Xa'c cu?a nha` su+ Vu~ Kha('c Minh o+? Ha` Ta^y ma^'t ca'ch dda^y 400 na(m

* Xa'c u+o+'p ga^`n 400 na(m o+? VN

Trie^.u Phong

(VNC, 25.5.07) Na(m 1639, o+? chu`a DDa^.u, thuo^.c qua^.n Thu+o+`ng
Ti'n, Ti?nh Ha` Ta^y mie^`n ba('c VN, ca'ch Ha` No^.i khoa?ng 50 ca^y
so^' ve^` hu+o+'ng nam, co' mo^.t vi. su+ tru. tri` tu.c danh Vu~
Kha('c Minh. Theo truye^`n thuye^'t, mo^.t ho^m su+ quye^'t ddi.nh
nha^.p nie^'t ba`n ba(`ng phu+o+ng pha'p thie^`n ddi.nh 100 nga`y,
trong tho+`i gian a^'y su+ ye^u ca^`u ta(ng chu'ng kho^ng ddu+o+.c lai
va~ng va`o no+i su+ to.a thie^`n. Ba tha'ng mu+o+`i nga`y sau, khi
mo+? cu+?a thie^`n ddu+o+`ng chu+ ta(ng mo+'i hay su+ dda~ vie^n ti.ch
tu+. bao gio+` nhu+ng nhu.c tha^n du` kho^ng he^` bi. tho^'i ru+?a ma`
la.i co`n to?a hu+o+ng tho+m. Ca'c ta(ng bo.c xa'c su+ ba(`ng gia^'y
ba.c ro^`i so+n phu? be^n ngoa`i ba(`ng mo^.t loa.i da^`u so+n ma`i.
Sau ddo' su+ ddu+o+.c lo^`ng kie^'ng va` dda(.t tre^n mo^.t be^. tho+`
trong chi'nh ddie^.n. Tu+` ddo' dde^'n nay vi. su+ va^~n nguye^n ve.n
hi`nh ha`i tuy co' va`i ve^'t nu+'t xua^'t hie^.n o+? pha^`n dda^`u
va` hai cha^n.
Ngoa`i nhu+~ng ddie^`u ghi nha^.n ddu+o+.c tu+` ca'c truye^`n
thuye^'t, ca'c khoa ho.c gia va^~n chu+a ly' gia?i ddu+o+.c do dda^u
ma` nhu.c tha^n cu?a su+ va^~n kho^ng bi. pha^n hu?y. Suo^'t mu+o+`i
na(m nghie^n cu+'u, ho. kho^ng ti`m tha^'y mo^.t chu+'ng ti'ch gi` cho
tha^'y vi. su+ dda~ ddu+o+.c ta^?m u+o+'p dde^? gi`n giu+~ ddu+o+.c
la^u ddo+`i theo nhu+~ng phu+o+ng pha'p u+o+'p xa'c tho^ng thu+o+`ng.
Ca'c khoa ho.c gia chi? ta.m ke^'t lua^.n la` xa'c tha^n cu?a vi. su+
dda~ tu+. kho^...mo^.t ca'ch tuye^.t my~ bo+?i ta^'t ca? co+ quan
no^.i ta.ng va^~n co`n nguye^n be^n trong co+ the^?. Mo.i thu+' dde^`u
kho^ toa`n ha~o dde^'n ddo^. tro.ng lu+o+.ng chung go^`m xu+o+ng co^'t
va` ca'c co+ quan no^.i ta.ng nay chi? na(.ng chu+`ng 7 kg.
Trong Chu`a DDa^.u, ngoa`i vi. su+ Vu~ Kha('c Minh, co`n co' the^m
xa'c u+o+'p cu?a vi. su+ kha'c te^n la` Vu~ Kha('c Tru+o+`ng. Hai o^ng
vo^'n la` chu' va` cha'u thuo+? sinh tie^`n, dde^`u la^`n lu+o+.t tru.
tri` chu`a va`o giu+~a va` cuo^'i the^' ky? thu+' Mu+o+`i Ba?y. Ho.
co' pha'p danh la` Tu+` DDa.o Cha^n va` Tu+` DDa.o Ta^m. Ca? hai
dde^`u vie^n ti.ch trong the^' lie^n sen to.a va` nhu.c tha^n va^~n
co`n ma~i dde^'n nga`y nay. Tho+`i gian va` khi' ha^.u a^?m tha^'p o+?
mie^`n Ba('c tuy the^' cu~ng dda~ pha^`n na`o ga^y hu+ ha.i le^n nhu.c
tha^n hai vi.. Xa'c cu?a su+ Vu~ Kha('c Tru+o+`ng co' mo^.t lo^~ lo+'n
o+? ngu+.c, nhie^`u ve^'t nu+'t o+? bu.ng, va` lung lay o+? ngo'n tay
cu`ng cho^~ xu+o+ng so^'ng. Nhu+ dda~ dde^` ca^.p o+? tre^n, ca'c nha`
khoa ho.c o+? VN ddang ra'o rie^'t phu.c ho^`i nhu+~ng hu+ ho?ng ne^'u
kho^ng mu`a mu+a sa('p dde^'n co' the^? ga^y cho tu+o+.ng ddo^? su.p.
Na(m 1983, nha` nha^n chu?ng ho.c Nguye^~n La^n Cu+o+ng cu`ng ca'c
co^.ng su+. vie^n dda~ cho di do+`i hai tu+o+.ng ve^` Ha` No^.i dde^?
ro.i quang tuye^'n va` la`m ca'c thu+? nghie^.m khoa ho.c. Qua ca'c
ta`i lie^.u ve^` ky~ thua^.t u+o+'p xa'c, ba ddie^`u kie^.n a('t co'
va` ddu? dde^? thu+.c hie^.n ddu+o+.c vie^.c na`y la`: ta^?m u+o+'p
xa'c ba(`ng thuo^'c, la^'y he^'t na~o tre^n dda^`u, va` moi he^'t tim
gan phe`o pho^?i trong bu.ng. The^' ma` ca'c thu+? nghie^.m khoa ho.c
kho^ng cho tha^'y co' chu+'ng ti'ch na`o cu?a ca'c du+o+.c lie^.u
du`ng u+o+'p xa'c, a?nh chu.p quang tuye^'n cho tha^'y na~o bo^. va^~n
y nguye^n, ca? ca'c co+ quan trong bu.ng cu~ng the^'. DDie^`u la`m
kinh nga.c va` kho^ng the^? gia?i thi'ch ddu+o+.c ddo^'i vo+'i ca'c
nha` khoa ho.c nga`y nay la` tuy nguye^n ve.n nhu+ng chi? na(.ng 7 ki
lo^ va` kho^ng hu+ ha.i vo+'i tho+`i gian.
Hie^.n nay ca'c khoa ho.c gia pha?i ra tay dde^? ba?o to^`n cho xa'c
u+o+'p cu?a su+ Vu~ Kha('c Minh ddu+o+.c tru+o+`ng to^`n va` nga(n
kho^ng cho nhu+~ng loa.i sie^u vi xa^m nha^.p, ho. pha?i tu'c tru+.c
la`m vie^.c ngay ta.i chu`a, kho^ng da'm di chuye^?n tu+o+.ng ddi no+i
kha'c. Nhu+~ng ddu+o+`ng nu+'t ddu+o+.c bo^`i la.i cu`ng vo+'i loa.i
da^`u so+n ma`i ho. la^'y ma^~u tu+` tre^n xa'c u+o+'p.
Theo lo+`i ke^? la.i ra(`ng va`o na(m 1947 qua^n Pha'p ddo^'t pha'
chu`a ga^y hu+ ha.i na(.ng khie^'n da^n la`ng ddi.a phu+o+ng pha?i
ta.m do+`i hai tu+o+.ng dde^'n mo^.t no+i ga^`n ddo' dde^? tho+` tu+..
Cu`ng na(m a^'y so^ng Ho^`ng bi. vo+? dde^, hai tu+o+.ng bi. nu+o+'c
cuo^'n ddi ma^'t. DDe^'n khi ti`m la.i ddu+o+.c thi` chi? tu+o+.ng
cu?a Vu~ Kha('c Minh la` kho^ng he^` ha^'n gi`, tu+o+.ng cu?a Vu~
Kha('c Tru+o+`ng vi` hu+ ho?ng ne^n ddu+o+.c bo^`i la.i ba(`ng ca't
tro^.n vo+'i vo^i va` ma^.t ong.
Vi. su+ tru. tri` hie^.n nay cho bie^'t su+. nguye^n ve.n cu?a nhu.c
tha^n vi. su+ tie^`n nhie^.m ddo^'i vo+'i tho+`i gian la` minh chu+'ng
cho tha^'y vo+'i ta^'m tha^n ta.m bo+. con ngu+o+`i co' the^? dda.t
dde^'n ca?nh gio+'i cao ho+n ne^'u bie^'t tu chu+'ng theo lo+`i Pha^.t
da.y. Cu~ng theo lo+`i ca'c vi. cao ta(ng cu`ng ca'c nha` kha?o co^?
VN, na~o va` ca'c co+ quan no^.i ta.ng tuy la` nhu+~ng thu+' de^~ bi.
le^n mo^'c va` tho^'i ru+?a nhu+ng du+o+'i ma('t ngu+o+`i co' nie^`m
tin to^n gia'o, nha^'t la` Pha^.t gia'o, hai vi. su+ na`y trong khi
ha`nh thie^`n dda~ dda.t dde^'n mu+'c dda.i ddi.nh, lu+?a Tam Muo^.i
giu'p ddo^'t sa.ch nhu.c tha^n va` ca'c te^' ba`o so^'ng khie^'n
nhu+~ng pha^`n me^`m trong co+ the^? tuy co`n nhu+ng dda~ bi. ddo^'t
kho^ he^'t ro^`i.
Ne^'u li.ch su+? du+`ng o+? dda^y thi` ha(?n Chu`a DDa^.u chi? vang
danh vo+'i hai pho tu+o+.ng vo^ gia', vo^'n la` mo^.t nie^`m tu+. ha`o
cho da^n to^.c Vie^.t no'i chung va` Pha^.t gia'o VN no'i rie^ng.
Nhu+ng kho^ng, chu+a he^'t dda^u, nha^n loa.i kha('p the^' gio+'i,
nha^'t la` gio+'i khoa ho.c ddang no^n no'ng hu+o+'ng ma('t ve^` Chu`a
DDa^.u vi` lo la('ng cho ti`nh tra.ng cu?a hai pho tu+o+.ng ma` VN
na^ng le^n ha`ng ba'u va^.t quo^'c gia. Hai pho tu+o+.ng ddang tie^'p
tu.c suy ddo^`i ma` ba`n tay khoa ho.c chu+a nga(n cha^.n ddu+o+.c.
Nguye^n nha^n do no+i dda^u? Thie^n tai, ho?a hoa.n hay o^ nhie^~m
mo^i sinh? Hay hai pho tu+o+.ng va^~n'so^'ng' vo+'i u+o+'c nguye^.n
chi? to^`n ta.i dde^'n ho+n 300 na(m? Va^'n dde^` kho^ng co`n la` ta`i
cha'nh. Sau tho+`i gian ba'o ddo^.ng ban dda^`u, the^' gio+'i thi nhau
ddo^? tie^`n va`o cu+'u giu'p vi` vo+'i ho. dda^y cu~ng la` di sa?n
cu?a the^' gio+'i nu+~a. Va^'n dde^` la` chu+a ti`m ra ddu+o+.c
nguye^n nha^n dde^? ma` cha^.n ddu+'ng. Tha'ng ba?y na(m ro^`i, Pho`ng
Di.ch Vu. Va(n Ho'a va` Tho^ng Tin Ti?nh Ha` Ta^y co' trie^.u ta^.p
mo^.t ho^.i nghi. o+? Chu`a DDa^.u vo+'i hy vo.ng thu tha^.p ddu+o+.c
nhu+~ng y' kie^'n khoa ho.c xa^y du+.ng; nhu+ng tie^'c thay dda~
kho^ng ghi nha^.n ddu+o+.c mo^.t ke^'t qua? na`o cu. the^?. Tu+o+?ng
cu~ng ca^`n nha('c la.i, ca'ch dda^y ba na(m, ke? gian le?n va`o chu`a
ddi.nh cu+o+'p ddi pho tu+o+.ng, bi. pha't gia'c dda~ dda^m che^'t
mo^.t ta(ng si~ tre? tuo^?i ro^`i cha.y thoa't.
Hie^.n o+? VN, ngu+o+`i ta ddu+o+.c bie^'t co' dde^'n 5 pho tu+o+.ng
(tu+` ngu+o+`i so^'ng), di~ nhie^n ta^'t ca? dde^`u la` nhu.c tha^n
cu?a ca'c cao ta(ng Pha^.t gia'o. Ngoa`i hai vi. ne^u tre^n co`n co'
tu+o+.ng cu?a Tu+` Cao Ha.nh o+? Chu`a Tha^`y cu~ng thuo^.c Ti?nh Ha`
Ta^y, Chuye^'t Chuye^'t o+? Chu`a Pha^.t Ti'ch, Ba('c Ninh va` Nhu+
Tri' cu?a Chu`a Tie^u.
Su+ Nhu+ Tri' ti.ch na(m 1723 hie^.n nhu.c tha^n ddu+o+.c tho+` o+?
Chu`a Tie^u, thuo^.c Ti?nh Ba('c Ninh, ca'ch Ha` No^.i va`i chu.c ca^y
so^' ve^` hu+o+'ng ba('c. Cu~ng tu+ the^' lie^n hoa to.a, ca'c co+
quan trong co+ the^? va^~n co`n nguye^n. Tu+o+.ng cu?a vi. su+ na`y
cu~ng ddang trong ti`nh tra.ng suy ddo^`i, hai ca'nh tay bi. ro+'t
kho?i co+ the^? tu+` cho^~ kho+'p o+? cu`i cho~.
Nhu+~ng chuye^n gia lo phu.c che^' pho tu+o+.ng dda~ nga.c nhie^n vi`
ti`m tha^'y du+o+'i lo+'p so+n ma`i dda^`u tie^n la` mo^.t ta^'m
ddo^`ng da`i 65 cm va` ro^.ng 22 cm du`ng dde^? cho^'ng pha^`n lu+ng
cu?a pho tu+o+.ng. DDa^y la` la^`n dda^`u tie^n ho. ti`m tha^'y mo^.t
ky~ thua^.t tu+o+ng tu+. ddu+o+.c du`ng ta.i VN.
Qua nghie^n cu+'u, ngu+o+`i ta ddu+o+.c bie^'t lu'c sinh tho+`i o^ng
la` mo^.t ngu+o+`i cao 1m65, va` vie^n ti.ch o+? tuo^?i tu+` 45 dde^'n
50. Nga`y nay tu+o+.ng ca^n na(.ng 34 kg, chie^`u cao o+? the^' ngo^`i
la` 78,5 cm; hie^.n ddu+o+.c lu+u tru+~ trong lo^`ng ki'nh co' bo+m
cha^'t nitrogen.
Tu+o+.ng ddu+o+.c pha't hie^.n ca'ch dda^y 30 na(m, vi` trong tho+`i
chie^'n tranh ne^n kho^ng ddu+o+.c ba?o qua?n ddu'ng mu+'c. Ke^? tu+`
na(m 2002, sau cuo^.c tha(m vie^'ng cu?a ca'c cao ta(ng thuo^.c hai
chu`a Tru'c La^m va` Ye^n Tu+?, tu+o+.ng ddu+o+.c phu.c che^' va`
ddu+o+.c ddem tru+ng ba`y cho co^ng chu'ng va`o xem.

.

Relevant Pages