Nho+' ve^` tru+o+`ng Hu+ng DDa.o

DDa?ng Tha(ng Tie^'n, 31.5.07

Kie^m DDa.t
Chu? nhie^.m mo^n DDi.a Ly' kho^'i 11
Na(m ho.c 1975-1978

DDe^m giu+~a ban tru+a

Tha^.t ti`nh, to^i kho^ng hie^?u nguye^n do gi` ddu+a dda^?y to^i ve^`
vo+'i Hu+ng DDa.o trong nhu+~ng na(m dda^`u khi Saigon ma^'t te^n.
Tha'ng na(m 1975, mo.i va^.t dde^`u dda?o ngu+o+.c trong dda^`u to^i.
O^i! nhu+~ng ba.n be` ddo^`ng nghie^.p! nhu+~ng ho.c tro` de^~
thu+o+ng, bu.c gia?ng, pho`ng ho.p, nhu+~ng lo^'i ddi ve^`... Xa~
ho^.i thay ddo^?i dde^'n cho'ng ma(.t. To^i nghi~ dde^'n Arthur
Koestler trong "Le ze'ro et l'infini". DDu'ng la` so^' to^.t cu`ng
cu?a va^.n me^.nh. Nhu+ng ro^`i thu+.c te^' dda~ kho^ng de^~ da`ng
nhu+ to^i tu+o+?ng. Bo? nghe^` gia'o u+ ? Ne^'u da.y la.i, pha?i qua
nhu+~ng co^ng ddoa.n na`o ? La^.p lua^.n sao dda^y ? Chung quanh
to^i, tie^'ng loa pho'ng thanh, tie^'ng qua't tha'o, tie^'ng re^n la
tha?m thie^'t. DDu+o+`ng Nguye^~n Thie^.n Thua^.t, Qua^.n 3, no+i to^i
cu+ ngu., vu+`a xa?y mo^.t vu. ha`nh hi`nh. Kie^?u ha`nh hi`nh dde^?
da(`n ma(.t da^n theo "My~, Ngu.y".To^i cu~ng hie^?u o+? tha`nh pho^'
na`y, nhu+~ng tha`nh pho^' kha'c do.c theo mie^`n Nam VN dda~ bao
chuye^.n ha`nh hi`nh nhu+ the^'. Cu~ng la` chuye^.n ddu+o+ng nhie^n.
Ca'ch dda^y 22 na(m, Tru+o+`ng Chinh cu~ng pha't ddo^.ng phong tra`o
"Pho'ng tay pha't ddo^.ng qua^`n chu'ng" kie^?u ddo'. Ba^y gio+`,
Le^ Dua^?n cu~ng ra ddo`n nhu+ the^'.
To^i dda`nh tro+? ve^` vo+'i thu+.c ta.i. Ho.c su+?a ma'y vo^ tuye^'n
truye^`n hi`nh. Ho.c su+?a ddo^`ng ho^`. Tho^i thi` ho.c ddu? thu+',
ma` cha(?ng ra gi` ! Cuo^'i cu`ng, theo lo+`i khuye^n cu?a anh Huy`nh
Ngo.c Tie^'u, cu~ng la` gia'o su+ Toa'n no^?i tie^'ng, to^i ve^` la`m
ra^~y o+? Long Kha'nh. To^i quye^'t ddi.nh ro^`i. Chi? co' no+i nu'i
ru+`ng tha^m u, may ra co`n chu't ye^n ti~nh. Nghe tin na`y, Tra^`n
DDo^~ giu'i va`o tay to^i cuo^'n "Duy Va^.t Bie^.n Chu+'ng" dde^?
ta^.p ho.c da^`n. To^i xua tay. To^i chu.p vo^.i cuo^'n "The New
Class" cu?a Djilas. Sa'ch no'i ve^` "Giai ca^'p mo+'i", thu+' "giai
ca^'p" tre^n ca'c giai ca^'p khi nu+o+'c Nam Tu+ lo.t va`o tay CS.
Khi to^i chua^?n bi. le^n ddu+o+`ng, anh Ha`o Nguye^n Nguye^~n Ho'a
dde^'n nha`, go.i gia^.t la.i, ba?o: "Kho'a ho.c Chi'nh tri. va`
Nghie^.p vu." sa('p mo+? cho gia'o vie^n toa`n tha`nh pho^'. O+? la.i
ddi ! Le^n vu`ng ma thie^ng, nu+o+'c ddo^.c la`m gi` ?" To^i ca'm o+n
nhu+ng la('c dda^`u. Anh chi? co`n bie^'t nha('c the^m: "khi na`o
dde^'n DDo+.t ve't (cuo^'i) to^i se~ cho nha('n le^n".
Thoa.t dda^`u, to^i tu+o+?ng ddu+o+.c ye^n tha^n no+i nu'i ru+`ng. Suy
nghi~ theo hu+o+'ng la~ng ma.n, to^i chi? vui ddu+o+.c va`i nga`y
dda^`u. Thu+.c te^' dda~ qua' phu~ pha`ng. Nhu+~ng te^n Co^ng an ddi.a
phu+o+ng cu~ng dda~ dde^'n ho?i tha(m, do.a na.t ddu? ddie^`u. Nhu+~ng
ngu+o+`i lao ddo^.ng no+i dda^y go.i to^i la` "con cu+`u non" o+?
tha`nh pho^' la.c ve^`, tho^i thi` ti`m ddu? ca'ch dde^? ru'c ri?a.
Cho dde^'n khi na`o to^i chi? co`n la.i ddu? tie^`n mua ve' xe tu+`
Long Kha'nh ve^` Saigon, chu'ng mo+'i buo^ng tha. DDa~ va^.y, to^i
co`n mang the^m chu+'ng so^'t re't ru+`ng. DDo^'t cha'y nhu+~ng khoa?n
tie^`n trong tho+`i gian nga('n, to^i xa^'u ho^? vo+'i gia ddi`nh,
vo+. con. Kho'a ho.c Chi'nh tri. DDo+.t ve't dda~ dde^'n vo+'i to^i.

Chi'nh tri. va` nghie^.p vu.

Tra^`n DDo^~ va` Nguye^~n Tha`nh Toa`n dda~ gia`nh cho^~ dda(ng ky'
cho to^i o+? tru+o+`ng Pasteur cu?a cu. Ca^'n Va(n To^'. Mo^.t ngo^i
tru+o+`ng nho?, nhu+ng anh em ddo^`ng nghie^.p thu+o+ng me^'n nhau
la('m. To^i chi? ddu+'ng lo+'p ho+n hai tua^`n le^~ thi` be^.nh so^'t
re't ru+`ng dda~ ta^'n co^ng. To^i dda`nh bo? lo+'p, kho^ng o+? bu.c
gia?ng the^m nu+~a. Cu. To^' cu~ng khuye^n ne^n ve^` du+o+~ng be^.nh,
mo.i vie^.c se~ ddu+o+.c bo^' tri' la.i va` kho^ng a?nh hu+o+?ng gi`.
Mo^.t ho.c sinh tru+o+`ng Pasteur - la.i la` mo^.t tu si~ Pha^.t gia'o
- dda~ ve^` ta^.n nha` va` cha^m cu+'u cho to^i suo^'t ma^'y tua^`n
le^~. Ca(n be^.nh ta.m du+'t va` Nguye^~n Tha`nh Toa`n dde^'n nha` cho
bie^'t: Pasteur dda~ gia?i the^? va` chuye^?n he^'t sang Hu+ng DDa.o.
Bu+o+'c dda^`u va`o chu+o+ng tri`nh mo+'i, to^i vo^ cu`ng hoang mang.
Tru+o+'c he^'t, cho.n mo^n da.y. Tru+o+'c kia to^i da.y Vie^.t Va(n
va` Su+? DDi.a. Co' cha(ng, chi? co' the^m mo^.t so^' gio+` ve^` mo^n
My~ ho.c o+? Va.n Ha.nh. Nhu+ng ba^y gio+` ? Mo^n Va(n va` mo^n Su+?
thi` la.i di'nh da'ng dde^'n chi'nh tri.. To^i sung su+o+'ng khi
cho.n mo^n DDi.a Ly'. Chi? da.y ve^` Thie^n nhie^n, Nha^n va(n, Kinh
te^' tho^i, cha(?ng ddu.ng cha.m dde^'n ai. To^i ddem ca^u chuye^.n
lu+.a cho.n na`y dde^'n ho?i anh Nguye^~n DDi`nh Chung Song, cu~ng la`
da^n Hue^'. Anh Song cu+o+`i: "The^' thi` chu' ma^`y dda~ la^`m la^~n
ro^`i ! Trong che^' ddo^. na^`y, kho^ng gi` la` kho^ng chi'nh tri. !".
Tha^.t cu.t hu+'ng. Va` ddie^`u na`y dda~ ddu'ng khi du+. nhu+~ng
lo+'p Bo^`i du+o+~ng Nghie^.p vu..
To^i co`n "ma('c no+." vo^ so^' gio+` da.y mo^n DDi.a ly' trong tho+`i
gian na(`m be^.nh. Ban Gia'm Hie^.u go.i le^n va` ye^u ca^`u gia?i
quye^'t dde^? ki.p ky` kie^?m tra Ho.c Ky` 2. To^i ddo^`ng y' va` ye^u
ca^`u tho^ng ba'o toa`n the^? ca'c lo+'p dde^'n "hoc va` thi" chung
ta.i Gia?ng ddu+o+`ng chi'nh. "Ho.c va` thi u+ ?" Hie^.u Pho' nha(n
ma(.t. To^i cu+o+`i: "The^' ddo', ta^'t ca? chi? thu+.c hie^.n trong
mo^.t gio+` tho^i ! Kho^ng co`n lu+.a cho.n na`o ho+n. To^i chi? dde^`
ca^.p nhu+~ng ddie^?m chi'nh trong toa`n sa'ch gia'o khoa, va` ra
dde^` thi o+? nhu+~ng ddie^?m chi'nh ddo'". O^ng ta cho+.t hie^?u.
Da^n che^' ddo^. cu~ ca? ma` !
O+? Hu+ng DDa.o, ca^'p Ba, ve^` mo^n DDi.a chi? co' anh Ha` Hoa`ng
Cha^u, anh Ha`o Nguye^n Nguye^~n Ho'a va` to^i bao tha^`u he^'t ca'c
lo+'p 10, 11 va` 12. Hie^.u tru+o+?ng Hu+ng DDa.o thay ddo^?i kho^ng
ngu+`ng. Khi Nguye^~n Va(n Die^~m va`o tru. cha^n o+? chu+'c vu. na`y,
kho^ng khi' dda^`y che^'t cho'c. Die^~m va`o tru+o+`ng bao gio+` cu~ng
ma(.c a'o qua^`n bo^. ddo^.i tu+` A dde^'n Z. Chi? thie^'u kha^?u
su'ng. DDa^y la` ca'n bo^. thu+' thie^.t, hi`nh a?nh cu?a tho+`i
Quo^'c xa~ DDu+'c. Die^~m la.i thu+o+`ng go.i danh "ddo^`ng chi'"
vo+'i chu'ng to^i, khie^'n Nguye^~n Tha`nh Toa`n cu+o+`i toe toe't.
To^i va^~n tha^'y chua cha't the^' na`o ? Du+. ba'o cho tha^'y nhie^`u
so'ng gio' no^?i le^n ba^'t ngo+` nu+~a. Tra^`n DDo^~ cu+o+`i nha.t :
"So'ng gio' ca'i gi`. Lu+o+ng tha'ng chi? 32 ddo^`ng cho gia'o vie^n
ca^'p ba, 26 ddo^`ng cho ca^'p hai, mo^~i tha'ng chi? ddu+o+.c mua
nu+?a ky' thi.t heo, mo^.t bao President, mo^.t go'i bo^.t ngo.t. Quy'
la('m sao !"
To^i su+o+.ng ca? ma(.t. Tra^`n DDo^~ phu?i tay ra ve^`, xoay sang
nghe^` la`m gia co^ng may ma(.c. Sau na`y to^i ti`m dde^'n nha` thi`
nghe tin dda~ bo? ddi. "DDi dda^u ?" Co' tro+`i bie^'t ! The^' la`
ma^'t the^m mo^.t ngu+o+`i ba.n tha^n ma^'y chu.c na(m tro+`i. Cuo^.c
ddo+`i cu+' the^' ma` ma^'t da^`n nhu+~ng ngu+o+`i ba.n. Mo^.t tho+`i
huy hoa`ng cu?a nha` gia'o dda~ ma^'t sa.ch.
Khi to^i o^m ma(.t nghi~ dde^'n con ddu+o+`ng mu` mi.t tru+o+'c ma('t,
thi` hie^.u tru+o+?ng Nguye^~n Va(n Die^~m cho go.i va`o va(n pho`ng
y. ". Tai ho.a dde^'n ro^`i !" to^i nghi~ the^'. Die^~m ho?i to^i ve^`
ti`nh tra.ng gia ddi`nh, ca'ch da.y, chuye^n mo^n, tho^i thi` ddu?
thu+'. To^i dda'nh con ba`i lie^`u. No'i sa.ch he^'t, dde^? ro^`i lui
ve^` kie^?u Tra^`n DDo^~. Die^~m cu+o+`i nha.t, ba?o theo gio.ng ke?
ca?: "The^' na`y nhe'. Anh la`m chu? nhie^.m mo^n DDi.a ly' ca^'p ba,
chu? nhie^.m lo+'p 11C2. Ngoa`i ra, cho.n mo^.t nghe^` lao ddo^.ng
trong tru+o+`ng. Chu'c anh Tha`nh co^ng". Lu'c na`y thi` kho^ng
"ddo^`ng chi'" nu+~a !
Lu'c na^`y to^i bo+'t lo. Nhu+ng con ddu+o+`ng tu+o+'c ma(.t va^~n
co`n mu` mi.t. Ca'c ba.n ddo^`ng nghie^.p cu~ng nhu+ to^i, trong
nhu+~ng la^`n ta^m su+. trong qua'n co'c tru+o+'c tru+o+`ng. Tru+o+`ng
chuye^?n sang lao ddo^.ng sa?n xua^'t ve^` ban chie^`u. Nhie^`u em
ho.c sinh lo pha^'n dda^'u dde^? ddu+o+.c le^n ddoa`n vie^n TNCS. Ca'c
em lao ddo^.ng ca^.t lu+.c, du` le^n ve't mu+o+ng, dda`o ke^nh vu`ng
Le^ Minh Xua^n, Pha.m Va(n Co^.i, nhu+~ng ca'i te^n la. hoa('c, vo+'i
to^i. Tha^`y tro` tie^`u tu.y tha^'y ro~.
Va`o lo+'p, ngo^`i tre^n bu.c gia?ng nhi`n ca'c em, to^i dda~ kho^ng
co`n su+'c dde^? gia?ng nhu+~ng ba`i ddu+o+.c hay nhu+ tru+o+'c.
Tha^`y la^~n tro` dde^`u nga^`n nga.i trong tu+`ng ha`nh ddo^.ng va`
tha'i ddo^. cu?a mi`nh. Khi dda?ng va` ddoa`n dda~ ddu+o+.c ddu+a va`o
tru+o+`ng, o+? dda^y nhanh cho'ng bie^'n tha`nh mo^.t cu`m xi'ch
lo+'n. Ca'c em co`n qua' tho+ nga^y dde^? pha?i chi.u nhu+~ng kho^?
a?i vi` pha?i co^' ga('ng trong nhu+~ng tro` cho+i lao ddo^.ng kho^ng
dda^u va`o dda^u. Nhu+~ng ta^'m ma`nh xua^'t kha^?u dde^`u bi. tra?
ve^`, la.i quy to^.i le^n dda^`u ca'c em. Nhu+~ng dday nghie^'n cu?a
hie^.u tru+o+?ng khi tha^'t ba.i na`y dde^'n tha^'t ba.i kha'c, ma`
ca'c em la.i pha?i ga'nh chi.u. Cha(?ng rie^ng gi` Hu+ng DDa.o dda^u.
Ca'c con to^i o+? Nguye^~n Thi. Minh Khai, Chu Va(n An cu~ng ga'nh
chi.u nhu+~ng tai u+o+ng nhu+ the^'.
O+? tru+o+`ng, la.i pha?i ga(.p nhu+~ng tay chi? ddie^?m, co^ng cu.
cu?a chi'nh quye^`n. Trong mo^.t hoa`n ca?nh sinh so^'ng co+ cu+.c
nhu+ chu'ng to^i, la`m gi` pha?i pha?n u+'ng hay pha?n ddo^.ng. Cu~ng
do mie^'ng co+m mang a'o, ma` mo^.t so^' ddo^`ng nghie^.p dda~ pha?n
bo^.i ba.n be` cu?a mi`nh. Pha?i cha(ng hoa`n ca?nh dda~ e'p buo^.c
ho. nhu+ va^.y. Mo^.t chie^`u, Nguye^~n Tha`nh Toa`n bo? lo+'p da.y
Li.ch Su+? dde^'n ba'o cho to^i bie^'t: Nha` gia'o Huy`nh Gia Huy dda~
bi. ba('t. To^i choa'ng va'ng ca? ngu+o+`i. Huy vo^'n la` ba.n vong
nie^n cu?a to^i. Huy i't no'i va` so^'ng nghe^. si~. La`m gi` co' tham
gia to^? chu+'c pha?n ddo^.ng. Sau na`y, la.i co' tin Huy dda~ bi.
ba('n che^'t o+? co^ng tru+o+`ng Pha.m Va(n Co^.i. Nghe tin, to^i
dde^'n ta^.n nha` Huy o+? Cu+ Xa' Lu+~ Gia va` cu~ng trong co+n me^
sa?ng nhu+ the^' ! DDe^'n dda^y, to^i kho^ng co`n tin o+? chi'nh mi`nh
nu+~a. Gio+` ddu+'ng lo+'p, to^i nhu+ ke? mo^.ng du. Bao nhie^u u+o+'c
mo+ nha` tru+o+`ng la` thie^n ddu+o+`ng cu?a mo^.ng u+o+'c, thi` nay
ddo^? nha`o, ddo^? na't he^'t, trong ta^m tu+o+?ng to^i. Bie^'t no+i
na`o la` cho^~ nu+o+ng tha^n trong xa~ ho^.i na`y ! To^i la(.ng le~
ddo^'t mo^.t ne'n nhang o+? cu+?a so^?, tu+o+?ng dde^'n ngu+o+`i qua'
co^'. To^i thie^'p ddi bao gio+` kho^ng bie^'t.

Mo^.t co~i ddi ve^`

To^i dde^'n ddu+o+.c Singapore va`o tha'ng hai na(m 1981. Tre^n
chie^'c ta`u con vu+o+.t so'ng, may co`n co' mo^.t nha` gia'o Hu+ng
DDa.o, anh Ha` Va(n Ky`. Anh la` ma^~u ngu+o+`i na(ng no^? cu?a Hu+ng
DDa.o, da.y ddu? mo^n, tu+` khoa ho.c tu+. nhie^n nha?y sang khoa ho.c
xa~ ho^.i ma` va^~n thong dong. O+? khu tra.i na`y, chu'ng to^i
thu+o+`ng na(`m tre^n ngo.n ddo^`i Sambawang tuye^.t dde.p, nha('c
la.i nhu+~ng ba^`u ba.n, nhu+~ng ma^?u ddo+`i ta.i Hu+ng DDa.o mo^.t
tho+`i na`o. Singapore, dda^'t nu+o+'c cu?a nga`n kho+i, muo^n ma`u
sa('c, nhu+ng sao lo`ng tu+o+?ng nho+' que^ hu+o+ng va^~n xo^'n xang
kho^ng the^? na`o nguo^i.
O+? dda^'t nu+o+'c ngu+o+`i, tha^.t kho' kha(n dde^? ti`m ddu+o+.c
nhu+~ng khuo^n ma(.t Hu+ng DDa.o. May ra, co`n ga(.p trong ti`nh co+`
nhu+~ng Huy`nh Ngo.c Tie^'u, Nguye^~n Va(n Cao, nha` va(n Nha^.t
Tie^'n, chi. DDa(.ng Thi. Hue^., mo^.t tho+`i. Ro^`i im ba(.t. To^i
dda~ nhie^`u la^`n tro+? ve^` que^ hu+o+ng, may ra ti`m la.i nhu+~ng
hi`nh a?nh xa xu+a. To^i thu+o+`ng ddi dde^'n ddu+o+`ng Co^'ng Quy`nh,
nhi`n sang be^n kia Hu+ng DDa.o. Co^' ti`m trong ky' u+'c nhu+~ng con
ngu+o+`i cu~. Ta^'t ca? bi. loa~ng ra trong kho^ng gian, tie^u ma^'t
theo tho+`i gian. Nhu+~ng ba.n be`, nhu+~ng ho.c tro` cu~... ba^y
gio+` o+? dda^u ? Co' khi na`o ho. ti`m ve^` nhu+~ng ky? nie^.m o+?
ngo^i tru+o+`ng na`y kho^ng ? Co`n nho+' dde^'n to^i kho^ng ? To^i
u+'a le^.. Bo^~ng nhie^n to^i cho+.t nho+' ba`i tho+ "Ho^` Tru+o+`ng"
cu?a nha` va(n Nguye^~n Ba' Tra.c:
DDa.i tru+o+.ng phu, na`o ai hay, xe' gan, be? ca^.t
Phu` cu+o+ng thu+o+`ng
Ha` ta^'t tie^u dao, lu+u la.c tha phu+o+ng
Tro+`i Nam nga`n da(.m tha(?m,
Non nu+o+'c mo^.t ma`n su+o+ng.
Chi' chu+a tha`nh, danh chu+a dda.t
Trai tre? cha(?ng bao la^u ma` dda^`u ba.c,
Tra(m na(m tha^n the^' bo'ng ta` du+o+ng.

.

Relevant Pages