Mo^.t vu. cho^'ng Nghi. Quye^'t 35 bi. kie^.n - Chuye^.n cu?a Chi Jones ga^`n gio^'ng Ho^` Va(n Xua^n Nhi !



* Mo^.t vu. cho^'ng Nghi. Quye^'t 35 bi. kie^.n

Vnexodus, 5.9.07

Duye^n La~ng Ha` Tie^'n Nha^'t

Chu'ng to^i xin ddu+o+.c go+?i dde^'n qui' die^~n dda`n va` tha^n
hu+~u ba`i ba'o cu?a Ts Joseph Nguye^~n (PhD), tu+'c DDa.i U'y
Nguye^~n Kim Quy', Tru+o+?ng Khoa Nha^n Va(n tru+o+`ng DDa.i Ho.c
Chie^'n Tranh Chi'nh Tri. DDa` La.t vie^'t cho^'ng tuye^n va^.n CS.
Ba`i ba'o na`y ddu+o+.c dda(ng tre^n to+` Oregon Tho+`i Ba'o nga`y
20-4-2007 nha^n DDoa`n Mu'a Hanoi dde^'n bie^?u die^~n ta.i Portland,
Oregon va` dda~ bi. bo.n tay sai CS kie^.n ra to`a. Nha^n su+. kie^.n
na`y chu'ng to^i xin co' mo^.t va`i y' kie^'n va` dde^` nghi. cu`ng
qui' vi.:
1. Bo.n ty. na.n do^?m tu+'c tay sai CS kie^.n ra to`a nhu+~ng tie^'ng
no'i cho^'ng co^.ng dda~ xa^?y ra ta.i mo^.t so^' no+i. DDa^y kho^ng
pha?i la` tru+o+`ng ho+.p dda^`u tie^n va` duy nha^'t. DDie^`u ddo'
chu+'ng to? CS muo^'n mu+o.n ba`n tay lua^.t pha'p My~ dde^? trie^.t
ha. nhu+~ng tha`nh pha^`n cho^'ng co^.ng co' uy ti'n (dda'nh ra('n
dda'nh dda^`u).
2. Xin ca'c Ban DDa.i Die^.n Co^.ng DDo^`ng lu+u ta^m dde^'n ca'c
trung ta^m da^.y Vie^.t ngu+~. DDu+`ng dde^? CS len lo?i ha^`u la`m
hu+ tho^'i con cha'u chu'ng ta. Xin qui' vi. luo^n ca?nh gia'c vo+'i
ca'c phu. huynh ho.c sinh.
3. Xin dde^` nghi. ca'c Ban DDa.i Die^.n CDD va` ca'c ddoa`n the^?
cu+.u QN ne^n va^.n ddo^.ng gio+'i lua^.t su+, nhu+~ng ngu+o+`i co'
lo`ng, dde^? khi ga(.p hu+~u su+. thi` nhu+~ng vi. na`y ho. ti`nh
nguye^.n ddu+'ng ra lo du`m, ne^'u free ddu+o+.c thi` to^'t, co`n
kho^ng thi` re? ho+n lua^.t su+ My~ cu~ng va^~n ho+n.

Du+o+'i dda^y la` ba`i ba'o cu?a Ts Nguye^~n Kim Quy' (bu't hie^.u:
Ngu+o+`i Li'nh Gia` Oregon)

DDoa`n Mu'a Ha` No^.i dda~ dde^'n tri`nh die^~n ta.i Portland
Ngu+o+`i Li'nh Gia` Oregon

To+` ba'o ddi.a phu+o+ng Portland, The Asian Reporter, so^' March 20,
2007, co' dda(ng mo^.t ba`i, trang 20, vo+'i tu+.a dde^` "Dance evokes
curiosity while dancers meet resistance" (Vu~ ddie^.u go+.i to` mo`
trong khi vu~ co^ng ga(.p ddo^'i kha'ng), cu?a Pamela Ellgen, trong
ban bie^n ta^.p The Asian Reporter. Ba`i ba'o tu+o+`ng thua^.t buo^?i
tri`nh die^~n ddie^.u mu'a Stories of Us (Nhu+~ng chuye^.n cu?a chu'ng
to^i) tre^n sa^n kha^'u Imago Theater, Portland, va`o hai nga`y 2 va`
3 tha'ng 3 vu+`a qua, bo+?i vu~ ddoa`n hie^.n dda.i (contemporary) VN,
co' te^n la` "Together Higher" (ta.m di.ch: Cu`ng Nhau Cao Ho+n),
dde^'n tu+` Ha` No^.i. Buo^?i tri`nh die^~n ddu+o+.c gio+'i thie^.u
cho co^ng chu'ng bo+?i "White Bird Dance" (Vu~ DDie^.u Chim Tra('ng)
cu?a Portland . Ca'c die^~n vie^n, Ellgen vie^'t, pha^`n lo+'n la`
ddie^'c hoa(.c na(.ng tai, va` tuy kho^ng the^? nghe nha.c, va^~n ca?m
nha^.n ddu+o+.c tie^'t ddie^.u1. Tru+o+'c ddo', ddoa`n mu'a Ha` No^.i
cu~ng dda~ dde^'n Seattle, Chicago, va` New York City trong chuye^'n
lu+u die^~n ta.i My~. Le^ Vu~ Long, tru+o+?ng ddoa`n, la` mo^.t nha`
bie^n soa.n va` pho^'i tri' ve^` mu'a (choreographer) va` mo^.t vu~
co^ng cu?a DDoa`n Ca ki.ch Opera va` Mu'a Ballet Quo^'c Gia VN tre^n
mu+o+`i na(m, cu~ng nhu+ vo+. te^n Lu+u Thi. Thu Lan -la` vu~ co^ng
die^~n ddo+n (soloist) dda^`u tie^n cu?a DDoa`n, dda~ to^'t nghie^.p
tru+o+`ng mu'a Kiev, Ukraine.
Tre^n dda^y, chu'ng to^i dda~ to'm lu+o+.c no^.i dung pha^`n dda^`u
ba`i ba'o cu?a Pamela Ellgen. Tie^'p theo, chu'ng to^i xin di.ch
nguye^n va(n ddoa.n cuo^'i co' lie^n quan dde^'n su+. co^.ng ta'c
vo+'i vu~ ddoa`n Ha` No^.i cu?a mo^.t nha^n va^.t, dda.i die^.n mo^.t
tru+o+`ng Vie^.t ngu+~ trong co^.ng ddo^`ng VN Oregon, tha`nh vie^n
cu?a Ho^.i Khoa ho.c va` Va(n ho'a VN cu~ng ta.i Oregon2, va` lo+`i
tuye^n bo^' cu?a o^ng ta ve^` nu+o+'c VN CS va` nhu+~ng ngu+o+`i VN
ha?i ngoa.i, dde^? quy' ddo^.c gia? na`o chu+a co' di.p ddo.c ba`i
ba'o hoa(.c bie^'t su+. vie^.c xa?y ra tre^n ddu+o+.c tu+o+`ng. Cu`ng
vo+'i ba?n di.ch, la` ba?n chu.p la.i pha^`n tie^'ng Anh:
Together Higher la` ddoa`n vu~ hie^.n dda.i dda^`u tie^n o+? VN .
DDa^y cu~ng la` chuye^'n My~ du dda^`u tie^n cu?a ddoa`n, nhu+ng
ddoa`n dda~ nha^.n ddu+o+.c su+. tie^'p ddo'n nga^`n nga.i bo+?i
nhu+~ng ngu+o+`i My~ go^'c Vie^.t dda~ di cu+ dde^'n tu+` mie^`n Nam
va` hie^.n xem thu? ddo^ cu~ mie^`n Ba('c, Ha` No^.i, vo+'i su+. nghi
ngo+`. Mo^.t vu~ ddoa`n co' ca(n cu+' ta.i ddo' ho^m nay va^~n co`n
go+.i nhu+~ng xu'c ddo^.ng kha'c bie^.t tu+` nhu+~ng di da^n My~ go^'c
Vie^.t.
Ta.i Chicago, nhu+~ng ye^u ca^`u ddu+o+.c lie^n ke^'t vo+'i ca'c to^?
chu+'c cu?a co^.ng ddo^`ng VN dda~ bi. ba'c bo?, ddo^i khi kho^ng co'
lo+`i gia?i thi'ch. Tuy nhie^n, o+? Portland, ca'c vu~ co^ng no'i
chung ddu+o+.c tie^'p dda~i tu+? te^', dda(.c bie^.t bo+?i tru+o+`ng
La.c Ho^`ng, no+i ma` ho. dda~ tri`nh die^~n, va` mu+`ng le^~ Te^'t,
cu`ng vo+'i tre^n 100 ho.c sinh My~ go^'c Vie^.t nga`y 3 tha'ng 3.
Chi Jones, mo^.t dda.i die^.n cu?a tru+o+`ng va` mo^.t tha`nh vie^n
cu?a Ho^.i Khoa Ho.c & Va(n Ho'a VN ta.i Oregon, no'i, "DDo^'i vo+'i
nhie^`u ngu+o+`i lo+'n tuo^?i trong co^.ng ddo^`ng VN, ky' u+'c ddau
buo^`n ve^` su+. su.p ddo^? cu?a VN va` su+. cai tri. cu?a CS va^~n
co`n qua' mo+'i trong ta^m tri' ho.. The^' he^. tre? VN , chu+a
ddu+o+.c sinh ra hoa(.c co`n qua' nho? trong cuo^.c chie^'n, thi`
khoan dung ho+n."
Jones u+a thi'ch pho^'i ca?nh tu+o+i ma't, ta^n tho+`i ma` ddoa`n
Together Higher dda~ gio+'i thie^.u ve^` VN ho^m nay, va` no'i, "VN ,
nhu+ mo^.t nu+o+'c, ddang thay ddo^?i mo^.t ca'ch nhanh cho'ng ve^`
chi'nh tri., kinh te^', va` va(n ho'a. Ngu+o+`i Vie^.t o+? dda^y ca^`n
pha?i bie^'t ddie^`u ddo'."
Ne^'u Pamela Ellgen tu+o+`ng thua^.t trung thu+.c, thi` nhu+~ng lo+`i
tuye^n bo^' tre^n cu?a o^ng Chi Jones, theo thie^?n y', ra^'t sai
tra'i va` xu'c pha.m ta^.p the^? ngu+o+`i Vie^.t ty. na.n CS ta.i
Oregon va` tre^n toa`n the^' gio+'i. Vi` nhu+~ng ly' do sau dda^y:
1) Ngu+o+`i lo+'n tuo^?i trong co^.ng ddo^`ng ngu+o+`i Vie^.t ma` o^ng
no'i dde^'n la` nhu+~ng ai?
DDo' la` nhu+~ng qua^n, da^n, ca'n, chi'nh cu?a Mie^`n Nam dda~ hy
sinh tuo^?i tre? va` xu+o+ng ma'u, qua suo^'t cuo^.c chie^'n va` cho
dde^'n gio+` phu't cuo^'i, dde^? cho^'ng giu+~ to^? quo^'c tru+o+'c
su+. xa^m la(ng ddie^n cuo^`ng cu?a ke? thu` CS phu+o+ng Ba('c, ba?o
ve^. ha.nh phu'c va` chi'nh nghi~a tu+. do cho ddo^`ng ba`o, trong
so^' co' ca? o^ng Chi Jones. Sau tha?m ho.a 30/4, ho. dda~ pha?i tra?i
qua bao na(m dda`y a?i, va^'t vu+o+?ng trong ca'c tra.i ca?i ta.o,
nhu+~ng khu kinh te^' mo+'i, chi.u bao nhie^u cu+.c hi`nh, ba^'t
ha.nh, tru+o+'c khi dde^'n bo+` bi`nh ye^n. Pha^`n o^ng Chi Jones
ddu+o+.c so^'ng so't, la`nh la(.n, cha.y thoa't qua My~ tru+o+'c,
ddo^.i te^n My~, suy nghi~ nhu+ My~ con, va` nga`y nay ddu+o+.c
hu+o+?ng mo.i thu+' tu+. do, ke^? ca? tu+. do pha't ngo^n le^'u la'o
va` ho^~n xu+o+.c, la` nho+` ai? Ne^'u co`n mo^.t chu't lie^m si? va`
lu+o+ng tri, kho^ng ai co' the^? phu? nha^.n, la.i ca`ng kho^ng pha?n
bo^.i, co^ng lao to lo+'n na`y cu?a nhu+~ng ngu+o+`i lo+'n tuo^?i
trong co^.ng ddo^`ng VN ty. na.n.
2) Ky' u+'c ddau buo^`n ve^` su+. su.p ddo^? cu?a VN va` su+. cai tri.
cu?a CS va^~n co`n qua' mo+'i trong ta^m tri' ho.:
O^ng Chi Jones ba?o nhie^`u ngu+o+`i lo+'n tuo^?i chu+a, hoa(.c
kho^ng, que^n qua' khu+'. DDu'ng. Vi` la`m sao que^n ddu+o+.c? Ke^?
ca?, va` nha^'t la`, VC, mi?a mai thay! Trong khi thu'c giu.c ngu+o+`i
Vie^.t ty. na.n ne^n que^n thi` chu'ng la.i to^n tho+` qua' khu+' ho+n
ai he^'t. Mo^.t vi' du. nho? dde^? o^ng Chi Jones tha^'y: cho dde^'n
ba^y gio+`, sau khi dda~ la.y lu.c xin My~ tro+? la.i, dda~ ni.nh ho't
Vie^.t Kie^`u ba(`ng nhu+~ng lo+`i le~ tro+ tre~n nha^'t, dda~ nuo^'t
ha`ng ty? ddo^ la tu+` nhu+~ng "khu'c ruo^.t ngoa`i nga`n da(.m", VC
va^~n kho^ng ngu+`ng la?i nha?i nhu+~ng lua^.n ddie^.u tuye^n truye^`n
cu~ ri'ch, dda~ nghe nha`m tai tu+` 30/4/75, ve^` "chie^'n tha('ng
mu`a xua^n vi~ dda.i" tu+o+?ng tu+o+.ng (o^ng Chi Jones co' bie^'t
"su+. su.p ddo^? cu?a VN" la` do dda^u kho^ng? Cha('c cha('n kho^ng
vi` VC ta`i gio?i gi` ra'o), ve^` "chu? nghi~a Ma'c Le^ vo^ ddi.ch"
(thu+' chu? nghi~a dda~ bi. nha^n loa.i ne'm xuo^'ng bu`n dden tu+`
ddo+`i na`o nhu+ mo^.t xa'c che^'t tho^'i tha), ve^` "to^.i a'c cu?a
My~ Ngu.y" (ma` chu'ng ngu.y ta.o vo+'i su+. tie^'p tay, tu+` cuo^'i
tha^.p nie^n 60, cu?a ga~ trie^'t gia ga`n do+? Bertrand Russell va`
be` lu~ chu? ho`a tha^n Co^.ng quo^'c te^', nhu+ Jane Fonda, John
Kerry).
Cu`ng lu'c, chu'ng la.i tung ho?a mu` vo+'i chie^u ba`i "ho`a ho+.p
ho`a gia?i", "ha`n ga('n ve^'t thu+o+ng chie^'n tranh", dde^? la`m
mo+` ma('t, chie^u du. mo^.t so^' Vie^.t Kie^`u suo^'t ddo+`i nga^y
tho+, tu+. nguye^.n la`m ca'i loa tuye^n truye^`n ngu da.i cho chu'ng,
co^ng khai nhu+ te^n Tra^`n Tru+o+`ng va` nho'm Tho^ng Lua^.n (Paris),
to^? Ho+.p Lu+u (California), hoa(.c le'n lu't nhu+ lu~ chuo^.t ddeo
ba(ng ddo? na(`m vu`ng ho^i ha'm, o+? ca'c tie^?u bang, ke^? ca?
Oregon, cho+` mo^.t nga`y 30/4 kha'c.
So^' Vie^.t Kie^`u nga^y tho+ va` lu~ chuo^.t ho^i ha'm na`y que^n
ra(`ng, qua nhu+~ng kinh nghie^.m ca' nha^n va` ba`i ho.c li.ch su+?,
tho?a hie^.p vo+'i CS co' nghi~a la` tu+. sa't. Nhu+ ca'c dda?ng pha'i
quo^'c gia na(m 1945 dda~ sa'p nha^.p va`o dda?ng Vie^.t Minh va` bi.
tie^u die^.t. Nhu+ chi'nh phu? trung la^.p tha^n Co^.ng tu+. phong
cu?a ha`ng tu+o+'ng Du+o+ng Va(n Minh vu+`a tie^'m chu+'c dda~ ra
le^.nh dduo^?i My~ kho?i VN trong vo`ng hai mu+o+i bo^'n tie^'ng
ddo^`ng ho^` va` ngo^`i cho+` "ngu+o+`i anh em be^n kia" dde^'n ba`n
giao dda^'t nu+o+'c, dde^? ro^`i bi. co`ng tay, da^~n ddi, vi` ca'i
to^.i ngu. Nhu+ ca'i go.i la` Ma(.t Tra^.n Gia?i Pho'ng Mie^`n Nam bu`
nhi`n cu?a Nguye^~n Hu+~u Tho. dda~ bi. bu+'c tu+? sau 1975 khi hoa`n
ta^'t nhie^.m vu..
Tre^n bi`nh die^.n ca' nha^n, VC chi? ke^u go.i ho`a gia?i vo+'i
nhu+~ng ngu+o+`i Vie^.t ty. na.n ha?i ngoa.i ma` chu'ng chu+a na('m
ddu+o+.c, va^~n tie^'p tu.c cho^'ng Co^.ng dde^'n cu`ng, nhu+ nhu+~ng
ngu+o+`i li'nh gia` chu'ng to^i, nhu+~ng ngu+o+`i ma` chu'ng ca(m
thu`, nhu+ng pha?i ne^? so+. vi` tu+ ca'ch tru+o+.ng phu va` tinh
tha^`n ba^'t khua^'t. Co`n ddo^'i vo+'i nhu+~ng te^n tro+? co+`, khi
na('m ddu+o+.c dda^`u ro^`i, nghi~a la` xong vie^.c, chu'ng khinh bi?
ra ma(.t, bo? ro+i ngay, le^u be^u nhu+ cho' ma^'t chu?. Vi' du.:
chu'ng go.i Nguye^~n Cao Ky` co^ng khai la` "ddu+'a con hu+ quay
ve^`", cho phe'p Pha.m Duy, du` ton ho't chu'ng ca'ch ma^'y, cu~ng
chi? ddu+o+.c ha't chi'n ba`i cu?a chi'nh mi`nh, ma('ng Tra^`n
Tru+o+`ng la` tha(`ng ngu (ma` ngu tha^.t), ha^'p ta^'p la`m ho?ng
ke^' hoa.ch3... Va`i vi' du. a^'y co' mo+? ma('t cho o^ng Chi Jones
tha^'y tha^n pha^.n cu?a nhu+~ng ddu+'a pha?n bo^.i va` la(m le la`m
to^i to+' cho VC tha?m thu+o+ng nhu+ the^' na`o kho^ng?
DDo^'i vo+'i nhu+~ng ngu+o+`i quo^'c gia, VC la` hie^.n tha^n cu?a
gian manh, la^.t lo.ng, quy? quye^.t. Ne^'u kho^ng, ta.i sao ho. pha?i
bo? que^ hu+o+ng ye^u da^'u dde^? ra ddi, ba^'t cha^'p mo.i hie^?m
nguy? Vo^ le~ vi` mie^'ng co+m manh a'o o+? xu+' ngu+o+`i? Ba?n tha^n
o^ng Chi Jones, ngu+o+`i dda~ cha.y tru+o+'c ho+n ai, cu~ng ne^n tu+.
dda(.t ca^u ho?i na`y, tru+o+'c khi tho^'t ra nhu+~ng lo+`i vo^ tra'ch
nhie^.m tre^n ve^` nhu+~ng ngu+o+`i lo+'n tuo^?i trong co^.ng ddo^`ng.
La`m sao chu'ng to^i que^n ddu+o+.c, thu+a o^ng Chi Jones? Nhu+~ng
ngu+o+`i lo+'n tuo^?i kho^ng pha?i kho^ng "khoan dung" so vo+'i the^'
he^. tre?, nhu+ o^ng che^ bai. Kho^ng pha?i ho. ngoan co^', he.p ho`i.
Tra'i la.i, ho. ra^'t kho^n ngoan, dda~ bie^'t qua' nhie^`u ve^` VC
va` ba?n cha^'t lu+u manh, cu+.c ky` tha^m ddo^.c cu?a chu'ng. Cho
ne^n, nga`y na`o co`n VC, ho. co`n pha?i nho+' no^~i ddau ma^'t
nu+o+'c. Chi? nhu+~ng ke? ddie^n khu`ng, ma^'t tri', hoa(.c pha?n
tra('c nhu+ lu~ ngu+o+`i tru+o+'c kia a(n co+m quo^'c gia, ho^m nay
tho+` ma CS mo+'i kho^ng nho+' no^~i ddau a^'y, mo+'i vie^'t nhu+~ng
ca^u loa.i do+? ho+i nhu+ "cuo^.c chie^'n cu~ se~ coi la` tie^`n
kie^'p" (tho+ Cao Ta^`n)4, mo+'i chie^'u hi`nh bo^` ca^u tra('ng
nga^.m ha.t lu'a ddo? bay kha('p nu+o+'c (Paris By Night 40)5, mo+'i
tro+? ve^` ti`nh nguye^.n la`m tha^n khuye^?n ma~6. O^ng Chi Jones,
tha`nh vie^n cu?a mo^.t tru+o+`ng Vie^.t Ngu+~, co' bie^'t ba`i tho+
no^?i tie^'ng cu?a DDa(.ng Dung, mo^.t danh tu+o+'ng anh hu`ng nu+o+'c
ta, dda~ tho+? than ra(`ng "thu` nu+o+'c chu+a xong dda^`u dda~ ba.c",
va^~n dde^m dde^m ma`i kie^'m du+o+'i tra(ng thanh kho^ng?
Nhu+~ng ngu+o+`i lo+'n tuo^?i trong co^.ng ddo^`ng -nhu+~ng DDa(.ng
Dung tho+`i dda.i- va^~n ha~nh die^.n dde^? nho+' kho^ng chi? no^~i
ddau ma^'t nu+o+'c, ma` co`n, qua ddo', nhu+~ng to^.i a'c ta`y ddi`nh
cu?a loa`i quy? hie^.n hi`nh ngu+o+`i tu+` sau khi chu'ng cu+o+~ng
chie^'m mie^`n Nam. Nho+', dde^? nuo^i chi' qua^.t cu+o+`ng, noi
gu+o+ng Pha.m La~i va` Ca^u Tie^~n. Nho+', dde^? xa^y du+.ng la^.p
tru+o+`ng quo^'c gia vu+~ng cha('c cho ca'c the^' he^. mai sau. Chi'nh
vi` ho. nho+' ma` co+` VNCH va^~n pha^'p pho+'i, nga.o nghe^~ tung bay
tre^n ha^`u he^'t ca'c tha`nh pho^' va` tie^?u bang My~ (co' Oregon
nu+~a), ma` nhu+~ng te^n ca'n bo^. go^.c kho^ng da'm lo' ma(.t o+?
California, va` dde^'n dda^u cu~ng bi. ngu+o+`i Vie^.t ty. na.n da`n
cha`o ra^'t ky~, pha?i chui qua cu+?a ha^.u, ma` vu~ ddoa`n cu?a Ha`
No^.i mo+'i dda^y pha?i le'n lu't dde^'n Portland va` chi? ddu+o+.c
welcome bo+?i o^ng Chi Jones va` tru+o+`ng Vie^.t Ngu+~ La.c Ho^`ng
cu?a o^ng, nhu+ Pamela Ellgen vie^'t. Nho+', dde^? tie^'p tu.c chie^'n
dda^'u, trong mo^.t cuo^.c chie^'n tranh mo+'i, co' pha^`n gay go
ho+n, ma` VC ddang mo+? tre^n ca'c co^.ng ddo^`ng VN ty. na.n, ve^`
ma(.t chi'nh tri., kinh te^' va` va(n ho'a.
Rie^ng ve^` va(n ho'a, chu'ng dda~ xa^m nha^.p -co^ng khai ba(`ng
nhu+~ng nghi. quye^'t cu?a DDa?ng, ddie^`u ma` cha('c o^ng Chi Jones
qua' ro~- va`o mo^i tru+o+`ng ba'o chi', sa'ch vo+?, ca nha.c, phim
a?nh, va` nguy hie^?m ho+n, gia'o du.c. Cu. the^?, chu'ng ha. le^.nh
cho tay sai len lo?i va`o ca'c dda.i ho.c My~ vo^'n ra^'t thie^n ta?
va` ra'ng na('m mo^.t chu+'c gi` trong ban cha^'p ha`nh sinh vie^n VN
o+? dda^'y dde^? ke^'t na.p, tuye^n truye^`n. Ca'c tru+o+`ng Vie^.t
ngu+~, o+? California cha(?ng ha.n, cu~ng la` mu.c tie^u ha^'p da^~n:
chu'ng (le'n lu't, di~ nhie^n) pho^? bie^'n sa'ch ba'o, cung ca^'p
ta`i lie^.u va` phu+o+ng pha'p gia?ng da.y, la`m nhu+ ca'c tru+o+`ng
na`y thuo^.c ve^` chu'ng7.
Ne^'u la` ngu+o+`i quo^'c gia, hoa(.c i't ra la` ngu+o+`i co^ng
ba(`ng, sa'ng suo^'t, o^ng Chi Jones ca^`n pha?i le^n tie^'ng nha('n
ba?o VC ha~y que^n ddi qua' khu+', que^n chie^'n tranh, ha~y tolerant,
ddu+`ng ddu.ng dde^'n ngu+o+`i Vie^.t ty. na.n nu+~a, no'i vo+'i
chu'ng: leave them alone, OK? Da'm kho^ng? Ta.i sao o^ng chi? nha('m
phe^ bi`nh chu'ng to^i -ddie^`u ma` bo.n VC ddang la`m, y he^.t?
3) The^' he^. tre? VN , chu+a ddu+o+.c sinh ra hoa(.c co`n qua' nho?
trong cuo^.c chie^'n, thi` khoan dung ho+n:
DDa~ kho^ng bie^'t gi` ve^` cuo^.c chie^'n, thi` khoan vo+'i dung o+?
cho^~ na`o, bo+?i vi` khoan dung ha`m y' mo^.t su+. phe^ pha'n. Kho^ng
bie^'t gi` ma` da'm phe^ pha'n la` sai, la` a^?u. Pha?i go.i la`
ignorant (do^'t, kho^ng bie^'t), thay vi` tolerant chu+'!
Ca'c em sinh ra, hoa(.c lo+'n le^n ta.i My~, kho^ng bie^'t VC, ddie^`u
ddo' cu~ng ddu'ng tho^i, va` di~ nhie^n kho^ng pha?i lo^~i cu?a ca'c
em. Nhu+ng cha me. va` gia ddi`nh ca'c em bie^'t. Ha^`u he^'t ca'c vi.
na`y la` ca'c cu+.u qua^n da^n ca'n chi'nh -nhu+~ng ngu+o+`i lo+'n
tuo^?i kho^ng khoan dung, kho^ng ho`a gia?i, ma` o^ng Chi Jones bi`nh
pha^?m o+? tre^n. I't nhie^`u ho. dde^`u dda~ da.y, hoa(.c dda~ no'i,
cho con em bie^'t ve^` VC, ve^` ly' do ta.i sao ho. va` gia ddi`nh
pha?i bo? nu+o+'c, ty. na.n sang dda^y. O^ng Chi Jones co' le~ i't
ddo.c ba'o Vie^.t ngu+~ ne^n kho^ng bie^'t ddie^`u na`y: con em cu?a
ca'c cu+.u qua^n nha^n VNCH ra^'t am hie^?u VC va` to^.i a'c cu?a
chu'ng nhie^`u ho+n la` o^ng tu+o+?ng. DDo' la` truye^`n tho^'ng gia
ddi`nh quo^'c gia cha^n chi'nh. Nhie^`u em tro+? tha`nh si~ quan,
qua^n nha^n trong qua^n ddo^.i My~, co' em dda~ hy sinh tre^n ca'c
chie^'n tru+o+`ng, ta^'t ca? vi` muo^'n tie^'p no^'i truye^`n tho^'ng
ha`o hu`ng ddo' cu?a cha o^ng, nhu+ ca'c em tuye^n bo^' vo+'i ba'o
chi' Vie^.t, My~. O^ng cu~ng kho^ng bie^'t ra(`ng ca'c Ho^.i Cu+.u
Qua^n Nha^n, vi' du. Ho^.i Cu+.u Sinh Vie^n Si~ Quan Vo~ Bi. (DDa
Hie^.u) va` CTCT DDa` La.t (U+'c Trai), dda~ tha`nh la^.p ca'c ddoa`n
thanh thie^'u nie^n qui tu. con em cu?a ca'c ho^.i vie^n, thuo^.c
the^' he^. thu+' hai, thu+' ba, cu~ng kho^ng ngoa`i mu.c ddi'ch tre^n.
Ngoa`i ra, chu'ng to^i muo^'n ho?i o^ng Chi Jones, trong tu+ ca'ch
dda.i die^.n tru+o+`ng La.c Ho^`ng, tru+o+'c khi ddu+a ca'c ho.c sinh
cu?a o^ng dde^'n sinh hoa.t chung vo+'i vu~ ddoa`n Ha` No^.i, dda~ co'
gu+?i gia^'y xin phe'p phu. huynh -nhu+ ca'c tru+o+`ng My~ thu+o+`ng
la`m mo^~i la^`n to^? chu+'c sinh hoa.t ngoa`i tho+`i kho'a bie^?u
ho.c- va` co' no'i ro~ cho ho. bie^'t ve^` ly' li.ch cu?a vu~ ddoa`n
na`y va` su+. cho^'ng ddo^'i cu?a ngu+o+`i Vie^.t quo^'c gia o+?
Seattle, Chicago va` New York City kho^ng? Ca'c em tham gia sinh hoa.t
vo+'i vu~ ddoa`n Ha` No^.i cha('c cha('n kho^ng pha?i vi` ca'c em
khoan dung hay kho^ng khoan dung, ma` vi` ca'c em kho^ng bie^'t gi`
ca?, o^ng ba?o sao la`m va^.y, the^' tho^i.
Cho ne^n, chu+~ khoan dung chi? co' the^? a'p du.ng cho chi'nh o^ng,
mo^.t ngu+o+`i tu+. nha^.n thuo^.c the^' he^. tre?. Trong ma.ch va(n,
qua chu+~ khoan dung, o^ng co`n nga^`m bie^.n minh vie^.c o^ng tha^.m
thu.t mo'c no^'i vo+'i vu~ ddoa`n Ha` No^.i va` mang ca'c em ho.c sinh
cu?a o^ng tie^'p ddo'n ho. no^`ng ha^.u -la^.p lua^.n ma` ba^'t cu+'
te^n pha?n thu`ng na`o, gia` tre?, co' ho.c hoa(.c tha^'t ho.c, tu+`
Nguye^~n Gia Kie^?ng (Tho^ng Lua^.n) dde^'n Tra^`n Tru+o+`ng, cu~ng
dde^`u vin va`o. O^ng co' quye^`n tu+. do la`m ddie^`u ca' nha^n o^ng
thi'ch, ke^? ca? tung ho^ VC, ta.i nha` rie^ng, mo^.t mi`nh tru+o+'c
gu+o+ng soi trong pho`ng ta('m, hoa(.c vo+'i vo+. con, ba.n be`,
ddo^`ng chi' cu?a o^ng. Nhu+ng la` dda.i die^.n mo^.t tru+o+`ng ho.c
o^ng kho^ng co' ca'i quye^`n tu+. do no'i thay cho ca'c em ho.c sinh,
uo^'n na('n tu+ tu+o+?ng, la^.p tru+o+`ng ve^` va^'n dde^` chi'nh tri.
cho ca'c em (tu+'c khoan dung ddo^'i vo+'i VC) -ddu+o+.c gu+?i dde^'n
tru+o+`ng cu?a o^ng chi? dde^? ho.c tie^'ng Vie^.t va` va(n ho'a VN
truye^`n tho^'ng (va(n ho'a truye^`n tho^'ng kha'c vo+'i va(n ho'a vo^
sa?n, vo^ lua^n cu?a VC, o^ng nho+' giu`m cho). Ca'c tru+o+`ng My~
tu+. do, ca^'p tie^'n thu+.c su+. ma` co`n chu+a da'm la`m ddie^`u
ddo', tu+'c hu+o+'ng da^~n chi'nh tri. cho ho.c sinh, huo^'ng ho^`
co+~ ca('c ke' nhu+ o^ng, hoa(.c co+~ chuye^n ca('n tro^.m nhu+ lu~
chuo^.t na(`m vu`ng ho^i ha'm. Tru+` khi o^ng ddu+o+.c su+. u?y
nhie^.m cu?a toa`n the^? phu. huynh (chi? mo^.t ngu+o+`i kho^ng
ddo^`ng y' la` o^ng cu~ng me^.t la('m dda^'y), va` tru+ng ra va(n
ba?n, chu'ng to^i co' the^? va` co' quye^`n nghi~ ra(`ng, trong vu.
tie^'p ru+o+'c na`y, o^ng dda~ la.m du.ng lo`ng tin cu?a phu. huynh,
lu+`a phi?nh ca'c em ho.c sinh, va` tha'ch thu+'c ta^.p the^? ngu+o+`i
Vie^.t ty. na.n CS ta.i Oregon.
4) VN, nhu+ mo^.t nu+o+'c, ddang thay ddo^?i mo^.t ca'ch nhanh cho'ng
ve^` chi'nh tri., kinh te^' va` va(n ho'a. Ngu+o+`i Vie^.t o+? dda^y
ca^`n pha?i bie^'t ddie^`u ddo'.
Mo^.t lo+`i tuye^n bo^' nghe ra^'t quen thuo^.c, tu+` cu+?a mie^.ng
cu?a nhu+~ng te^n la~nh dda.o, ca'n bo^. VC lo+'n be' trong nu+o+'c
hoa(.c ddi co^ng ta'c ngoa.i quo^'c, cha(?ng ha.n na(m tru+o+'c la`
Phan Va(n Kha?i, mo+'i dda^y nha^'t la` a? To^n nu+~ Thi. Ninh. Cu?a
lu~ tay sai ha?i ngoa.i. Cu?a bo.n nha` ba'o ngoa.i quo^'c cu+.c ta?
vo^ lu+o+ng ta^m, vo^ tra'ch nhie^.m, dda^`y da^~y o+? xu+' na`y.
Mo^.t lo+`i ca tu.ng vu+`a ngu ngo^'c vu+`a xa^'c xu+o+.c.
Xa^'c xu+o+.c: Vo+'i ca^u "Ngu+o+`i Vie^.t o+? dda^y ca^`n pha?i
bie^'t ddie^`u ddo'", o^ng Chi Jones ro~ ra`ng "le^n lo+'p" co^.ng
ddo^`ng ngu+o+`i Vie^.t. Nga^`m che^ ta^'t ca? ke'm hie^?u bie^'t,
kho^ng thu+'c tho+`i, kha(ng kha(ng cho^'ng Co^.ng, v.v... Theo o^ng,
chi? nhu+~ng ngu+o+`i "chu+a sinh ra hoa(.c co`n qua' nho? trong
cuo^.c chie^'n, khoan dung ho+n", nhu+ chi'nh o^ng, mo+'i bie^'t VN
hie^.n nay dda~ thay ddo^?i, mo+'i "u+a thi'ch pho^'i ca?nh tu+o+i
ma't, ta^n tho+`i (...) ve^` VN ho^m nay", nhu+ Ellgen vie^'t o+?
tre^n ve^` o^ng.
Ngu ngo^'c: Bo+?i vi` nhu+~ng gi` o^ng Chi Jones bie^'t ve^` VN ba^y
gio+` chi? la` mo+' gie? ra'ch ddu+o+.c nhai la.i, tha?i ra tu+` cu+?a
mie^.ng cu?a nhu+~ng te^n ca'n bo^. VC ddie^u ngoa, xa?o quye^.t, cu?a
lu~ tay sai ha?i ngoa.i ma` ca'i dda^`u nho? ho+n dda^`u chim se?, va`
cu?a bo.n nha` ba'o ngoa.i quo^'c dda~ bi. du. do^~, dda^`u ddo^.c ma`
ca'i nhi`n thie^?n ca^.n kho^ng xa ho+n ca(.p ma('t cu?a loa`i chuo^.t
chu~i. Bo+?i vi` nhu+~ng gi` o^ng no'i ve^` VN ba^y gio+`, chi'nh o^ng
cu~ng kho^ng tin la('m, cho ne^n o^ng va^~n co`n o+? la.i My~, dde^?
la`m gi`? VN to^'t dde.p nhu+ the^', sao o^ng kho^ng ve^` dde^?
hu+o+?ng tha`nh qua? thay ddo^?i, chung vui vo+'i bo.n la~nh dda.o
be^n ddo', go'p pha^`n xa^y du+.ng nu+o+'c VN Xa~ Ho^.i Chu? Nghi~a
cu?a chu'ng ddu+o+.c to^'t dde.p ho+n?
Qua? va^.y, ngu+o+`i Vie^.t ty. na.n chu'ng to^i, nha^'t la` nhu+~ng
ngu+o+`i lo+'n tuo^?i ma` o^ng khinh mie^.t, bie^'t ro~ ra(`ng nhu+~ng
thay ddo^?i "nhanh cho'ng ve^` chi'nh tri., kinh te^' va` va(n ho'a"
cu?a nu+o+'c VN CS -ma` o^ng hi' hu+?ng loan ba'o cho mo^.t ky' gia?
My~ va` ddem ra da.y ba?o co^.ng ddo^`ng Vie^.t- chi? la` mo^.t sa?n
pha^?m cu?a tu+o+?ng tu+o+.ng hoa(.c hie^?u bie^'t ddui cho^.t, mo^.t
lo+`i kho^i ha`i lo^' bi.ch, mo^.t su+. xu'c pha.m tra^`m tro.ng
dde^'n tri' tue^. con ngu+o+`i, mo^.t suy die^~n ngu xua^?n cu`ng
cu+.c. Mo^.t su+. cha` dda.p cha^n ly' tra('ng tro+.n va` co^' hu+~u
-ma` VC va` be` lu~ va^~n chu? tru+o+ng, thu+.c hie^.n.
VC thay ddo^?i nhanh cho'ng ve^` chi'nh tri.?
Co`n la^u, o^ng Chi Jones a.! Ho+n ba mu+o+i na(m qua, VC dda~ thay
ddo^?i, hoa(.c muo^'n thay ddo^?i, ddie^`u gi`, ma` la.i mo^.t ca'ch
"nhanh cho'ng" nu+~a, o^ng ha~y cu. the^? ke^? ra ddi. Thay ddo^?i,
hay chu'ng va^~n o^m a^'p ca'i qua'i thai chu? nghi~a CS dda~ bi.
va(.n co^? vu+'t va`o so.t ra'c, tu+` cuo^'i tha^.p nie^n 80, bo+?i
chi'nh Lie^n Xo^, nu+o+'c sa?n sinh no' ra, va` the^' gio+'i loa`i
ngu+o+`i va(n minh: chu'ng va^~n mang ma(.c ca?m no^ le^., be^.nh
hoa.n, hoa?ng so+. bo'ng vi'a quan tha^`y Lie^n Xo^ dde^'n mu+'c co`n
treo co+` bu'a lie^`m dda^`y ddu+o+`ng, song song vo+'i la' co+` ma'u
cu?a chu'ng, co`n ca tu.ng chu? nghi~a Ma'c-Le^ va` tu+ tu+o+?ng HCM
la` "vi~ dda.i", "ba'ch chie^'n ba'ch tha('ng", nghe to+?m qua'? Thay
ddo^?i, hay chu'ng va^~n cai tri. du+.a tre^n su+. lu+`a bi.p, lua^.t
ru+`ng, ddo^.c ta`i, ddo^.c dda?ng, va^~n chi? ddi.nh ca'c la~nh dda.o
nu+o+'c8, chia cha'c quye^`n ha`nh, quye^`n lo+.i, tie^`n ba.c vo+'i
nhau, ra^.p theo khuo^n ddu'c cu?a ba nu+o+'c CS li` lo+.m, sa('t ma'u
co`n so't la.i tre^n qua? ddi.a ca^`u: Ta`u Co^.ng, Cuba, va` Ba('c
Ha`n? Thay ddo^?i, hay chu'ng va^~n chu? tru+o+ng "dda?ng cu+? da^n
ba^`u", va^~n ca^'m ba^`u cu+? pho^? tho^ng, ca^'m ddo`i ho?i tu+. do,
da^n chu?, dda dda?ng, ca^'m da^n tham gia sinh hoa.t chi'nh tri. va`
chi'nh quye^`n? Thay ddo^?i, hay chu'ng va^~n ky` thi. ddo^'i vo+'i
ngu+o+`i quo^'c gia: kho^ng cho con ca'i "ngu.y" ddu+o+.c le^n dda.i
ho.c, xin la`m vie^.c gi` cu~ng pha?i xe't ly' li.ch ba ddo+`i, va`
vu+`a ro^`i, chu? ti.ch nu+o+'c Nguye^~n Minh Trie^'t (xua^'t tha^n
la` mo^.t te^n ca.o mu? cao su, hoa(.c tu+o+ng tu+.) dda~ ba'c bo?
ddo+n xin ca^`u sie^u cho oan ho^`n tu+? si~ hai mie^`n Nam Ba('c cu?a
su+ o^ng Nha^'t Ha.nh, vie^.n le~ ra(`ng tu+? si~ "ngu.y", phu.c vu.
cho dde^' quo^'c, che^'t cu~ng dda'ng tho^i9? O^ng Chi Jones ha~y tra?
lo+`i, hoa(.c pha?n ba'c la^.p lua^.n cu?a chu'ng to^i ddi! La`m no^?i
kho^ng? Chu'ng to^i tha'ch ca? o^ng, ca? lu~ tay sai VC, ca? bo.n nha`
ba'o ngoa.i quo^'c kho+` da.i, ha~y ne^u ra ddu+o+.c chi? mo^.t vi'
du. tho^i ve^` su+. thay ddo^?i chi'nh tri. cu?a chu'ng!
Ngu+o+`i da^n trong nu+o+'c chi? ddu+o+.c mo^~i mo^.t thu+' tu+. do.
DDo' la` tu+. do hoan ho^ dda?ng va` nha` nu+o+'c. Ngoa`i ra, chu'ng
bo'p che^'t ca'c thu+' tu+. do sau dda^y, o^ng Chi Jones la('ng nghe
cho ro~:
- di tru': Che^' ddo^. ho^. kha^?u va^~n co`n to^`n ta.i va` co' le~
la` mo^.t phu+o+ng ca'ch kie^?m soa't su+. tu+. do ddi la.i cu?a
ngu+o+`i da^n qua'i dda?n ddo^.c nha^'t tre^n the^' gio+'i10. Tha^.m
chi', nhu+~ng ngu+o+`i ty. na.n VN, dda~ bo? cha.y, co' no+i di tru'
va` quo^'c ti.ch ngoa.i quo^'c ddu+o+`ng hoa`ng, ma` va^~n bi. chu'ng
go.i la` "mo^.t bo^. pha^.n kho^ng the^? ta'ch ro+`i cu?a da^n to^.c
VN", "ddu+o+.c To^? quo^'c VN che cho+?, cu+u mang"11. Va` khi ve^`
tha(m VN va^~n bi. mang quo^'c ti.ch VN ngang xu+o+ng, nghi~a la`
pha?i chi.u xe't xu+? theo lua^.t ru+`ng cu?a chu'ng, nhu+ da^n trong
nu+o+'c.
- to^n gia'o: Ca'c tu si~ va` gia'o da^n co' la^.p tru+o+`ng quo^'c
gia va` nguye^.n vo.ng da^n chu?, tu+. do, ke^? ca? tu+. do ha`nh
dda.o, dde^`u bi. ba('t, hoa(.c qua?n thu'c. Co^ng an chi`m ddu+o+.c
ga`i va`o nhu+~ng co+ so+? to^n gia'o. Ti'n ddo^` Tin La`nh, Cao
DDa`i, Ho`a Ha?o bi. dda`n a'p. Pha^.t gia'o va` Co^ng gia'o, hai to^n
gia'o lo+'n, thi` chu'ng mu+u chia re~ no^.i bo^.: mo^.t be^n la` tu
si~ quo^'c doanh, "ye^u nu+o+'c" ddu+o+.c o be^', va` mo^.t be^n la`
quo^'c gia, cha^n tu bi. tru` da^.p, giam giu+~ khi ho. ha`nh xu+?
quye^`n co^ng da^n cu?a mi`nh.
- ngo^n lua^.n: Chu'ng ca^'m tu+ nha^n ra ba'o12, bo? tu` nhu+~ng
ngu+o+`i le^n tie^'ng ddo`i ho?i tu+. do, da^n chu?, nha^n quye^`n
mo^.t ca'ch chi'nh dda'ng va` o^n ho`a, kie^?m soa't ddie^.n thoa.i
va` internet. O^ng Chi Jones, ngu+o+`i ra^'t ho^` ho+?i ve^` nhu+~ng
tie^'n bo^., thay ddo^?i chi'nh tri. cu?a VC, nhu+ Ellgen vie^'t,
ca^`n nho+' ddie^`u na`y: o+? My~ o^ng hoa`n toa`n ddu+o+.c tu+. do
chu+?i (du` la` ba^.y) mo.i ngu+o+`i, ke^? ca? to^?ng tho^'ng, hoa(.c
co^.ng ddo^`ng ngu+o+`i Vie^.t ty. na.n, ma` kho^ng bi. ai ba('t
nho^'t va`o phu'-de (fourrie`re, pound). Nhu+ng ve^` VN, du` o^ng co'
co^ng ddo^.i chu'ng le^n ma^y, nhu+ o^ng dda~ la`m trong to+` The
Asian Reporter, ma` ne^'u lo+~ phun lo+`i ba^'t ki'nh ddo^'i vo+'i
Ba'c va` DDa?ng -lo+~ tho^i, chu+' ddu+`ng no'i la` chu+?i, bo^' ba?o
o^ng kho^ng da'm chu+?i- thi` cha('c cha('n o^ng se~ ddu+o+.c chu'ng
mo+`i va`o Chi' Ho`a nghi? ma't ngay, xo+i khoai mi` va` bo bo ba(`ng
thi'ch. Thay ddo^?i o+? cho^~ na`o?
Chu+a he^'t. Vu+`a qua, trong vu. xu+? Linh mu.c Nguye^~n Va(n Ly',
ngu+o+`i ta dda~ chu.p ddu+o+.c bu+'c hi`nh mo^.t te^n co^ng an
thu+o+`ng phu.c bi.t cha(.t mie^.ng o^ng, kho^ng cho pha't bie^?u,
ngay trong to`a a'n. Bu+'c hi`nh ddu+o+.c pho^? bie^'n tre^n ma.ng
lu+o+'i toa`n the^' gio+'i, va` mo.i ngu+o+`i, ke^? ca? bo.n nha` ba'o
ngoa.i quo^'c thie^n ta? la^u nay va^~n to^n vinh chu'ng, pha?i ru`ng
mi`nh ha~i so+. tru+o+'c su+. "thay ddo^?i chi'nh tri." ma` o^ng Chi
Jones dda~ tu+o+?ng tu+o+.ng, hoa(.c no'i giu`m, cho VC. Nhu+ng
tru+o+'c he^'t, o^ng co' nhi`n tha^'y bu+'c hi`nh ddo' kho^ng dda~?
Ne^'u co', ba^y gio+` o^ng a(n no'i la`m sao dde^? bie^.n ho^. cho
chu'ng va` cho chi'nh o^ng ve^` nhu+~ng lo+`i tuye^n bo^' tra^.t la^'t
tre^n?
- chi'nh tri.: Chu'ng ca^'m la^.p dda?ng, ke^? ca? dda?ng ddo^'i la^.p
cuo^.i. Ca^'m bie^?u ti`nh, ddi`nh co^ng, ba~i thi.. No'i chung, ca^'m
cho^'ng ddo^'i, du+o+'i mo.i hi`nh thu+'c. Chu'ng pha?n ddo^'i quo^'c
ho^.i My~, dda(.c bie^.t da^n bie^?u Loretta Sanchez13 cu~ng nhu+
Lie^n Hie^.p Quo^'c va` bo^. Ngoa.i giao Hoa Ky`, dda~ phu'c tri`nh
le^n a'n VN la` mo^.t trong nhu+~ng nu+o+'c vi pha.m nha^n quye^`n,
ngang ngu+?a vo+'i ba nu+o+'c CS dda`n anh ke^? tre^n. Mo^.t ddie^`u
ra^'t dda'ng khinh bi?: ddi ra ngoa.i quo^'c dde^? xin cu?a bo^' thi'
hoa(.c co^ng ta'c tuye^n truye^`n, VC tro^ng khu'm nu'm nhu+ nhu+~ng
anh nha` que^ mo+'i le^n ti?nh, la^'m le't nhu+ nhu+~ng tha(`ng a(n
ca('p (o^ng Chi Jones co' xem chie^'u tre^n ti vi ca?nh Phan Va(n
Kha?i o+? to`a Ba.ch O^'c, hoa(.c No^ng DDu+'c Ma.nh o+? Paris, hoa(.c
Nguye^~n Minh Trie^'t o+? Ba('c Kinh kho^ng nhi?? Co' tha^'y ma('c
co+~ kho^ng?), nhu+ng ve^` nu+o+'c thi` khoa'c la'c, ho^'ng ha'ch, a(n
hie^'p, ke^`m ke.p chi'nh ddo^`ng ba`o cu?a mi`nh. DDu'ng la` mo^.t
lu~ kho^n nha` da.i cho+., vo^ cu`ng he`n ma.t.
VC thay ddo^?i nhanh cho'ng ve^` kinh te^'?
O^ng Chi Jones co' bie^'t ta.i sao VC ba^y gio+` quay ra bo+. ddo+~
ngu+o+`i Vie^.t ty. na.n, ma` tru+o+'c kia chu'ng dda~ mo^`m loa me'p
gia?i chu+?i ru?a la` "ma co^", "ddi~ ddie^'m" kho^ng? Cu~ng vi` so^'
tie^`n ho+n bo^'n ty? ddo^ la ha(`ng na(m ho. gu+?i ve^` giu'p tha^n
nha^n dda^'y, chu+a ke^? tie^`n Vie^.t Kie^`u mang tie^u xa`i be^n
a^'y. Chu+' cha(?ng pha?i chu'ng muo^'n ho`a gia?i hoa(.c thu+o+ng
ye^u gi` ai, ke^? ca? o^ng Chi Jones, ngu+o+`i ddang ca tu.ng chu'ng,
ddang su+o+'ng "cu+.c ky`" vi` tha^'y chu'ng thay ddo^?i. Kho^ng co'
so^' tie^`n kho^?ng lo^` ddo', kinh te^' cu?a chu'ng dda~ su.p ddo^?
la^u ro^`i, co`n dda^u ma` ddo^?i vo+'i thay, ha? o^ng?
Chu'ng na(n ni? My~ cho va`o WTO, va` co' le~ vi` va^.y ma` o^ng (va`
nhu+~ng te^n nha` ba'o ngoa.i quo^'c suo^'t ddo+`i kho+` da.i ve^` VC)
la^`m tu+o+?ng ra(`ng chu'ng dda~ bie^'t ddie^`u, co+?i mo+? ve^` kinh
te^' cu~ng nhu+ ve^` chi'nh tri.. No'i va^.y ma` kho^ng pha?i va^.y.
Vi` tre^n thu+.c te^', tru+o+'c sau, chu'ng va^~n u` li`, ngoan co^',
nghi~a la` ddo^'i vo+'i ngu+o+`i da^n trong nu+o+'c chu'ng va^~n ca^'m
thi. tru+o+`ng tu+. do (cu~ng nhu+ ca^'m tu+. do chi'nh tri.), nghi~a
la` va^~n tru+o+ng kha^?u hie^.u cu~, qua'i go+? va` dde^?u ca'ng:
"nha^n da^n la`m chu?, nha` nu+o+'c qua?n ly'". Kho^ng mo^.t xi'
nghie^.p, co+ so+? thu+o+ng ma.i lo+'n na`o thuo^.c quye^`n so+? hu+~u
tu+ nha^n. Co`n gio+'i dda^`u tu+ ngoa.i quo^'c va` Vie^.t Kie^`u thi`
cu+' tu+o+?ng bo+?, pha^'n kho+?i nha?y va`o la`m a(n, mo^.t so+'m
mo^.t chie^`u pha?i bo? cu?a cha.y la^'y ngu+o+`i14 tru+o+'c na.n
gia^'y to+` ha`nh cha'nh phu+'c ta.p, ru+o+`m ra` (co^'t ca^u gio+`,
cho+` ddu't lo't), lua^.t le^. tho+`i tie^`n su+?, va` tham nhu~ng.
Nha^'t la` tham nhu~ng -dda~ dde^'n tho+`i ky` he^'t thuo^'c chu+~a,
chu'ng pha?i co^ng nha^.n la` quo^'c na.n, ca('c ke' a(n theo ca('c
ke', dda^`u so? a(n theo dda^`u so?, a(n tu+` du+o+'i le^n tre^n, tu+`
tre^n xuo^'ng du+o+'i, thu+o+.ng va`ng ha. ca'm, co^ng khai giu+~a ban
nga`y.
Ve^` VN, tha^'y ngu+o+`i da^n a(n nha^.u, bia o^m, ka-ra-o^-ke^, cho+i
bo+`i, xem phim chu+o+?ng, phim Ha`n quo^'c suo^'t nga`y, co' le~ o^ng
Chi Jones la^`m tu+o+?ng ra(`ng ba^y gio+` "da^n gia`u nu+o+'c ma.nh"
va` VC thay ddo^?i ve^` kinh te^', cu~ng nhu+ ve^` chi'nh tri.. Nhu+ng
qua vie^.c na`y o^ng co' kha'm pha' ddu+o+.c thu? ddoa.n lu+u manh,
tha^m ddo^.c cu?a VC kho^ng? DDo' chi? la` quo^'c ke^': chu'ng cho
phe'p da^n a(n nha^.u, cho+i bo+`i tha? gia`n, vi` say ro^`i, me^.t
ro^`i, ho. co`n tri' lu+.c dda^u nu+~a dde^? nghi~ dde^'n vie^.c
cho^'ng ddo^'i, ddo`i ho?i na`y no. (cu~ng nhu+, tru+o+'c kia, chu'ng
ba('t da^n va` tu` ca?i ta.o a(n bo bo, va` ddo'i qua', co`n su+'c
dda^u ma` vu`ng le^n)? Co`n da^n la^'y tie^`n dda^u dde^? a(n nha^.u,
chu'ng kho^ng ca^`n bie^'t, kho^ng ca^`n tha('c ma('c.
VC thay ddo^?i nhanh cho'ng ve^` va(n ho'a?
Nhu+~ng danh lam tha('ng ca?nh, di ti'ch li.ch su+?, bo+` bie^?n tho+
mo^.ng, Nha Trang, DDa` La.t, Sa Pa , DDo^` So+n... dda^'t ddai bi.
la^'n chie^'m bo+?i ky~ nghe^. du li.ch (ddu+o+.c na^ng le^n ha`ng
quo^'c sa'ch), nha(`m phu.c vu. kha'ch ngoa.i quo^'c va` Vie^.t kie^`u
vo+'i nhu+~ng kha'ch sa.n, nha` ha`ng mo.c le^n nhu+ na^'m, nhu+~ng
khu nha` ca'ch ly, co' co^ng an ddu+'ng ga'c, chi? da`nh cho da^n
ngoa.i quo^'c thu+' thie^.t (Vie^.t kie^`u kho^ng ddu+o+.c va`o),
nhu+~ng sa^n go^n, ca^`u treo no^'i bie^?n vo+'i dda^'t lie^`n, va`
di~ nhie^n, nhu+~ng o^? ddie^'m ha.ng sang15. DDo' co' pha?i la` thay
ddo^?i ve^` va(n ho'a kho^ng, thu+a o^ng Chi Jones?
- xa~ ho^.i: Tre^n the^' gio+'i, ba^y gio+`, kho^ng co' mo^.t nu+o+'c
va(n minh hay kho^ng va(n minh na`o la.i xua^'t ca?ng co^ng nha^n,
ga'i ddie^'m, va` co^ da^u, nhu+ VN Xa~ Ho^.i Chu? Nghi~a ddang la`m.
Chu+a bao gio+`, trong li.ch su+? da^n to^.c, pha^?m gia' phu. nu+~ VN
bi. o^ nhu.c nhu+ the^': o+? Ma~ Lai, Singapore, DDa`i Loan, DDa.i
Ha`n, cha(?ng ha.n, va` ngay trong nu+o+'c VN XHCN, ho. la` mo'n
ha`ng, kho^ng ho+n kho^ng ke'm, ba`y ba'n co^ng khai, dde^? nhu+~ng
tha(`ng dda`n o^ng ngoa.i quo^'c lo+'n tuo^?i, e^' vo+., ta^.t
nguye^`n, bi. be^.nh ta^m tha^`n, dde^'n xem, mua, tra? gia', khie^'n
ba'o chi' ngoa.i quo^'c ba^'t ma~n, kinh to+?m, nhu+ng "DDa?ng va`
nha` nu+o+'c ta" la.i im re. Vi` ha' mie^.ng ma('c quai, vi` lo+~ a(n
chia vo+'i bo.n xa^'u, hay vi` chu'ng kho^ng co`n bie^'t lie^m si? va`
danh du+. quo^'c gia la` gi` nu+~a? O^ng Chi Jones nghi~ sao? DDu+`ng
no'i ddo' la` quye^'t ddi.nh cu?a nhu+~ng phu. nu+~ a^'y. Nha` nu+o+'c
kho^ng ca^'p gia^'y xua^'t ca?nh, la`m sao ho. ra ddi ddu+o+.c, kho^ng
ca^'p gia^'y nha^.p ca?nh cho nhu+~ng tha(`ng dda`n o^ng ddo', thi`
la`m sao chu'ng va`o ddu+o+.c, thu+a o^ng Chi Jones?
Trong nu+o+'c, na.n xi` ke, si dda, ma tu'y, buo^n la^.u, ddi~
ddie^'m, a(n ma`y (ke^? ca? con ni't, na(`m la lie^.t tre^n he` pho^',
tru+o+'c ma('t du kha'ch), a(n tro^.m, a(n ca('p, gie^'t ngu+o+`i,
lu+o+`ng ga.t, nga`y ca`ng gia ta(ng. Kho^ng tin, o^ng Chi Jones cu+'
gio+? to+` Co^ng An Tha`nh Pho^' HCM, An Ninh The^' Gio+'i cu?a chu'ng
ra ddo.c a('t ro~. Thay ddo^?i va(n ho'a o+? cho^~ na`o, thu+a o^ng?
- gia'o du.c: Ho.c tro` dda'nh tha^`y co^, tha^`y co^ dda'nh ho.c
tro`, gia'o su+ ga. ga^~m ngu? vo+'i nu+~ sinh vie^n dde^? ddo^?i
la^'y ddie^?m dda^.u. Sinh vie^n nam va` nu+~, tha^.t va` gia?, dde^'n
tru+o+`ng ho.c thi` i't, ddi va`o kha'ch sa.n vo+'i ca'c "dda.i gia",
ca'n bo^. cao ca^'p, thi` nhie^`u. Lua^n thu+o+`ng dda.o ly' bi. dda?o
ddie^n. DDie^`u na`y ddu+o+.c pho+i ba`y nhan nha?n tre^n ma.ng, ba'o
chi' ha?i ngoa.i va` ba'o cu?a chi'nh VC. O^ng Chi Jones bie^'t
kho^ng?
Chu+o+ng tri`nh ho.c thi` mo^.t chie^`u, chie^`u xa~ ho^.i chu?
nghi~a, nha^'t la` va(n chu+o+ng, ly' lua^.n, phe^ bi`nh. Sa'ch vo+?
mie^`n Nam bi. chu'ng -nhu+~ng Ta^`n Thu?y Hoa`ng mo+'i- ddo^'t sa.ch.
Mo^n Trie^'t bi. ca^'m, nhu+ tu+` tru+o+'c o+? mie^`n Ba('c, vi`
kho^ng co' tu+ tu+o+?ng na`o kha'c ngoa`i tu+ tu+o+?ng cu?a "Ba'c Ho^`
vi~ dda.i". Mo.i sa'ch gia'o khoa ve^` va(n chu+o+ng dde^`u pha?i co'
Ba'c trong ddo' va` thi no^ To^' Hu+~u (ngu+o+`i thu+o+ng Staline co`n
ho+n ca? cha me. mi`nh), du` tho+ cu?a Ba'c la` tho+ con co'c che^'t.
Ta^'t ca? ca^u no'i cu?a Ba'c, du` la` a(n ca('p (nhu+ ca^u "tra(m
na(m tro^`ng ngu+o+`i" Ba'c cuo^~m cu?a Qua?n Di Ngo^ nu+o+'c Te^`
tho+`i DDo^ng Chu), dde^`u ddu+o+.c chu'ng ki'nh ca^?n nghie^ng mi`nh
ba('t ho.c sinh ho.c ta^.p va` bi`nh gia?ng. Thi cu+? thi` gian la^.n,
co^ng khai, pho`ng thi la` nhu+~ng phie^n cho+. nho?. Tie^'n si~
tha^.t va` tie^'n si~ gia? cha.y dda^`y ddu+o+`ng (sao VC ham ba(`ng
tie^'n si~ qua' va^.y, o^ng Chi Jones co' bie^'t kho^ng, ma(.c du`
to^? su+ cu?a chu'ng, Le^ Nin, coi tri' thu+'c, trong ddo' co' o^ng
Chi Jones, ngu+o+`i ca tu.ng chu'ng, kho^ng ho+n cu.c pha^n): theo
DDa(.ng Huye^`n thi` tu+` na(m 1977 dde^'n 2005, to^?ng so^' tie^'n
si~ VN ra tru+o+`ng la` 8383, tu+'c la` mo^~i na(m co' ho+n 1000 ta^n
o^ng nghe`, khie^'p qua', bu+'t xa My~, so vo+'i ty? le^. da^n so^'
va` to^?ng so^' tru+o+`ng dda.i ho.c!16
- li.ch su+?: Chu'ng vie^'t la.i li.ch su+?, cho phu` ho+.p vo+'i quan
ddie^?m vo^ sa?n va` ly' lua^.n CS. Theo chu'ng, ca'ch ma.ng la`
cho^'ng ddo^'i trie^`u ddi`nh, thu+.c da^n, dde^' quo^'c (nhu+ng
kho^ng da'm ddu.ng Ta`u, du` la` Ta`u phong kie^'n, xa^m lu+o+.c),
tru+` cho^'ng ddo^'i CS, di~ nhie^n. Ca'c anh hu`ng da^n to^.c (Tra^`n
Hu+ng DDa.o, Le^ Lo+.i, Quang Trung) chi? ddu+o+.c xe^'p ngang vo+'i
Ba'c (ngu+o+`i ta co`n nho+' ca^u tho+ ho^~n la'o cu?a Ho^` ddo^'i
vo+'i ca'c vua Hu`ng, hoa(.c Hu+ng DDa.o Vu+o+ng, dda.i kha'i: ca'c
ba'c co' co^ng du+.ng nu+o+'c, to^i co' co^ng giu+~ nu+o+'c). Chie^'c
no^i va(n ho'a cu?a da^n to^.c ddu+o+.c do+`i tu+` Vi~nh Phu' va`
Tha(ng Long dde^'n Nghe^. An, chi? vi` Nghe^. An la` que^ hu+o+ng cu?a
Ba'c, va` thie^n ti`nh su+? Tro.ng Thu?y-My. Cha^u cu~ng xa?y ra o+?
Nghe^. An17.
Chu+a he^'t. Chu'ng gia^'u bie^'n bu+'c thu+ (ca? the^' gio+'i dde^`u
ddo.c) cu?a HCM, sau khi dde^'n Paris, dda~ gu+?i bo^. tru+o+?ng Pha'p
xin ho.c tru+o+`ng Thuo^.c DDi.a dde^? ve^` nu+o+'c phu.c vu. ma^~u
quo^'c. Nhu+ng va^~n pho^? bie^'n ta^'m a?nh no^?i tie^'ng, du` nhi`n
va`o bie^'t ngay la` gia? ta.o, cu?a o^ng ta (ha`nh nghe^` ru+?a hi`nh
va` ghe'p hi`nh) trong dda.i ho^.i CS o+? Tours18. Li.ch su+? va` va(n
ho'a, no'i chung, ddo^'i vo+'i VC, chi? la` Ba'c va` nhu+~ng gi`
thuo^.c ve^` Ba'c, va` kho^ng bao gio+` thay ddo^?i, o^ng Chi Jones
a.!
Ngu+o+`i Li'nh Gia` Oregon ra^'t tie^'c, cu+.c cha(?ng dda~, dda~
pha?i la(.p la.i nhu+~ng ddie^`u ma` ta^'t ca? nhu+~ng ngu+o+`i Vie^.t
tre^n the^' gio+'i dde^`u bie^'t. Tru+` o^ng Chi Jones. O^ng kho^ng
bie^'t, ne^n dda~ tuye^n bo^' ba^.y ba., nhu+ tru+o+'c dda^y, tha'ng
2.2004, o^ng cu~ng dda~ mo^.t la^`n vie^'t nhu+~ng lo+`i tie^u cu+.c
tu+o+ng tu+. ve^` la' co+` quo^'c gia, ve^` qua' khu+', ve^` co^.ng
ddo^`ng ngu+o+`i Vie^.t Oregon, nhu+ng vi` kho^ng pho^? bie^'n co^ng
khai nhu+ ba`i ba'o cu?a Ellgen, ne^n chu'ng to^i dde^? ddo', cho+`
xem (ta`i lie^.u rie^ng). Vi` o^ng tie^'p tu.c tuye^n bo^' ba^.y ba.,
ne^n la^`n na`y chu'ng to^i buo^.c lo`ng pha?i le^n tie^'ng da.y cho
o^ng bie^'t, dde^? ddu+`ng "thu+`a tha('ng xo^ng le^n" ma` ho^~n
xu+o+.c xu'c pha.m ta^.p the^? ngu+o+`i Vie^.t lo+'n tuo^?i o+? ha?i
ngoa.i, va` dda^`u ddo^.c tri' o'c non no+'t cu?a con em chu'ng to^i
va` du+ lua^.n ngoa.i quo^'c nu+~a. Ngoa`i ra, VC cha('c cu~ng cha(?ng
vui su+o+'ng gi` khi vi` o^ng ma` la.i bi. chu'ng to^i mang ra dda'nh,
nhu+ chu'ng tu+`ng bi. dda'nh to+i bo+`i trong vu. Tra^`n Tru+o+`ng,
tha(`ng ngu, dda~ treo hi`nh HCM va` co+` ma'u, khie^u khi'ch ca?
co^.ng ddo^`ng ngu+o+`i Vie^.t ty. na.n CS. Theo thie^?n y', VC ne^n
ba('t o^ng Chi Jones na(`m xuo^'ng, dde't va`o ddi't ma^'y roi.
Sau cu`ng, dde^? cha^'m du+'t, chu'ng to^i mong nghe o^ng tra? lo+`i,
tru+.c tie^'p, ddu+`ng so+. gi` ma` pha?i ddi dde^m vo+'i ba'o ngoa.i
quo^'c (nhu+ the^' he`n va` nhu.c la('m, o^ng bie^'t kho^ng, vi` co'
gan chu+?i ngu+o+`i Vie^.t chu'ng to^i thi` ne^n chu+?i tre^n ba'o
Vie^.t, ba(`ng tie^'ng Vie^.t, nhu+ chu'ng to^i ddang la`m o+? dda^y
ddo^'i vo+'i o^ng). Tru+o+`ng ho+.p Pamela Ellgen vie^'t sai, o^ng
ne^n ca?i chi'nh, ca`ng so+'m ca`ng to^'t. Tuy nhie^n, chu'ng to^i
hu+'a se~ co' mo^.t ba`i kha'c, ba(`ng Anh ngu+~, di~ nhie^n, cho to+`
The Asian Reporter, dde^? gia?i ddo^.c du+ lua^.n ngoa.i quo^'c ve^`
co^.ng ddo^`ng ngu+o+`i Vie^.t ty. na.n Oregon bo+?i nhu+~ng lo+`i
o^ng tuye^n bo^' xa(`ng ba^.y, qua ba`i ba'o cu?a Ellgen. O^ng nho+'
ddo'n xem."

Chu' thi'ch
(1) Ngu+o+`i ddie^'c thu+o+`ng ma^'t tha(ng ba(`ng, la`m sao mu'a hay,
va` ddo^'i vo+'i VC la`m sao Ellgen bie^'t tha^.t hay gia?? Co' pha?i
VC gia? ma.o dde^? dda'nh ddo^.ng lo`ng thu+o+ng ca?m cu?a kha'n gia?,
nha^'t la` ngoa.i quo^'c, cha(ng?
(2) Chu+a ai nghe no'i dde^'n te^n Ho^.i Khoa Ho.c & Va(n Ho'a VN ta.i
Oregon : chu? tru+o+ng ra sao, hoa.t ddo^.ng the^' na`o, qui tu.
nhu+~ng ai, kho^ng tha^'y pho^? bie^'n. La^`n dda^`u, chu'ng to^i
ddu+o+.c bie^'t qua ba`i ba'o cu?a Pamela Ellgen.
(3) Nguye^~n Cao Ky`: theo ba'o Co^ng An Tha`nh Pho^' HCM, so^' nga`y
10.1.2004. Pha.m Duy: ho+'n ho+? tuye^n bo^' ddu+o+.c ha't chi'n ba`i,
tha'ng 7, 2005, tre^n ti-vi VC, cu`ng ddu+'ng vo+'i ca si~ Hu+o+ng
Lan. Tra^`n Tru+o+`ng: VC dda'nh tro^'ng bo? du`i, ba'o chi' trong
nu+o+'c kho^ng le^n tie^'ng be^nh vu+.c ddu+'a tay sai bi. na.n cu?a
mi`nh.
(4) Trong ba`i "Ba`i ho.c lo+'n". Ai cu~ng bie^'t Cao Ta^`n kho^ng
pha?i VC, hay tay sai. O^ng chi? la` mo^.t thi si~ ba^'t ma~n, ba^'t
thu+o+`ng ma` ca'c ba`i tho+ bi. VC lo+.i du.ng trong mu.c ddi'ch
tuye^n truye^`n, nhu+ng o^ng kho^ng le^n tie^'ng pha?n ddo^'i chu'ng
(hoa(.c co' ma` chu'ng to^i kho^ng bie^'t cha(ng). Xem ba`i cu?a Tu'
Rua trong mu.c "Nga`y la.i nga`y", Va(n Nghe^. Tie^`n Phong, so^' 302,
tha'ng 8.1988, tr. 17.
(5) Ngu+o+`i ta kho^ng hie^?u ta.i sao Nguye^~n Ngo.c Nga.n, mo^.t
nha` va(n no^?i tie^'ng co' sa'ch no^.i dung cho^'ng Co^.ng, mo^.t MC
ca^?n tro.ng, dda~ ha`nh ddo^.ng te^. ha.i vo+'i cuo^'n Paris By
Night, so^' 40, chu? dde^` Me.. Vi` tie^`n? Vi` muo^'n la^'y lo`ng VC
dde^? ddu+o+.c pho^? bie^'n ho+.p pha'p trong nu+o+'c? Vi` y? y,kho^ng
lu+o+`ng tru+o+'c pha?n u+'ng va` co+n thi.nh no^. cu?a ddo^`ng ba`o
ty. na.n du+~ da(`n dde^'n the^'? Ngoa`i hi`nh bo^` ca^u tra('ng, ha.t
lu'a ddo?, cuo^'n ba(ng co`n chie^'u ca?nh kho^ng qua^n VN do^.i bom
va`o ca'c la`ng ma.c, thu+o+`ng da^n, va` cuo^.c pho?ng va^'n sa(.c
mu`i ho`a ho+.p ho`a gia?i vo+'i o^ng su+ Nha^'t Ha.nh o+? La`ng Mai.
Qua? bo'ng tha(m do` mo+'i tung ra dda~ bi. no^? xe.p le'p, va` ta^.p
ddoa`n Paris By Night, lu'c a^'y dda~ thanh minh, xin lo^~i ddo^`ng
ba`o, cho ne^n no^.i vu. ta.m ye^n.
(6) Ngoa`i Nguye^~n Cao Ky`, Pha.m Duy, co`n mo^.t so^' Vie^.t Kie^`u
khoa ba?ng "ye^u nu+o+'c" ha`ng na(m ddu+o+.c chu? go.i ve^` ban
ba(`ng khen, xem ba`i "DDa^`u na(m kie^'m chuye^.n..." cu?a Tu+o+?ng
Na(ng Tie^'n, Oregon Tho+`i Ba'o, so^' 249, 12.1.2007, va` ca'c ca si~
he^'t tho+`i o+? ha?i ngoa.i, xem Co^ng An Tha`nh Pho^' HCM, so^'
25.12.2004 ve^` Elvis Phu+o+ng, so^' 19.11.05, ve^` DDu+'c Huy,
v.v...).
(7) Vi' du.: tru+o+`ng U of Oregon co' gia'o su+ tu+` Ha` No^.i gu+?i
sang da.y (tie^'ng Vie^.t va` va(n ho'a Vie^.t). Trung ta^m Joiner,
dda.i ho.c Massachusetts, mo+`i ca'c "ho.c gia?" VC va` Vie^.t Kie^`u
"ye^u nu+o+'c" vie^'t la.i ly' li.ch cu?a ngu+o+`i Vie^.t ty. na.n.
(8) Bo.n na`y xua^'t tha^n toa`n thu+' gi` dda^u, vu+`a nham hie^?m,
vu+`a gia'o ddie^`u, vu+`a ngoan co^', vu+`a la'u ca' va(.t: bo^`i
ta`u (HCM), hoa.n lo+.n (DDo^~ Mu+o+`i), tho+. so+n (Le^ Dua^?n?), phu
ddo^`n ddie^`n (Nguye^~n Minh Trie^'t), con ro+i (No^ng DDu+'c Ma.nh),
giao lie^n xa~ (Nguye^~n Ta^'n Du~ng) v.v... kho^ng te^n na`o ho.c
qua' ba^.c trung ho.c, thua xa o^ng Chi Jones, vi` va^.y ma` VN Xa~
Ho^.i Chu? Nghi~a, sau ho+n ba mu+o+i na(m, va^~n la` mo^.t trong
nhu+~ng nu+o+'c la.c ha^.u, nghe`o ddo'i nha^'t, thua ca? ca'c nu+o+'c
Phi Cha^u
(9) Xem ca'c ba'o Vie^.t ngu+~ ha?i ngoa.i pha't ha`nh trong tha'ng
3.2007
(10) Xem ba'o Co^ng An Tha`nh Pho^' HCM, so^' 164, 21.5.2005, ba`i
"Ho^. kha^?u chu+a the^? bo?" cu?a Thu Thanh, tr. 5).
(11) Xem Tra^`n Tro.ng DDa(ng DDa`n, ba`i "Ve^` ngu+o+`i VN o+?
nu+o+'c ngoa`i", ba'o Kie^'n thu+'c nga`y nay, so^' 303, 1.1.1999, tr.
33-36). Ngoa`i ra, theo ba'o Tho+`i Lua^.n, Los Angeles, so^' nga`y
6.11.2002, tr. 5, VC dda~ la^.p "Quy~ Ho^~ Tro+. Va^.n DDo^.ng co^.ng
ddo^`ng ngu+o+`i Vie^.t o+? nu+o+'c ngoa`i" tru+.c thuo^.c Bo^. ngoa.i
giao, pho^'i ho+.p vo+'i Bo^. ta`i cha'nh, vo+'i nga^n khoa?n ba?y ti?
ddo^`ng. Mu.c tie^u cu?a quy~ la` "cung ca^'p tie^`n ba.c cho ca'c ca'
nha^n hay to^? chu+'c o+? ha?i ngoa.i qua^.y pha' dde^? tie^u die^.t
ca'c to^? chu+'c cho^'ng Co^.ng, xa^y du+.ng va` mua chuo^.c, cung
ca^'p ta`i lie^.u, phim a?nh va(n nghe^. trong nu+o+'c cho ca'c dda`i
truye^`n hi`nh, truye^`n thanh, ba'o chi' Vie^.t ngu+~ loan tin
thie^.n ca?m ve^` VN ha^`u chie^u du. Vie^.t kie^`u ve^` nu+o+'c
dda^`u tu+ hay du li.ch..."
(12) Mo+'i dda^y, Nguye^~n Ta^'n Du~ng dda~ no'i tha(?ng thu+`ng, theo
tin AP, ba`i cu?a Margie Mason, nga`y 9 tha'ng 2.2007.
(13) Ba` Loretta Sanchez, da^n bie^?u California, mo+'i ddi VN ve^`,
mo+? cuo^.c ho.p ba'o to^' VC ve^` nhu+~ng vi pha.m nha^n quye^`n, xem
Oregon Tho+`i Ba'o, so^' 13.4.07.
(14) Vi' du., Tri.nh DDi`nh Bi`nh, thu+o+ng gia Vie^.t Kie^`u Ho`a
Lan, dda~ kie^.n VC tru+o+'c to`a a'n quo^'c te^' va` bi. VC dda(ng
hi`nh va` go.i la` "vu+`a a(n cu+o+'p vu+`a la la`ng" trong An Ninh
The^' Gio+'i, so^' 456, nga`y 1.6.2005, tr. 1-3.
(15) Ngoa`i ra, theo ba'o Kho+?i Ha`nh , California , so^' 126, tha'ng
4.2007, tr. 5, thi` "mo+'i dda^y, ba?n ddo^` ke`m theo Ba'o ca'o
Phu+o+ng a'n quy hoa.ch xa^y du+.ng nha` Quo^'c ho^.i dda~ cho tha^'y
pha^`n xa^y du+.ng (xa^y ga-ra chu+'a xe...) la^'n ha(?n sang khu di
ti'ch Hoa`ng tha`nh Tha(ng Long!"
(16) Xem An Ninh The^' Gio+'i, so^' 526, nga`y 11.2.06, tr. 5.
(17) Xem ca'c so^' ba'o Kho+?i Ha`nh , California .
(18) Bu+'c thu+ xin ho.c cu?a HCM na(`m trong thu+ vie^.n Paris , dda~
ddu+o+.c pho^? bie^'n trong sa'ch ba'o Vie^.t ngu+~ ha?i ngoa.i. Bu+'c
hi`nh gia? ta.o dda.i ho^.i Tours ddu+o+.c mo^.t ta'c gia? Pha'p,
Ge'rard Le Marec, dde^` ca^.p va` pha^n ti'ch trong quye^?n Les photos
truque'es (Nhu+~ng bu+'c hi`nh gia? ta.o), Editions Atlas, Paris,
1985, tr. 93.


Thu+ ngo? cu?a ngu+o+`i li'nh gia` Oregon , ta'c gia? ba`i vie^'t
"DDoa`n mu'a Ha` No^.i dda~ dde^'n tri`nh die^~n ta.i Portland "
(di.ch tu+` nguye^n ba?n tie^'ng Anh dda~ ddu+o+.c ca'c lua^.t su+
cha^'p thua^.n)

Thu+a quy' ddo^.c gia?,
1) Nhu+ quy' vi. dda~ tu+o+`ng, to+` ba'o The Asian Reporter, nga`y
20/3/07 dda~ dda(ng mo^.t ba`i cu?a Pamela Ellgen tu+o+`ng thua^.t
buo^?i tri`nh die^~n cu?a mo^.t vu~ ddoa`n, te^n Together Higher,
dde^'n tu+` Ha` No^.i. DDoa`n na`y, Ellgen vie^'t, dda~ ddu+o+.c
"dda(.c bie^.t tie^'p ddo'n" bo+?i o^ng Chi Jones va` ca'c ho.c sinh
tru+o+`ng Vie^.t Ngu+~ La.c Ho^`ng cu?a o^ng - cu~ng la` ddi.a ddie^?m
ma` ca'c vu~ co^ng "tri`nh die^~n va` mu+`ng le^~ Te^'t vo+'i ho+n 100
em ho.c sinh My~ go^'c Vie^.t, va`o nga`y 3 tha'ng 3". O^ng Chi Jones,
mo^.t dda.i die^.n cu?a tru+o+`ng, cu~ng dda~ tuye^n bo^': "DDo^'i
vo+'i nhu+~ng ngu+o+`i lo+'n tuo^?i trong co^.ng ddo^`ng VN , ky' u+'c
ddau buo^`n ve^` su+. su.p ddo^? cu?a VN va` su+. cai tri. cu?a CS
va^~n co`n qua' mo+'i trong ta^m tri' ho.. The^' he^. tre? VN , chu+a
ddu+o+.c sinh ra hoa(.c co`n qua' nho? trong cuo^.c chie^'n, thi`
khoan dung ho+n."
Ro^`i Ellgen vie^'t tie^'p: "Jones u+a thi'ch pho^'i ca?nh tu+o+i
ma't, ta^n tho+`i ma` ddoa`n Together Higher dda~ gio+'i thie^.u ve^`
VN ho^m nay, va` no'i, "VN , nhu+ mo^.t nu+o+'c, ddang thay ddo^?i
mo^.t ca'ch nhanh cho'ng ve^` chi'nh tri., kinh te^', va` va(n ho'a.
Ngu+o+`i Vie^.t o+? dda^y ca^`n pha?i bie^'t ddie^`u ddo'."
2) Nha^.n tha^'y vie^.c o^ng Chi Jones va` ca'c ho.c sinh cu?a o^ng
tie^'p ddo'n ddoa`n vu~ co^ng Ha` No^.i va` tham gia va`o sinh hoa.t
cu?a ho., va` nhu+~ng lo+`i o^ng tuye^n bo^' tre^n ve^` nhu+~ng
ngu+o+`i lo+'n tuo^?i trong co^.ng ddo^`ng VN, ve^` nu+o+'c VN hie^.n
nay du+o+'i che^' ddo^. ta^.p quye^`n CS, la` co' lo+.i cho VC, va`
la`m to^?n thu+o+ng ngu+o+`i Vie^.t ty. na.n va` ngu+o+`i lo+'n
tuo^?i, to^i be`n vie^'t mo^.t ba`i bi`nh lua^.n dda(ng tre^n to+`
Oregon Tho+`i Ba'o nga`y 20/4/2007, vo+'i chu? ta^m:
° ba'c bo? nhu+~ng lo+`i tuye^n bo^' cu?a o^ng Chi Jones va` bie^.n
minh ta^m tra.ng va` tha'i ddo^. cu?a nhu+~ng ngu+o+`i lo+'n tuo^?i
ddo^'i vo+'i chie^'n tranh va` qua' khu+', chu+'ng minh ra(`ng, so
vo+'i the^' he^. tre?, ho. kho^ng co^' cha^'p, nhu+ o^ng Chi Jones
dda~ chi? tri'ch, va`
° co^' ga('ng chu+'ng minh, qua va` cho^'ng la.i nhu+~ng lo+`i chi'nh
o^ng dda~ tuye^n bo^', ba(`ng ca'c la^.p lua^.n, vi' du., va` su+.
kie^.n ra(`ng VC kho^ng bao gio+` thay ddo^?i, ngu+o+.c la.i vo+'i
lo+`i tuye^n du+o+ng cu?a o^ng Chi Jones, va` chu'ng va^~n co`n la`
nhu+~ng con quy? ddo^.c ta`i ddang bi.t mie^.ng, dda`n a'p, va` bo?
tu` nhu+~ng ngu+o+`i cho^'ng ddo^'i, va` tie^u die^.t mo.i thu+' tu+.
do va` nha^n quye^`n ma` ngu+o+`i da^n VN dda'ng le~ pha?i ddu+o+.c
hu+o+?ng ta.i VN, ba^y gio+`.
Ve^` pha^`n o^ng Chi Jones, to^i kho^ng he^` quen bie^'t hoa(.c ga(.p
o^ng, chi? nghe mo^.t chu't ve^` te^n o^ng. Bo+?i the^', mo^.t ddo^.c
gia? tho^ng gio?i tie^'ng Vie^.t se~ kho^ng ddo.c hoa(.c xem ba?n va(n
cu?a to^i nhu+ la` mo^.t ba`i ta^'n co^ng ca' nha^n, hoa(.c ma. ly.
ddo^'i vo+'i o^ng ta hoa(.c ba^'t cu+' ai kha'c trong co^.ng ddo^`ng
Oregon. DDo' chi? la` mo^.t ba?n va(n minh gia?i la^.p tru+o+`ng
cho^'ng Co^.ng cu?a to^i dda~ bi. khi'ch ddo^.ng bo+?i nhu+~ng lo+`i
tuye^n bo^' co^ng khai cu?a o^ng Chi Jones ve^` VC va` ca'c vi. lo+'n
tuo^?i cu?a co^.ng ddo^`ng. Trong ba`i ba'o, to^i va` chu? bu't cu~ng
dda~ mo+`i o^ng Chi Jones tra? lo+`i ba(`ng ca'ch vie^'t la.i va`
tho^ng ba'o ra(`ng Oregon Tho+`i Ba'o, vi` muo^'n giu+~ co^ng ba(`ng
va` trung la^.p, sa(~n sa`ng dda(ng ta?i ba`i cu?a o^ng ta, cu~ng nhu+
ba`i cu?a ca'c ngu+o+`i kha'c. O^ng Chi Jones dda~ kho^ng vie^'t ba`i
tra? lo+`i tre^n ba'o.
3) Tra'i la.i, o^ng ta dda~ cho.n ca'ch gia?i quye^'t ba(`ng lua^.t
pha'p. Qua? va^.y, nga`y 10/5/07, lua^.t su+ cu?a o^ng ta gu+?i cho
to`a soa.n mo^.t la' thu+ trong ddo' o^ng dda~ da^~n ra nhu+~ng
ddie^?m ma` o^ng cho la` sai va` co' ti'nh ca'ch ma. ly. ca' nha^n
trong ba`i vie^'t, va` ye^u ca^`u nha` ba'o ru't la.i ba`i va` ca^'m
pho^? bie^'n ro^.ng ra~i trong tu+o+ng lai. Tu+. tha^'y mi`nh la`
ngu+o+`i duy nha^'t pha?i chi.u tra'ch nhie^.m ve^` ba`i vie^'t, ngay
lu'c a^'y, to^i muo^'n tu+. nguye^.n xu+ng danh ta'nh tha^.t dde^?
no'i chuye^.n tru+.c tie^'p vo+'i o^ng Chi Jones. Nhu+ng hai vi. chu?
nhie^.m va` chu? bu't vi` muo^'n ba?o ve^. quye^`n cu?a nha` va(n va`
su+. an toa`n cho ba?n tha^n to^i va` gia ddi`nh, va` muo^'n xa^y
du+.ng su+. tho^'ng nha^'t va` ddoa`n ke^'t cho co^.ng ddo^`ng, dda~
quye^'t ddi.nh dda(ng, va`o nga`y 18/5/2007, bu+'c thu+ go.i la` "ru't
la.i" ba`i vie^'t cu?a to^i, va` nhu+ va^.y ho. dda~ la`m ddu'ng theo
lo+`i ye^u ca^`u cu?a o^ng Chi Jones va` lua^.t su+ cu?a o^ng ta.
4) Tuy nhie^n, kho^ng dda^`y mo^.t tha'ng sau, lua^.t su+ cu?a o^ng
Chi Jones la.i gu+?i tie^'p, va`o nga`y 16 tha'ng 6, mo^.t la' thu+
nu+~a, la^`n na`y ddo`i ho?i -cu`ng vo+'i ca'c ye^u sa'ch kha'c, ti?
nhu+: ta^'t ca? nhu+~ng thu+ tu+`, ddie^.n thu+, ta`i lie^.u, ke^? ca?
ba?n chi'nh ba`i vie^'t cu?a to^i pha?i ddu+o+.c nha` ba'o to^`n tru+~
va` giu+~ ky~- la` nha` ba'o pha?i khai ra danh ta'nh va` ly' li.ch
cu?a ngu+o+`i vie^'t ba`i nga`y 20 tha'ng 4, 2007.
5) Nga`y 11/7/2007, mo^.t ho^` so+ kie^.n le^n To`a a'n dda~ ddu+o+.c
gu+?i dde^'n ca'c chu? ba'o Oregon Tho+`i Ba'o bo+?i lua^.t su+ cu?a
o^ng Chi Jones tho^ng ba'o ra(`ng o^ng dda~ nha^n danh o^ng na`y dde^?
kie^.n na(m ngu+o+`i sau dda^y: hai o^ng chu? nhie^.m va` chu? bu't
Nguye^~n Quang Trung va` DDoa`n Kim Ba?ng, ta'c gia? ba`i ba'o,
ddu+o+.c go.i la` John Doe 1.
Tie^'p theo xin quy' ddo^.c gia? cho to^i ddu+o+.c no'i chuye^.n vo+'i
O^ng Chi Jones.
O^ng Chi Jones,
To^i bie^'t o^ng ra^'t muo^'n bie^'t ta'c gia? Ngu+o+`i Li'nh Gia`
Oregon la` ai. Vi` va^.y to^i, ta'c gia? ba`i ba'o nga`y 20/4/2007,
ngu+o+`i duy nha^'t chi.u tra'ch nhie^.m ve^` nhu+~ng lo+`i bi`nh
lua^.n ca'c ca^u tuye^n bo^' cu?a o^ng tre^n The Asian Reporter,
chi'nh thu+'c no'i vo+'i o^ng ra(`ng, to^i, Ngu+o+`i Li'nh Gia`
Oregon, chi'nh la`:
Cu+.u DDa.i u'y Bo^. Binh VNCH Nguye^~n Kim Quy', chu+'c vu. sau
cu`ng: Tru+o+?ng Khoa Nha^n Va(n Xa~ Ho^.i tru+o+`ng DDa.i Ho.c
Chie^'n Tranh Chi'nh Tri. DDa` La.t. Tu` nha^n ca?i ta.o suo^'t ta'm
na(m trong ca'c tra.i tu` VC ngoa`i Ba('c (1975-1983). Ho^.i vie^n
Ho^.i Chie^'n Hu+~u VNCH Oregon.

Tu+'c la`:
Tie^'n si~ Joseph Nguye^~n, Ph.D ve^` ngo^n ngu+~ Romance (Pha'p,
Latin), gia'o su+ Pha'p va(n Vie^.n DDa.i ho.c DDa` La.t (1973-75),
Univ. of Oregon va` Eastern Washington U. (1986-1992), gia'o su+
thi?nh gia?ng Va(n chu+o+ng Pha'p, PSU (1988).
Tu+'c la`:
Kim Thanh, nha` vie^'t va(n (co' ba`i dda(ng trong The Oregonian, The
Asian Reporter, Oregon Tho+`i Ba'o, OR, Kho+?i Ha`nh , CA , Stendhal
Club, Paris, Grenoble ).
Ba^y gio+` o^ng dda~ ro~ te^n va` ly' li.ch cu?a to^i, ne^'u o^ng
ti'nh chuye^.n kie^.n to^i du+o+'i te^n tha^.t, thi` cu+' vie^.c,
nhu+ng vo+'i ddie^`u kie^.n:
Ha~y dde^? ye^n ca'c chu? ba'o Oregon Tho+`i Ba'o: ho. kho^ng di'nh
li'u gi` dde^'n ba`i vie^'t cu?a to^i ddu+o+.c gu+?i dde^'n dde^?
dda(ng. DDu+`ng la`m phie^`n ho. nu+~a. Ha~y ru't la.i ddo+n kie^.n
ho.. Ha~y nho+' ra(`ng tu+. do ba'o chi' va` tu+. do ngo^n lua^.n la`
tuye^.t ddo^'i ta.i xu+' so+? na`y, ngoa.i tru+` Toa` a'n pha'n
quye^'t ca'ch kha'c.
Mo.i thu+ tu+` cu?a o^ng Chi Jones va` lua^.t su+ cu?a o^ng, va` ca'c
ta`i lie^.u lie^n quan dde^'n to^i va` ba`i ba'o 20 tha'ng, va` vu.
o^ng kie^.n to^i nhu+ la` ta'c gia? cu?a no', ke^? ca? nhu+~ng khie^'u
na.i ve^` bu+'c thu+ ngo~ na`y, pha?i ddu+o+.c gu+?i dde^'n lua^.t su+
cu?a to^i la`:
Eileen M. O'Reilly, lua^.t su+
720 SW Washington Street, Suite 750
Portland , OR 97205
Phone: (503) 274-4747
Fax: 503-224-3869
La`m ta.i Portland , nga`y 23/7/2007

.