? nha^'t khi cu~ng co' mo^.t thi. tru+o+`ng tu+. do cho chi'nh
tri., nhu+ trong tru+o+`ng ho+.p cu?a ha^`u he^'t ta^'t ca? ca'c
quo^'c gia gia`u co' tre^n the^' gio+'i hay kho^ng.
Ba^y gio+` va^'n dde^` tha^'y co' ve? qua' la.c quan. Nhu+ng ne^'u
DDCS co' the^? ta.o ra mo^.t nu+o+'c VN ddoa`n ke^'t, pho^`n vinh va`
cuo^'i cu`ng, tu+. do da^n chu?, thi` ho. cha('c cha('n se~ ddu+o+.c
ngu+o+`i da^n ta'n tha`nh ta.i ca'c thu`ng phie^'u ba^`u cu+?.
Minh Phong (pho?ng theo The Economist)
(Nguo^`n:Vietvungvinh.com)

.

Relevant Pages