Khi vo^ tha(m, TKTT ba`ng hoa`ng vi` Mie^`n Nam kho^ng pha?i nhu+ CSBV no'i; sau 30.4.75 xa~ ho^.i Mie^`n Nam bi. ca'n bo^. Ma'c Le^ ngu do^'t, ta`n a'c, tham lam la`m tan ta'c

* Ca?m nha^.n 30-4

Vietland, 27.4.08

Tra^`n Kha?i Thanh Thuy?

Sinh na(m 1960 ne^n nga`y 30.4.1975 to^i tro`n 15 tuo^?i, ddang co`n
ngo^`i tre^n ghe^' nha` tru+o+`ng pho^? tho^ng trung ho.c. Tin
mie^`n Nam hoa`n toa`n gia?i pho'ng do^.i to+'i tu+`ng co^ng so+? ,
xi' nghie^.p, tru+o+`ng ho.c la`m nu+'c lo`ng toa`n da^n , ne't ma(.t
ai cu~ng ha^n hoan khu'c kha?i hoa`n ca. La^y ta^m ta^m tra.ng chung
cu?a mo.i ngu+o+`i , to^i cu~ng ca?m tha^'y nhe. bo^~ng nhu+
ngu+o+`i kho^ng tro.ng lu+o+.ng. Ca?m gia'c cu?a ngu+o+`i chie^'n
tha('ng, no+? hoa trong ho^`n, vui mu+`ng kho^ng sao ke^? xie^'t.
Kha('p go'c cho+., vi?a he`, dda^u dda^u ngu+o+`i da^n cu~ng ddu+a
tin nu+o+'c nha` gia?i pho'ng, che^' ddo^. nguy. quye^`n su.p ddo^?.

Ca'c qua^`y ba'o ddo^ng nghi.t ngu+o+`i xe^'p ha`ng mua ba'o qua^n
ddo^.i, nha^n da^n, Ha` No^.i mo+'i, dde^? xem tin chie^'n tha('ng .
Mo^.t cuo^.c ca'ch ma.ng long tro+`i, lo+? dda^'t, mo^.t chie^'n
tha('ng vi~ dda.i cu?a qua^n va` da^n VN, cu~ng la` mo^.t cuo^.c
ca'ch ma.ng mu`a thu tha'ng 8 -1945 la^`n thu+' hai cu?a ngu+o+`i VN,
tho+`i ky` kho^? a?i tru+o+`ng ky` kha'ng chie^'n, tha('t lu+ng buo^.c
bu.ng qua ro^`i ,gio+` chi? co`n xa^y du+.ng dda^'t nu+o+'c to dde.p
dda`ng hoa`ng ga^'p 10 la^`n xu+a tho^i....

Me. to^i mu+`ng ga^'p ddo^i vi` dda~ ho+n 20 na(m tro+`i xa ca'ch
, nay mo+'i ga(.p ddu+o+.c chi. ca?, di cu+ va`o Nam tu+` 1954 theo
cho^`ng. Ngu+o+`i chi. ma` vi` co' ho. ha`ng da^y mo+, re^~ ma', ma'u
mu? ruo^.t thi.t ma` ca? nha` pha?i nga^.m dda('ng, nuo^'t cay,
ta'm anh chi. em trong nha`, ke^? ca? me. to^i kho^ng ai ddu+o+.c
ke^'t na.p dda?ng du` thoa't ly, la`m ddu+o+`ng, thanh nie^n xung
phong tu+` na(m 16 tuo^?i, pha?i so^'ng, co^'ng hie^'n, lao ddo^.ng
va` chi.u ddu+.ng ho+n gu+o+ng Ba'c Ho^` vi~ dda.i ca? nga`n va.n
la^`n , va^~n ra ri`a, vi` trong gia ddi`nh co' ngu+o+`i dda^`u
ha`ng , theo ddi.ch... mo^.t ve^'t nho+ trong gia ddi`nh, do`ng to^.c
ma` ngay ca? khi tho^'ng nha^'t dda^'t nu+o+'c va^~n kho^ng the^? na`o
go^.t ru+?a ddu+o+.c .

Loay hay va^'t va? ma~i, ta^.n na(m 1976 me. to^i mo+'i xin ddu+o+.c
ca'n bo^. to^? chu+'c co+ quan mo^.t to+` gia^'y phe'p va`o Nam (
tho+`i gian dda^`u, nha` nu+o+'c chi? xe't ca'c ddo^'i tu+o+.ng trong
die^.n vo+. cho^`ng, con ca'i, bo^' me....) kho?i pha?i no'i dde^'n
su+. mu+`ng tu?i cu?a hai chi. em sau 21 na(m xa ca'ch. Ba'c o^m
la^'y me. to^i kho'c khi hay tin ca? bo^' va` me. dde? dda~ ma^'t
ngay sau khi tie^'n ha`nh ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t, nha` bi. ddu+a
va`o die^.n ddi.a chu?, bo'c lo^.t. O^ng to^i khi a^'y ddang la`m
hie^.u tru+o+?ng tru+o+`ng ca^'p I, vi` ua^'t u+'c ma` pha?i gia(`ng
ki'nh kho?i ma('t dda^.p ma.nh xuo^'ng ne^`n nha` cho ma('t ki'nh
vo+~ tan dde^? la^'y mo^.t ma?nh nho.n va` sa('c nha^'t ra.ch ruo^.t
tu+. tu+? ngay tru+o+'c ma(.t ca'n bo^. ca?i ca'ch...Khi ca? ddoa.n
ruo^.t lo`i ra ngoa`i o^? bu.ng, mo^.t vie^n ba'c si~ ngu+o+`i Pha'p
vo^.i va`ng cha.y dde^'n ba(ng bo', ca^'p cu+'u, nhu+ng o^ng to^i
ddu+a tay ra hie^.u kho^ng ca^`n thie^'t, ke`m ca^u no'i chu+'ng to?
su+. lu+.a cho.n ddu'ng dda('n cu?a mi`nh: "Mo^.t xa~ ho^.i ma` ke?
vo^ va(n hoa' le^n ca^`m dda^`u, tru+`ng tri. ngu+o+`i lu+o+ng
thie^.n, cu~ng la` ngu+o+`i dda~ go'p pha^`n nuo^i ca? dda.i ddo^.i
chie^'n si~ trong nha` a(n no dda'nh tha('ng, gie^'t gia(.c, la^.p
co^ng...thi` xa~ ho^.i a^'y chi? co`n la` su+. ddo^`i ba.i, tha hoa',
cu+o+'p bo'c, tru+`ng tri., kho^ng nhu+~ng kho^ng ddu+a dda^'t
nu+o+'c ra kho?i quy~ dda.o lua^?n qua^?n cu?a nghi`n na(m Ba('c
thuo^.c, ma` co`n kho^ng ba(`ng xa~ ho^.i trong tho+`i ky` phong
kie^'n tho^'i na't"...Mo^.t xa~ ho^.i ba^'t co^ng, vo^ ly' nhu+
the^' thi` to^i co`n so^'ng la`m gi` ? La`m sao cam ta^m nhi`n
ca?nh dda^'t nu+o+'c bi. ta`n pha', lu+o+ng da^n bi. gia`y xe'o
.....DDo+`i ngu+o+`i chi? che^'t co' mo^.t la^`n, so^'ng ma` pha?i mang
ve^'t nho+ gia ddi`nh mi`nh la` ddi.a chu?, chuye^n a'p bu+'c, bo'c
lo^.t da^n la`nh thi` so^'ng sao no^?i?

No'i la.i nhu+~ng lo+`i hu`ng ho^`n tra(ng tro^'i cho vie^n ba'c si~
ngu+o+`i Pha'p nghe xong, o^ng to^i nha('m ma('t tru't ho+i tho+?
cuo^'i cu`ng. Ba` to^i kho^ng chi.u ddu+.ng no^?i ca'i che^'t phi
ly', ddu+o+`ng ddo^.t cu?a o^ng, la.i chu+'ng kie^'n ca?nh ma^'t
nha`, cu+o+'p dda^'t cu?a lu~ ca'n bo^. co^'t ca'n, tu+`ng a(n mo`n
ba't, ngo^`i mo`n chie^'u nha` mi`nh, mo^.t ddie^`u u, hai ddie^`u
con, nay gio+? ma(.t go.i ba` la` ddi.a chu? bo'c lo^.t, ddo`i ddu+a
ra dda^'u to^', trong khi con ca'i ly ta'n kha('p ca'c phu+o+ng
tro+`i go'c be^?, Tu+` Ha?i Pho`ng, La.ng So+n, Ha` Ta^y , Ha` No^.i
v.v ne^n cu~ng o^'m ddau , mo`n mo?i, dda`nh nha('m ma('t, xuo^i tay
khi tuo^?i ddo+`i chu+a tro`n mo^.t vo`ng hoa gia'p...

Kho'c cho bo^' me. cha'n, ba'c to^i quay ra kho'c cho mi`nh, cho ca?
dda.i gia ddi`nh 9 ddu+'a con, ga^`n 30 chu.c cha'u no^.i ngoa.i cu`ng
9 ca(.p da^u re^? ddang trong ca?nh ba^'n loa.n tinh tha^`n. Chi? vi`
tin o^ng ba` co`n so^'ng ma` na^'n na' o+? la.i, ca^'m con ca'i kho^ng
ddu+o+.c "la^`m ddu+o+`ng la.c bu+o+'c theo gia(.c, bo? que^ cha
dda^'t to^? ma` ddi"... Gio+` co+ ho^.i dda~ lo+~, ta^'t ca? dde^`u
trong ca?nh so^'ng gio+? che^'t gio+?, 6 anh con trai la` si~ quan
co^.ng hoa` dde^`u pha?i ddi ho.c ta^.p ca?i ta.o mu't mu`a, vo+.
con kho^ng ai nuo^i na^'ng, cha(m so'c ...DDang tu+` xa~ ho^.i tie^u
thu., gi gi? gi` gi, ca'i gi` cu~ng co', tha`nh xa~ ho^.i bao
nhie^`u, ca^'p i't, gi gi? gi` gi, ca'i gi` cu~ng thie^'u ...ai cu~ng
hoang mang cha'n na?n, bo+?i cuo^.c so^'ng dda~ bi. cu+o+'p ddi
nhu+~ng gi` quy' gia', ca(n ba?n nha^'t, kho^ng co`n la` so^'ng ma`
chi? la` su+. to^`n ta.i, va. va^.t cho qua nga`y ddoa.n tha'ng, ddau
kho^? dde^'n che^'t va` ddo'i nghe`o dde^'n che^'t, tha^.m chi' co'
ngu+o+`i kho^ng chi.u ddu+.ng no^?i ca?nh ddi.a ngu.c tra^`n gian do
bo.n pha't xi't mo+'i ddu+a la.i dda~ la(.ng le~ ti`m dde^'n ca'i
che^'t, ho`ng la`m ddu+'t tung mo.i su+. ra`ng buo^.c, gian di'u
vo+'i ddo+`i . Khi to^i va`o, ddie^`u ca?m nha^.n dda^`u tie^n cu?a
to^i la` su+. hu.t ha^~ng, suo^'t do.c ddu+o+`ng tre^n chuye^'n ta`u
xuye^.t Vie^.t, ta^`m ma('t chi? ddu+o+.c nuo^i du+o+~ng ba(`ng ca?nh
nghe`o, ca'i ddo'i . Kho^ng pha?i "DDu+o+`ng vo^ xu+' nghe^. quanh
quanh, non xanh, nu+o+'c bie^'c nhu+ tranh hoa. ddo^`" nhu+ tho+ To^'
Hu+~u mie^u ta? ma` la` :

DDa^'t nu+o+'c mi`nh dda^u cu~ng ma'i nha` gianh ,
Gu+o+ng ma(.t ngu+o+`i ai cu~ng xa'm xanh ,

DDo+n gia?n vi` ddo^`ng dda^'t ba.c ma`u, hoang hoa', he^'t ti'm hoa
mua la.i tra('ng mu`a hoa so+?. Thu+' hoa da.i vo^'n chi? mo.c o+?
ven ddo^`i, su+o+`n nu'i, dde.p thi` co' dde.p nhu+ng kho^ng nuo^i
so^'ng no^?i con ngu+o+`i. Va`o dde^'n Sa`i go`n, ne^'u nha` va(n
Du+o+ng Thu Hu+o+ng dda~ pha?i ngo^`i thu.p xuo^'ng vi?a he` vi` ddau
xo't, ha^~ng hu.t tru+o+'c mo^.t su+. thu+.c tra^`n tru.i: Ne^`n
va(n minh mo.i ro+. chie^'n tha'ng ne^`n va(n minh hie^.n dda.i thi`
to^i cu~ng co' nhu+~ng no^~i buo^`n tu+o+ng tu+.. DDa^'t nu+o+'c
lie^`n mo^.t da?i, non so^ng thu ve^` mo^.t mo^'i, nhu+ng lo`ng
ngu+o+`i dda^`y ca'ch nga(n. Mo^.t con so^ng be^'n Ha?i, mo^.t vi~
tuye^'n 17 nga`y va` dde^m, mo^.t nhi.p ca^`u Hie^`n Lu+o+ng va^~n
to^`n ta.i trong lo`ng mo^~i con ngu+o+`i. Du` la` ti`nh ma'u mu?,
ruo^.t thi.t, anh em, ho. ha`ng, ba` con, co^ ba'c va^~n kho^ng sao
xoa' nhoa` ddu+o+.c ranh gio+'i cu?a ke? thua, ngu+o+`i tha('ng, ke?
ba('c, ngu+o+`i Nam, ke? la^'n chie^'m, ngu+o+`i bi. ddo^.ng...Kha('p
tha`nh pho^', su+. pha^n bie^.t ki. thi` va^~n ha(`n le^n trong
tu+`ng a'nh ma('t, gio.ng no'i, ddie^.u cu+o+`i. Ca'c anh chi. to^i
tie^'p ddo'n mo^.t ca'ch vu+`a pha?i , qua quy't, kho^ng tha^n cu~ng
cha(?ng so+. Ne^'u kho^ng co' ba'c to^i la`m ca^`u no^'i ha(?n
cuo^.c ddo'n tie^'p co`n gu+o+.ng ga.o, buo^`n tu?i ho+n nu+~a. DDo+n
gia?n vi` to^i la` ngu+o+`i mie^`n Ba('c, ngu+o+`i cu?a phe ddo^'i
ddi.ch, bi. dda^`u ddo^.c tu+` ta^'m be', ne^n mo.i lo+`i a(n
tie^'ng no'i dde^`u do "cha me. sinh con, dda?ng ddoa`n xa~ ho^.i
chu? nghi~a sinh ti'nh"...DDo^.ng mo+? mie^.ng la` nha('c dde^'n ba'c
Ho^`, go.i te^n tha`nh pho^' cu~ng la` tha`nh pho^' Saigon chu+'
kho^ng pha?i Saigon, ca`ng kho^ng da'm no'i "Saigon hoa le^." hay
"ho`n ngo.c Vie^~n DDo^ng". DDa~ the^' co`n luo^n ba?o ve^. y'
kie^'n mi`nh theo ddu'ng ddu+o+`ng lo^'i, chu? tru+o+ng, chi'nh
sa'ch, quan ddie^?m cu?a dda?ng va` chi'nh phu?. Ngay ca? khi ba'c
ho?i: "Ngoa`i Ba('c, mo^~i tha'ng ddu+o+.c pha't ma^'y lon su+~a, ha?
con?" Cu~ng pha?i le^n ga^n, le^n co^'t tra? lo+`i theo ddu'ng nhu+~ng
lo+`i da.y do^~ khuye^n ba?o cu?a tha^`y co^ tre^n lo+'p ho.c cu?a
mi`nh: "Ca^`n gi` dda^u ba'c, kho^ng mo^.t gram su+~a, kho^ng mo^.t
ky' thi.t na`o ma` va^~n dda'nh tha('ng be` lu~ dde^' quo^'c va` tay
sai dda^'y tho^i".

Bie^'t bao o^ng bo^' bo? la.i vo+. con ra ca(n cu+' ddi.a ca'ch ma.ng
ro^`i ta^.p ke^'t ra Ba('c, tro+? ve^` da('t theo ca? vo+. le~, con
the^m . Bie^'t con trai ddi ho.c ta^.p ca?i ta.o, con da^u mo^.t na'ch
4,5 con nho?, va^~n kho^ng mo^.t la^`n le^n tra.i tha(m nuo^i, co`n
da`i gio.ng tra'ch: - "Ai bie^?u no' vo^ VN co^.ng hoa`, quay su'ng
ba('n la.i ca'ch ma.ng, Gio+` tao vo^ tra.i cu~ng co' ba?o la~nh cho
no' ra ddu+o+.c dda^u"... khie^'n con da^u vi` nghe`o, ddo'i, ua^'t
u+'c ma` pha?i tu+. tu+?, bo? la.i bo^'n, na(m ddu+'a con co^i cu't,
ga(m the^m va`o lo`ng ngu+o+`i cho^`ng ddang ngo^`i tu` ca?i ta.o
mo^.t ve^'t thu+o+ng sa^u hoa('m .

Trong khi ngu+o+`i mie^`n Ba('c thi'ch a(n mo'n cua be^? (be^ cu?a)
ha`ng hoa' ru`ng ru`ng chuye^?n ddo^.ng ra phi'a ba('c, thi` trong
nam cu+' da^`n da^`n nghe`o ddi, ca^u ha't cu?a ngu+o+`i da^n mie^`n
Nam nhu+ lu+o+~i dao dda^m va`o tim ngu+o+`i mie^`n Ba('c ddau nho'i:
" DDi ta ddi gia?i pho'ng mie^`n Nam, ddi dde^'n khi na`o ngu+o+`i
da^n kho^ng co`n ca'i qua^`n, thi` ta co`n chie^'n dda^'u, que't sa.ch
chu'ng sinh , lo+`i ba'c sui da.i be^n tai, chie^'n dda^'u cho dde^'n
nga`y Nam, Ba('c nghe`o ba(`ng nhau".

Mo^.t da^n to^.c bi. qu'a khu+' li.ch su+? chia ddo^i tha`nh hai
vu`ng ddi.a ly', chi'nh tri., thuo^.c ve^` hai chie^'n tuye^'n.
Mo^.t ve^'t ca('t xuye^n tha^'u mo^~i gia ddi`nh, so^' pha^.n,
tu+o+?ng chu+`ng gia?i pho'ng ddu+o+.c ro^`i la` ti`nh ngu+o+`i, no
a^'m ve^` theo. Ai ngo+`, vi` nhu+~ng chi'nh sa'ch cai tri. man do+.
ke'o da`i ma` ke'o theo bao ca?nh ba dda`o loa.n ly, tru+o+'c tie^n
la` ca?nh chia dda`n xe? nghe' cu?a ta^'t ca? ca'c gia ddi`nh "nguy.
qua^n, nguy. quye^`n" cho^`ng, con, anh em va`o tra.i ca?i ta.o, vo+.
con o+? la.i nheo nho'c ddo'i kho^?, pha?i ddu+o+ng dda^`u vo+'i
cuo^.c so^'ng vo^ cu`ng kha('c nghie^.t cu`ng bao quye^'t sa'ch man
ro+., sai la^`m che^'t ngu+o+`i cu?a dda?ng CS: Ta`i sa?n bi. cu+o+'p
tra('ng sau ca?i ta.o co^ng thu+o+ng nghie^.p, gie^'t che^'t ca'i go.i
la` ma^`m mo^'ng tu+ sa?n ma.i ba?n dde^? dde^` cao ly' tu+o+?ng xoa'
bo? che^' ddo^. ngu+o+`i a'p bu+'c bo'c lo^.t ngu+o+`i. DDo^?i tie^`n
"Nguy. " ra tie^`n dda?ng vo+'i gi'a tri. ga^`n nhu+ kho^ng, dde^'n
mu+'c ngu+o+`i da^n pha?i tho^'t le^n dda^`y cay dda('ng khi ca^`m
mo^.t nhu'm tie^`n cu?a dda?ng, ba'c tre^n tay:

Bo^' ca.n tie^`n ro^`i ca'n bo^. o+i,
DDo^?i tie^`n ma` sao dde^'n no^~i na`y
Chu+a tie^u dda~ hoa' tie^u ddi he^'t
Chu' phi?nh to^i ro^`i, chi'nh phu? o+i"

Trong khi dda.i bo^. pha^.n ngu+o+`i da^n tha`nh pho^' nghe`o ddi
tro^ng tha^'y, thi` nhu+~ng anh bo^. ddo^.i cu. Ho^`, ba lo^ con co'c
le'p ke.p tre^n lu+ng vo+'i chie^'c khung xe dda.p, con bu'p be^
nhu+.a xa^'u xi' ho^m na`o, bo^~ng gia`u le^n mo^.t ca'ch dda'ng
ngo+`. Tu+` vo^ sa?n tha`nh hu+~u sa?n, co`n ngu+o+`i da^n chi.u ca?nh
dda^'u tranh giai ca^'p, ca?i ta.o co^ng thu+o+ng nghie^.p , ne^n ddi
tu+` hu+~u sa?n tha`nh vo^ sa?n. Kho^ng nhu+~ng kho^'n kho^? vi`
ddo+`i so^'ng tha^'p ke'm, co`n kho^'n kho^? vi` bi. ca'n bo^. ca'ch
ma.ng dde` dda^`u cu+o+~i co^?, sa'ch nhie^~u lung tung.

Bie^'t bao ca'n bo^. la~nh dda.o vo+'i kha^?u hie^.u - tu+o+?ng
chu+`ng ba^'t di ba^'t di.ch nhu+ mo^.t cha^n ly' so^'ng: "Mo^.t ca'i
kim, so+.i chi? cu?a da^n kho^ng la^'y" , bo^~ng vu.t hie^.n le^n
tha`nh ca'c quan ca'ch ma.ng, quan ddo^`ng chi'. Vu+`a ngu? que^n
tre^n ngai va`ng quye^`n lu+.c, chia nhau qua? thu+.c, vu+`a quay
lu+ng la.i no^~i kho^? cu?a da^n, ha` hie^'p cai tri. da^n, du` ddo'
la` nhu+~ng ngu+o+`i tu+`ng nuo^i du+o+~ng bao bo.c che cho+? cho
mi`nh trong suo^'t nhu+~ng nga`y ca'ch ma.ng co`n gian kho^? cam go
nha^'t. Bao nhie^u ta`n du+ dde^', quo^'c, phong kie^'n, tu+o+?ng
dda`o ta^.n go^'c, tro^'c ta^.n re^~ bo^~ng ru`ng ru`ng tro+? la.i,
ga^'p ca? tra(m, nghi`n la^`n nhu+~ng tie^u cu+.c ye^'u ke'm cu?a
tho+`i ky` to^`i te^., ha` kha('c, phong kie^'n tru+o+'c kia- ta`n
du+ cu?a che^' ddo^. mo+'i xa~ ho^.i chu? nghi~a. Ca`ng gia`nh
ddu+o+.c chi'nh quye^`n, gia`nh ddu+o+.c quye^`n tu+. chu?, tu+.
quye^'t thi` ca`ng lo`i su+. do^'t na't, ba^'t lu+.c trong phu+o+ng
pha'p qua?n ly' cu?a dda?ng CS. DDa^'t nu+o+'c lie^`n mo^.t da?i
nhu+ng la.i thu+.c hie^.n chi'nh sa'ch, nga(n so^ng, ca^'m cho+.,
khie^'n 400 qua^.n, huye^.n trong ca? nu+o+'c bie^'n tha`nh 400 lo^
co^'t, pha'o dda`i rie^ng bie^.t...Tu+` La.ng So+n to+'i mu~i Ca` Mau,
dda^'t nu+o+'c bi. ba(m na't tha`nh tra(m nghi`n ma?nh vu.n bo+?i ca'c
tra.m ga'c, cho^'t canh, nha^n vie^n thue^' vu. v.v Chi? ddem ca^n
gao., la.ng thi.t tu+` ti?nh na`y sang ti?nh kha'c, huye^.n na`y sang
huye^.n kha'c dda~ bi. coi la` buo^n la^.u va` bi. pha.t, bi. ba('t,
bi. nho^'t vo^ to^.i va., khie^'n lo`ng da^n tu+' ta'n ...La`n so'ng
di ta?n o^` a.t, di ta?n ba(`ng mo.i gia', ga^`n 90% ca'c si~ quan
ra kho?i tra.i ca?i ta.o tro+? ve^` la` cu`ng vo+. con bo? dda^'t
nu+o+'c ra ddi, ta.o tha`nh mo^.t la`n so'ng lu+u vong nhie^`u kho^ng
ke^? xie^'t, na.n thuye^`n nha^n khu?ng khie^'p nha^'t the^'
gio+'i...Chu+a ke^? ca'c tra.i tu` mo.c le^n nhu+ na^'m suo^'t do.c
bo+` bie^?n DDo^ng dde^? nho^'t ngu+o+`i vu+o+.t bie^?n. Hie^'m co'
ngu+o+`i na`o ddi mo^.t la^`n dda~ tro't lo.t. Ngu+o+`i bo? mi`nh
tre^n bie^?n tha(?m, ngu+o+`i bi. ba('t he^'t la^`n na`y la^`n
kha'c, ngu+o+`i tro+? tha`nh na.n nha^n cu?a bo.n ha?i ta(.c Tha'i Lan
v.v DDau thu+o+ng nhie^`u kho^ng ke^? xie^'t... DDa^'t nu+o+'c
kho^ng pha?i cu?a toa`n da^n to^.c VN nhu+ lo+`i cha gia` da^n to^.c
no'i ma` chi? la` cu?a mo^.t phe nho'm nhu+~ng ke? la~nh dda.o CS,
co`n nhu+~ng ngu+o+`i da^n tha^'p co^? be' ho.c thi` thuo^.c
ta^`ng lo+'p bi. tri., bi. cai qua?n, dda^`y a'p dda(.t tho^ ba.o va`
pha^n bie^.t ddo^'i xu+? kho^ng kha'c gi` ba`i ho.c li.ch su+? ddau
xo't cu?a ca? nghi`n na(m tru+o+'c ddo': "DDu+o+.c la`m vua, thua la`m
gia(.c". He^~ la` ngu+o+`i mie^`n Ba('c du` kho^ng co' chu+'ng chi?
va(n ba(`ng, na(ng lu+.c la~nh dda.o, qua?n ly', nhu+ng dde^`u
ddu+o+.c ca('t nha('c le^n tha`nh ca'n bo^.. Con em " Nguy. qua^n,
nguy. quye^`n" bi. pha^n bie^.t ddo^'i xu+?, bi. xem xe't ve^` ly'
li.ch, tha`nh pha^`n . Bao nhie^u kha^?u hie^.u du`ng dde^? ta^.p
ho+.p lu+.c lu+o+.ng, thu hu't qua^`n chu'ng so+'m dde^'n nga`y
chie^'n tha('ng, gio+` tro+? tha`nh dda^`u mo^i, cho't lu+o+~i ,
tha`nh su+. bo^.i u+o+'c vo+'i so^' ddo^ng ddo^`ng ba`o, ddo^`ng chi',
anh em, co^ ba'c.

Xa~ ho^.i bi. tha hoa' , tuo^.t do^'c tu+`ng nga`y. Tho+`i ddie^?m
tru+o+'c "gia?i pho'ng", mie^`n Nam VN du+o+'i su+. chi? dda.o cu?a
chi'nh the^? co^.ng hoa`, 21 trie^.u ngu+o+`i dda~ ra kho?i su+.
ddo'i nghe`o lua^?n qua^?n cu?a nghi`n na(m li.ch su+?, nay nho+`
ddu+o+.c dda?ng CS "gia?i pho'ng" ma` ca? nu+o+'c hu'p chung mo^.t
nie^u cha'o loa~ng, ca? nu+o+'c la(.n ngu.p trong nhu+~ng o^ tem
phie^'u, nha' bo bo, mi` ha.t sa'i ha`m, a(n khoai va` cu? mi` ddo+'
ho.ng. Tu+` cho^~ vu+o+.t xa Nam Ha`n va` Tha'i Lan trong tha^.p ky?
70, thi` ngay sau "gia?i pho'ng" mo^.t na(m, dda~ ke'm xa Nam Ha`n
va` Tha'i Lan ve^` mo.i ma(.t. Mu+o+.n ly' tu+o+?ng "xoa' bo? che^'
ddo^. ngu+o+`i bo'c lo^.t ngu+o+`i" dde^? lie^n tu.c dda'nh va`o
ta^`ng lo+'p hu+~u sa?n, dde^? da^`n da^`n thay the^' vai tro`, tu+`
vo^ sa?n tha`nh hu+~u sa?n va` ngu+o+.c la.i . Ngo.n co+` cu?a giai
ca^'p vo^ sa?n ca`ng giu+o+ng cao thi` ta^`ng lo+'p ca'n bo^., la~nh
dda.o dda?ng ca`ng gia`u le^n mo^.t ca'ch ba^'t ngo+`, trong mo^.t
tho+`i gian vo^ cu`ng nga('n ngu?i , trong khi bao nhie^u ca(n
cu+' ca'ch ma.ng, bao nhie^u vu`ng no^ng tho^n ro^.ng lo+'n pha?i
so^'ng ca?nh gia^.t ga^'u va' vai, a(n bu+~a nay, lo bu+~a mai thi`
ca'n bo^. co^.ng sa?n a(n cho+i phe` pho+~n , a(n luo^n ca? tha`nh
tu+.u ca'ch ma.ng bao na(m ga^y du+.ng trong lo`ng da^n . Kha('p
tha`nh pho^' khi ddo' la` mo^.t bu+'c tranh hie^.n thu+.c tro+ tru.i
, xa'm ngoe't, ha^.u qua? ta^'t ye^'u cu?a su+. la~nh dda.o do^'t
na't, co^.ng vo+'i chu? nghi~a co+ ho^.i, a(n xo^?i o+? thi`, cu~ng
nhu+ kie^u nga.o, a?o tu+o+?ng cu?a ke? chie^'n tha('ng. Vu+`a co^ng
ke^nh ca'i do^'t, dde^` cao ca'i a'c, la.i vu+`a gia`y xe'o le^n
lu+o+ng ta^m cu?a nhu+~ng ngu+o+`i lu+o+ng thie^.n, chu+a ke^? co`n
co^' ti`nh ba'm va`o nhu+~ng ly' thuye^'t sa'ch vo+? lo^~i tho+`i la`
chu? nghi~a Ma'c, Le^ dde^? ni'u ke'o su+. pha't trie^?n ha`i hoa`
cu?a cuo^.c so^'ng . Ca`ng giu+o+ng cao ngo.n co+` "ba'ch chie^'n
ba'ch tha('ng" trong mo.i li~nh vu+.c thi` ca`ng khu?ng hoa?ng, thua
lo^~. Ca`ng ne^u cao kha^?u hie^.u "no'i tha(?ng , no'i tha^.t ,
ddo^?i mo+'i tu+ duy, nhi`n tha(?ng va`o su+. tha^.t" thi` ca`ng
do^'i lu+`a, gian tra', khie^'n cho ba`i toa'n kinh te^' mo^~i nga`y
la.i mang the^m nghie^.m a^m .

Ha`ng nghi`n gia ddi`nh bi. do^`n le^n khu kinh te^' mo+'i, mo+'i
cha(?ng tha^'y dda^u, chi? tha^'y me^nh mo^ng mi.t mu`ng la`
ru+`ng, nu'i, va'ch dda' du+.ng ddu+'ng. Nga`y na('ng ra't da, dde^m
la.nh tha^'u xu+o+ng. Mo^.t nga`y tra?i ddu? 4 mu`a xua^n, ha., thu,
ddo^ng, cha(?ng bie^'t la`m gi` dde^? a(n, dde^? so^'ng dda`nh o^m
nhau ma` kho'c, o^m nhau ma` so+., ro^`i kho^ng the^? o^m nhau ma`
che^'t, dda`nh da('t di'u le^'ch the^'ch ke'o nhau ve^` la.i no+i o+?
cu~, va. va^.t no+i xo' cho+., le^` ddu+o+`ng, vi` nha` cu~ dda~
ddu+o+.c quan ca'ch ma.ng chie^'m cu+', tru+ng du.ng vo^ ddie^`u
kie^.n ...

Ba mu+o+i nga`y o+? la.i Mie^`n Nam tha^m nha^.p thu+.c te^', tro+?
ra lo`ng to^i tri~u na(.ng. Cu~ng nhu+ ta^'t ca? nhu+~ng ngu+o+`i
da^n mie^`n Nam kha'c trong tho+`i ky` ddo', to^i kho^ng nha^.n
ddu+o+.c gi` tu+` che^' ddo^. mo+'i xa~ ho^.i chu? nghi~a ma` chi?
ca?m ddu+o+.c no^~i ddau, no^~i kho^?, no^~i ba`ng hoa`ng, ha^~ng
hu.t, ba^'t bi`nh cu?a ngu+o+`i da^n vo+'i chi'nh quye^`n co^.ng
sa?n 33 na(m qua ro^`i , no^~i ddau co`n ddo.ng la.i, ve.n nguye^n,
la`m to^?, ke^'t ke'n trong ho^`n to^i, ca`ng nga`y ca`ng mu+ng mu?,
va` ba^y gio+` vo+~ toa'c tre^n trang gia^'y ...

Be^.nh vie^.n Cha^m Cu+'u 28.4.2008
Tra^`n Kha?i Thanh Thuy?

.

Relevant Pages