Vi. pho^`n thu+.c

Pho^? Tho^ng

Vu~ Ngo.c Tie^'n

1. To^i ti?nh da^.y sau mo^.t dde^m da`i mo^.ng mi.. Ha('n va` ca?
ca'i pho`ng tranh qua'i dda?n, tru+ng ba`y o+? Ba?o ta`ng My~ thua^.t
cu+' a'm a?nh to^i suo^'t dde^m, kho^ng sao cho+.p ma('t ddu+o+.c,
dda^`u o'c ro^'i tinh, bo^.n be^` nhu+~ng ky? nie^.m ve^` ti`nh ba.n
giu+~a to^i vo+'i ha('n mo^.t tho+`i lu+?a ma'u. Nga^`n a^'y na(m
ba^`u ba.n tha^n thie^'t, to^i chi? bie^'t ha('n dda~ tu+`ng la`m
tho+, vie^'t va(n, ro^`i vi` thu+' cu?a no+. a^'y ha('n di'nh ddo`n,
bi. dda^?y ra ma(.t tra^.n, tha`nh li'nh trinh sa't pha'o binh, cu`ng
tie^?u ddo^.i vo+'i to^i o+? chie^'n tru+o+`ng khu Na(m a'c lie^.t.
DDa`nh ra(`ng ha('n co' chu't hoa tay, ve~ so+ ddo^` ca'c cu+' ddie^?m
cu?a ddi.ch chua^?n xa'c va` sinh ddo^.ng dde^'n ky` la., nhu+ng dde^?
la`m ho.a si~ la.i la` chuye^.n kha'c. Tho+ ha('n tu+' la., lo+`i
dde.p ma` ha('n la.i ga'c bu't ma^'y chu.c na(m, ro^`i chuye^?n sang
nghe^` ve~, la`m to^i ngo+~ nga`ng...

2. Cha(?ng bie^'t ha('n ho.c quy lua^.t ve^` a'nh sa'ng, hi`nh sa('c,
ddu+o+`ng ne't o+? dda^u, tu+` bao gio+` ma` pho`ng tranh vu+`a mo+?
dda~ ga^y o^`n a`o du+ lua^.n, khen che^ ca'c kie^?u. Mo+'i ta^.p
to.ng va`o nghe^`, ha('n dda~ nha?y ngay va`o li~nh vu+.c tranh tie^u
dde^` kho^? lo+'n, mo^~i bu+'c to ba(`ng la' chie^'u dda.i. DDa~ la`
tranh tie^u dde^` thi` dda(`ng sau bo^' cu.c va` nhu+~ng gam ma`u co`n
a^?n chu+'a no^.i ha`m tu+ tu+o+?ng trie^'t my~ cu?a ta'c gia?, chu+'
dda^u co' bo+~n. Va^.y ma` trong he^'t tha?y ca'c bu+'c ve~, ha('n
dde^`u dda(.t ta^m ddie^?m trie^'t my~ va`o hi`nh tu+o+.ng ngu+o+`i
dda`n ba` kho?a tha^n, ngo^`n ngo^.n nhu+~ng V va` L!
Choa'n he^'t ma(.t tu+o+`ng chi'nh die^.n o+? gian dda.i sa?nh, ha('n
tru+ng ba`y bu+'c tranh "Tha(m la.i chie^'n tru+o+`ng xu+a", khie^'n
ai bu+o+'c va`o, thoa.t nhi`n dda~ va~i linh ho^`n. Ca'i chie^'n
tru+o+`ng khu Na(m to^i vo+'i ha('n o+? la^u nha^'t la` Qua?ng Nam,
Qua?ng Nga~i. No' a'c lie^.t to+'i mu+'c li'nh ta che^'t vi` bom dda.n
dda~ nhie^`u nhu+ng che^'t ddo'i cu~ng kho^ng i't. Tre^n ho^` so+ ba'o
tu+? tu+` ma(.t tra^.n gu+?i ve^` Bo^. Quo^'c pho`ng chi? ghi la.nh
lu`ng hai chu+~ "so^'t re't", nhu+ng xin ca'c o^ng bo^' ba` me.,
nhu+~ng ngu+o+`i vo+. hie^`n o+? ha^.u phu+o+ng tho+`i a^'y bie^'t
cho, lu~ li'nh chu'ng to^i so^'t re't i't tho^i, dda pha^`n la` che^'t
ddo'i. DDo'i vi` ma^'y o^ng chi? huy ha'm tha`nh ti'ch, vu+~ng la^.p
tru+o+`ng "tu+. lu+.c ca'nh sinh", chi? nha^.n ngu+o+`i va` vu~ khi',
co`n lu+o+ng thu+.c xin ca^'p tre^n cho ddu+o+.c tu+. tu'c. Xu+'
Qua?ng ddo'i nghe`o, mie^`n Ta^y Qua?ng Nga~i ca`ng ddo'i nghe`o,
nhu+ng la.i ra^'t tho+ mo^.ng vo+'i nu'i A^'n, so^ng Tra`. La`m li'nh
khu Na(m, ai ma` que^n ddu+o+.c nhu+~ng dde^m tra(ng be^n do`ng Tra`
Khu'c ngo^`i nga('m nu'i A^'n vo+'i ho`n Nghie^n, ho`n Bu't. Ha('n
tro+? la.i chie^'n tru+o+`ng xu+a ve~ nhu+~ng bo'ng ma ddo^`ng ddo^.i
xie^u ve.o, la? ddi vi` ddo'i, di`u nhau ddi giu+~a ca'nh ru+`ng dda.i
nga`n o+? ddo^i bo+` so^ng Tra` Khu'c. Ta^'t ca? chi? lo+` mo+`,
kho^ng ro~ nha^n da.ng. Ngu+o+`i xem tranh chi? tha^'y ha('n ve~ va`
dda(.c ta? ngu+o+`i dda`n ba` kho?a tha^n na(`m xie^n che'o toa`n bo^.
bu+'c tranh. O+? pha^`n du+o+'i la` do`ng Tra` Khu'c bi. ba~i no^?i
giu+~a so^ng ta'ch ddo^i tha`nh hai ve^' ddu`i dda`n ba` la^'p loa'ng
du+o+'i tra(ng khuya. Ca`ng nhi`n nga('m ky~, ta ca`ng tha^'y mo^.t
ma?ng lo^`i tam gia'c ke.p giu+~a hai nha'nh so^ng - kho'm co? lau
nga^.p nu+o+'c ddang tro^? bo^ng - chi'nh la` ca'i a^'y cu?a dda`n
ba`, ro~ tu+`ng mu'i thi.t, lu'n phu'n lo^ng to+ mi.n ma`ng. Thie^'u
phu. mang te^n do`ng so^ng Tra` Khu'c a^'y co' bo^. ngu+.c ddo^` so^.,
nho^ le^n cha^'t nga^'t hai ddi?nh ho`n Nghie^n, ho`n Bu't cu?a nu'i
A^'n, va` hu't sa^u trong khoa?ng kho^ng giu+~a hai ba^`u vu' ta
tha^'y a^?n hie^.n gu+o+ng ma(.t thie^'u phu. ngu? vu`i trong go^'i
ma^y. Mo^.t gu+o+ng ma(.t bo+ tho+`, kha('c khoa?i ddo+.i cho+` ta.o
hi`nh bo+?i vie^`n sa'ng cu?a ma?nh tra(ng ha. tua^`n ve^` sa'ng, bi.
che la^'p bo+?i nhu+~ng va.t ma^y va^`n vu~ xung quanh. Nhu+~ng ho^`n
ma li'nh ddo'i va^.t vo+` ha`nh qua^n ta.o tha`nh da?i ba(ng dden
va('t ngang qua bu.ng thie^'u phu.... To^i su+~ng so+` tru+o+'c y'
tu+o+?ng ky` la., ne't ve~ ta`i hoa cu?a ha('n, con tim nhu+ co' chu`m
gai nho.n cu?a ca^y ru+`ng Qua?ng Nga~i dda^m lu't va`o, cha('n ngang
tu+`ng mao qua?n.
Xem tranh cu?a ha('n chi? tha^'y ngo^`n ngo^.n V va` L ra^'t pho^`n
thu+.c. Nhu+ng co' ddie^`u la., ngu+o+`i dda`n ba` na`o cu?a ha('n
cu~ng kho?a tha^n o+? no+i hoang da~, be^n bo+` so^ng hay tre^n con
ddo`, du+o+'i cha^n nu'i hay la^~n va`o tro+`i ma^y mo+` a?o. Co' le~
ga^y nhie^`u tranh ca~i, o^`n a`o du+ lua^.n khen che^ nha^'t la` gian
cuo^'i cu`ng, tru+ng ba`y bo^. "Tu+' bi`nh Cao Ba' Qua't" cu?a ha('n.
Bo^'n bu+'c tranh trong bo^. tu+' bi`nh pho?ng theo no^.i dung mo^.t
ba`i ca?m ta'c nga^~u hu+'ng cu?a thi si~ ho. Cao, khi o^ng ngo^`i
ha't ca tru` vo+'i co^ dda`o A'nh Nguye^.t no^?i tie^'ng dda^'t kinh
ky`. Lo+`i ca o^ng vie^'t la` ba kho^? tho+ vo^ dde^`, kho^ng theo
nie^m lua^.t, la^~n lo^.n vu+`a No^m vu+`a Ha'n. No' ra^'t ngo^ng
ddo+`i, no^?i loa.n va` cu~ng ra^'t dda ti`nh nhu+ ti'nh ca'ch cu?a
o^ng va^.y:
So+n cao nha^'t phie^'n nguye^.t
DDa~ cho+i tra(ng pha?i bie^'t ti`nh tra(ng
So+n chi tho. ddo^'i Nguye^.t chi ha(`ng
So+n co' Nguye^.t ca`ng the^m ca?nh sa('c.
Nguye^.t qua?i ha`m So+n thi ba'n bu+'c
So+n ha`m minh Nguye^.t tu+?u thie^n to^n
Nu'i chu+a gia`, tra(ng ha~y co`n non
Tra(ng du` khuye^'t, ti`nh va^~n tro`n vo+'i nu'i.
Ru+o+.u mo^.t ba^`u, tho+ nga^m mo^.t tu'i
Go'p gio' gia(ng la`m ba.n vo+'i non so^ng
Nu'i kia ta.c dde^? chu+~ ddo^`ng
Tra(ng kia nho+' ma(.t anh hu`ng na`y cha(ng?
Ba`i tho+ ddu+o+.c ha('n xe' ra tha`nh bo^'n bu+'c tranh, dda(.c ta?
thi si~ ho. Cao va` co^ dda`o A'nh Nguye^.t. Co' lu'c o^ng co+?i
tra^`n ngo^`i nga('m tra(ng, co^ ddo^.c nhu+ mo^.t tra'i nu'i, co'
lu'c o^ng ddang ha`nh la.c vo+'i na`ng tra(ng. Co^ dda`o A'nh Nguye^.t
chi'nh la` na`ng tra(ng a^'y, kho?a tha^n o+? bo^'n tu+ the^' kha'c
nhau, khi xa thi` nhu+ ddu`a ro+~n giu+~a tra(ng vo+'i ngu+o+`i, khi
ga^`n thi` hoa(.c cha`ng phu? le^n na`ng, hoa(.c na`ng phu? le^n
cha`ng, co^ ti.ch va` hoang da~, cha(?ng bo+.n le^n chu't ca?m gia'c
nhu.c du.c na`o, buo^.c ngu+o+`i xem tranh pha?i suy nghi~ mo^ng lung,
kha('c khoa?i...

3. To^i ddang la^?m nha^?m ddo.c tho+ ddu+o+.c che'p theo lo^'i thu+
pha'p hie^.n dda.i o+? go'c du+o+'i be^n pha?i bu+'c tranh, ha('n la.i
ga^`n ca^'u nhe. va`o vai to^i ho?i:
- DDu+o+.c kho^ng? Bo^. tu+' bi`nh na`y the^' na`o?
- Chi.u tho^i, tranh cu?a ma`y toa`n V vo+'i L, nom khie^'p qua'!
- Ma`y no'i xa.o. Nhi`n va`o ma('t ngu+o+`i xem, tao bie^'t ai la`
ngu+o+`i ddo.c ddu+o+.c tranh cu?a mi`nh.
- Cu+' cho la` the^' ddi, nhu+ng ta.i sao ma`y bo? ha(?n tho+ va(n
suo^'t ma^'y chu.c na(m dde^? lu'c ve^` gia` la.i ddo^? ddo^'n la`m
tha(`ng tho+. ve~ toa`n V va` L?
- Va(n chu+o+ng u+? Que^n ddi!... Du` co' du`ng nghe^. thua^.t a^?n
du. dde^'n dda^u cha(ng nu+~a thi` phu+o+ng tie^.n bie^?u dda.t cu?a
va(n chu+o+ng va^~n la` chu+~ va` lo+`i, o+? xu+' mi`nh de^~ mang va.
va`o tha^n. Tao dda~ nga^'m ddo`n tu+` la^u qua' ro^`i, ha~i la('m!
- The^' co`n ho^.i ho.a?
- Ho^.i ho.a co' phu+o+ng tie^.n bie^?u dda.t rie^ng la` a'nh sa'ng,
hi`nh sa('c, ddu+o+`ng ne't. Tao ve~ V va` L dde^? no'i ca'i ddie^`u
tao muo^'n no'i. Ai muo^'n hie^?u the^' na`o tu`y ho.. Tao nghi~ va`
tao ve~ la` quye^`n cu?a tao. V va` L co' gi` pha?i kie^ng ky. dda^u.
No' la` ca'i dde.p vi~nh cu+?u, ca'i dde.p tu+. no', cha(?ng ca^`n
pha?i che dda^.y. Kha('m nhu+ dda^.u phu. cha^'m ma('m to^m ma` khi
a(n ro^`i ai cu~ng nghie^.n, bo+?i hie^.n sinh cu?a ma('m to^m kho^ng
chi? co' mu`i, co`n co' vi. nu+~a. Vi. mo+'i la` ca'i tinh co^'t cu?a
ddo+`i.
- Nhu+ng tao va^~n ngo+` ra(`ng, ma`y ve~ V va` L co`n vi` ca^u
chuye^.n xu+a cu~ nga`y a^'y, pha?i va^.y kho^ng?
- DDu'ng. Tao kho^ng the^? na`o que^n ddo^i ba^`u vu' ca(ng mo.ng
su+~a cu?a na`ng dda~ cho tao su+. so^'ng. Gio+` dda~ qua ga^`n tro.n
mo^.t kie^'p ngu+o+`i, tao mo+'i ngo^. ra ba^`u vu' cu?a na`ng dda~
da.y tao pha?i so^'ng ddu'ng nhu+ tao muo^'n so^'ng. Tao pha?i la`
chi'nh mi`nh. Ba^`u vu' cu?a na`ng la` tuye^.t ddi?nh sie^u vie^.t
dde^? tao sie^u tha(ng giu+~a thie^.n - a'c, chi'nh - ta`, chie^'n
tranh - ho`a bi`nh, hie^.n ta.i - qua' khu+'...
Ha('n no'i mo^.t tho^i mo^.t ho^`i ve^` su+. sie^u tha(ng suo^'t hai
na(m qua tro^'n bie^.t mo.i ngu+o+`i le^n ta^.n ru+`ng quo^'c gia Ba
Vi` dde^? la^.p xu+o+?ng ve~. Ha('n no'i ro^`i ddi, ma'i to'c bo^`ng
be^`nh, cho`m ra^u pho+ pha^'t, a'o qua^`n xo^.c xe^.ch, cha^n no.
dda' cha^n kia nhu+ tha(`ng say ru+o+.u... Giu+~a bu+'c "Tha(m la.i
chie^'n tru+o+`ng xu+a" va` bo^. "Tu+' bi`nh Cao Ba' Qua't" ngo+~ la`
hai chu? dde^` kha'c bie^.t ma` sao to^i dde^`u tha^'y mi`nh va` ha('n
hie^.n die^.n trong ddo' cu`ng su+. hie^.n sinh muo^n thu?a nhu+~ng
kie^'p ngu+o+`i. DDe^m, to^i bi. a'm a?nh kho^n nguo^i ve^` hi`nh
tu+o+.ng ngu+o+`i dda`n ba` kho?a tha^n no+i hoang da~ ra^'t pho^`n
thu+.c trong tranh, thao thu+'c nho+' la.i chuye^.n xu+a o+? chie^'n
tru+o+`ng khu Na(m.

4. Nga`y a^'y, nhu+~ng tha(`ng li'nh ddi B co' ba(`ng cu+? nha^n hay
tu' ta`i nhu+ chu'ng to^i co`n la` cu?a hie^'m, du`ng dde^? tuye^n
truye^`n cho da^n mie^`n Nam ve^` thie^n ddu+o+`ng xa~ ho^.i chu?
nghi~a o+? mie^`n Ba('c. Vi` va^.y, ne^'u co' bi. thu+o+ng, nhu+ng
chu+a dde^'n mu+'c na(`m lie^.t, ca'c ca^.u cu+?, ca^.u tu' chu'ng
to^i cu~ng kho^ng ddu+o+.c chuye^?n ra Ba('c. Xua^'t vie^.n la` ho.
ddie^`u chu'ng to^i ve^` An toa`n khu la`m li'nh co+ quan hay pha^n
ve^` la`m ba?o ve^. o+? ca'c be^.nh vie^.n, tra.i giam tu` binh...
To^i bi. thu+o+ng va`o ca'nh tay, co`n ha('n bi. thu+o+ng o+? vu`ng
ngu+.c, ga~y hai chie^'c xu+o+ng su+o+`n. An toa`n khu co' khoa?ng
ga^`n tra(m ngu+o+`i nhu+ chu'ng to^i, gia` nu+?a la` li'nh Ha` No^.i,
dda~ to^'t nghie^.p ca^'p III pho^? tho^ng, co`n tu+` ca^'p chi? huy
dde^'n li'nh dda pha^`n la` ngu+o+`i ddi.a phu+o+ng khu Na(m. Ho.
nhi`n chu'ng to^i ha't ho`, ddo.c sa'ch, la`m tho+... vo+'i con ma('t
ky` thi., xem dda'm li'nh Ha` No^.i la` la~ng ma.n tie^?u tu+ sa?n,
la^.p tru+o+`ng ba^'p be^nh, thie^'u tinh tha^`n ca'ch ma.ng trie^.t
dde^?. Kho^? no^~i, ca'c co^ ga'i ddi.a phu+o+ng hay ca'c nu+~ giao
lie^n tu+` vu`ng ddi.ch ra la.i cu+' xoa('n la^'y ca'c cha`ng trai Ha`
No^.i, xem chu'ng to^i gia?i toa'n lo+'p 12 cu+' ma('t tro`n ma('t
de.t. DDie^`u na`y ca`ng ga^y chu+o+'ng ma('t ca'c o^ng chi? huy.
Ca`ng bi. co^ la^.p, pha^n bie^.t ddo^'i xu+?, chu'ng to^i ca`ng
thu+o+ng quy' nhau ho+n, nha^'t la` to^i vo+'i ha('n vo^'n cu`ng mo^.t
tie^?u ddo^.i trinh sa't, cu`ng bi. thu+o+ng trong tra^.n dda'nh cu+'
ddie^?m So+n Ti.nh. Nga`y a^'y, li'nh ta ddo'i da`i, ngo^ sa('n co`n
kho^ng ddu? a(n, ga.o ca`ng hie^'m, no'i chi dde^'n thi.t ca'. Chu'ng
to^i thu+o+`ng tu. ta^.p nhau le'n ddi ca?i thie^.n. No'i "ca?i
thie^.n" cho vui tho^i, thu+.c ra la` ddi a(n tro^.m cu?a ta^.p the^?
co+ quan hay cu?a da^n ba^'t cu+' thu+' gi` nhe't ddu+o+.c va`o bu.ng
dde^? to^`n ta.i qua nga`y. Vi` va^.y, li'nh Ha` No^.i thu+o+`ng hay
bi. ddie^`u ddi co^ng ta'c dde^? ta'ch xa nhau ra. Co^ng ta'c nguy
hie^?m nha^'t la` xuo^'ng co+ so+? o+? ddo^`ng ba(`ng la^'y ga.o,
muo^'i, thu+.c pha^?m. DDi.ch bie^'t qua^n ta ddo'i ne^n tung mo^.t
lu+~ ddoa`n thie^.n chie^'n bao va^y, cho^'t cha(.t ca'c nga?
ddu+o+`ng tu+` ca(n cu+' xuo^'ng ddo^`ng ba(`ng. Chi? huy lu+~ ddoa`n
la` vie^n trung ta' co`n ra^'t tre?, cho^'ng co^.ng dde^'n cu`ng,
nhu+ng cu~ng kho^ng u+a su+. co' ma(.t cu?a ngu+o+`i My~. Tho+`i sinh
vie^n, anh ta dda~ tu+`ng bie^?u ti`nh cho^'ng My~ xu'c pha.m ca'c
nu+~ sinh VN. La` con mo^.t trong gia ddi`nh tri' thu+'c lo+'n, danh
gia' ba^.c nha^'t o+? Sa`i Go`n, la.i la`m re^? o^ng nghi. si~ quo^'c
ho^.i, nhu+ng vi` coi thu+o+`ng ca'c tu+o+'ng li~nh ke'm mu+u, nha't
gan ne^n anh ta bi. ddie^`u ra mie^`n Trung. Nuo^i mo^.ng vinh tha(ng
ca^'p tu+o+'ng dde^? tha^u to'm quye^`n lu+.c, thay ddo^?i the^' co+`
chie^'n cuo^.c ne^n anh ta xo^ng xa'o xuo^'ng tu+`ng ddo+n vi., kie^?m
tra thu+o+`ng xuye^n ca'c cho^'t mai phu.c kho^ng dde^? so+ ho+?. La`
ngu+o+`i tu'c tri' dda mu+u, anh ta muo^'n tie^u die^.t ca(n cu+'
kho^ng ca^`n dda.n pha'o co+~ lo+'n ma` ba(`ng ca'i ddo'i. Chi? huy
ca^'p du+o+'i thu+o+`ng ddu+o+.c trung ta' nha('c nho+?: "DDa~ la`
chie^'n tranh ta^'t co' mo^.t be^n pha?i che^'t. Muo^'n so^'ng ta
pha?i ta`n ba.o vo+'i ke? ddi.ch, lu+o+ng ta^m, dda.o ly' gu+?i la.i
cho tha^n nha^n, ba.n be` ca^'t giu+~ o+? ha^.u phu+o+ng. Ga(.p
tha(`ng li'nh Vie^.t co^.ng na`o ddi la^'y ga.o ca'c anh cu+' vie^.c
ba('n bo? ro^`i cha(.t dda^`u be^u o+? ven ddu+o+`ng cho chu'ng
khie^'p vi'a, chi.u ddo'i ma` che^'t da^`n."...

5. To^i nho+', va`o tha'ng hai a^m li.ch na(m nha^m Ty' (1972), giu+~a
ky` gia'p ha.t, toa`n khu ca(n cu+' ddo'i da`i. Mo^.t to^'p 5 ngu+o+`i
ddi la^'y ga.o bi. ddi.ch cha(.t dda^`u be^u o+? co.c tre ven
ddu+o+`ng, co' dde^'n 3 ngu+o+`i la` li'nh Ha` No^.i. Ha('n nhu+ pha't
ro^` vi` tha(`ng ba.n ra^'t tha^n cu~ng na(`m trong so^' ddo'. DDa`nh
ra(`ng chie^'n tranh la` co^'i nghie^`n thi.t kho^?ng lo^`, con
ngu+o+`i o+? ca? hai phi'a dde^`u buo^.c pha?i ta`n a'c nhu+ nhau ca?
tho^i. The^' nhu+ng ne^'u ho^m qua tha(`ng ba.n co`n na(`m chung mo^.t
o^?, a(n cu`ng mo^.t ma^m bo^~ng ho^m nay bi. ddo^'i phu+o+ng cha(.t
dda^`u thi` ta la.i chi? tha^'y ddi.ch la` ta`n a'c, co`n ta co'
nghi~a vu. ddo`i la.i no+. ma'u. Ca? khu ca(n cu+' so^i su.c muo^'n
tra? thu` cho ddo^`ng ddo^.i va` cu~ng ra^'t ca(ng tha(?ng vi` ddo'i.
Tu+ le^.nh An toa`n khu quye^'t ddi.nh mo+? tra^.n dda'nh pha' va^y,
tie^u die^.t lu+~ ddoa`n cu?a ddi.ch. Mu~i dda'nh vu ho^`i va`o so+?
chi? huy lu+~ ddoa`n o+? tuye^'n sau cu?a chu'ng la` quan tro.ng va`
nguy hie^?m nha^'t, ddu+o+.c ta^'t ca? li'nh Ha` No^.i chu'ng to^i
ti`nh nguye^.n tham gia. Ha('n va` to^i ddu+o+.c cu+? ddi trinh sa't
ti`nh hi`nh so+? chi? huy lu+~ ddoa`n. Sau 10 nga`y luo^`n sa^u, ma^.t
phu.c va` quan sa't, hai ddu+'a dda~ na('m ddu+o+.c quy lua^.t hoa.t
ddo^.ng va` he^. tho^'ng bo^' pho`ng cu?a ddi.ch. Pha?i thu+`a nha^.n
vie^n trung ta' chi? huy la` ddo^'i thu? ta`i ba, kho^ng ho^? danh la`
li'nh tri' thu+'c con nha` no`i cu?a phi'a be^n kia, he^. tho^'ng bo^'
pho`ng kho^ng ti`m tha^'y mo^.t chu't so+ ho+?. Nhu+ng o+? chie^'n
tru+o+`ng, ddo^i khi mo.i su+. ca^?n tro.ng, chu dda'o co' the^? bi.
pha' vo+~ bo+?i mo^.t ye^'u to^' nga^~u nhie^n. Nga`y thu+' 10, ddang
chua^?n bi. ru't ve^` cu+', qua o^'ng nho`m, to^i va` ha('n pha't
hie^.n tha^'y mo^.t chie^'c tru+.c tha(ng ha. ca'nh o+? sa^n so+? chi?
huy lu+~ ddoa`n. Bu+o+'c ra kho?i ma'y bay la` mo^.t thie^'u phu.
dde.p dde^'n me^ ho^`n. Gu+o+ng ma(.t na`ng ddo^n ha^.u nhu+ Pha^.t
ba` Quan A^m gia'ng the^'. Vo'c da'ng va` y phu.c na`ng toa't le^n ve?
kie^`u die^~m, cao sang ma` va^~n de^~ ga^`n bo+?i nu. cu+o+`i hie^`n
di.u. DDi theo na`ng co`n co' va`i co^ ga'i, tha?y dde^`u sang tro.ng,
tre? dde.p. Ho. mang theo ra^'t nhie^`u qua` va` ca? va`i chu.c ke't
bia. DDe^m nay cha('c ha(?n so+? chi? huy lu+~ ddoa`n co' dda.i
tie^.c, li'nh cu~ng nhu+ quan se~ ta('m ba(`ng bia va` ru+o+.u. To^i
va` ha('n su+o+'ng run le^n, ca('m dda^`u cha.y ba(ng ru+`ng ve^` no+i
ta^.p ke^'t cu?a ddo^`ng ddo^.i ddang no'ng cho+` tin tu+'c. Tra^.n
dda'nh die^~n ra trong dde^m to^'i tra(ng tha^.t e^m go.n dde^'n ba^'t
ngo+`, nhu+ng ca'i gia' xu+o+ng ma'u tha^.t la` khu?ng khie^'p. Ke?
ddi.ch say me`m va` hoa?ng loa.n, co`n chu'ng to^i thi` nhu+ mo^.t lu~
ddie^n luo^n mie^.ng ho^ gie^'t, gie^'t va` gie^'t. Bie^'t la`m sao
kha'c ddu+o+.c, khi co+n cuo^`ng no^. tra? thu` dda~ khie^'n ta^'t ca?
nhu+ kho^ng co`n ti'nh ngu+o+`i. Ke? ddi.ch cha.y - ba('n, gio+ tay
ha`ng - ba('n, bi. thu+o+ng lo`i ruo^.t cu~ng ba('n. Ma'u ngu+o+`i
vung va~i kha('p no+i, da^y dda^`y a'o li'nh, no`ng su'ng bo?ng ra't,
tie^'ng ke^u re^n the^ tha?m... Ma(.c ke^.! Ngo'n tay tro? cu?a to^i
va` ha('n chi? co`n mo^.t pha?n xa. nha^'n co` su'ng. The^ tha?m
nha^'t la` xa'c vie^n trung ta' ga(m dda^`y dda.n tie^?u lie^n, dda.n
AK, ma'u me dda^`m ddi`a, tha^n hi`nh na't ba^'y. Chu'ng to^i nhi`n
va`o xa'c che^'t, ha? he^ vi` tra? ddu+o+.c thu`. Ta^'t ca? la(.ng ddi
va`i phu't, nho+' dde^'n nhu+~ng co.c tre be^u dda^`u ddo^`ng ddo^.i
nhu+~ng nga`y qua, ro^`i cu`ng oa` le^n, nu+'c no+? go.i te^n tu+`ng
ngu+o+`i... Bo^~ng ca'nh cu+?a sa('t cu?a tu? ho^` so+ ta`i lie^.u
ba^.t mo+? va` thie^'u phu. lao ra o^m la^'y xa'c cho^`ng ga`o kho'c.
Tay na`ng run run so+` ma(.t, vuo^'t to'c cho^`ng. Ma(.t na`ng u'p
le^n lo^`ng ngu+.c dda^`y ma'u...
- Gie^'t no^'t con ddi~ na`y tho^i, anh em o+i!
- Cho no' ddi cha^`u Die^m vu+o+ng vo+'i tha(`ng cho^`ng a'c o^n!
- Lo^.t qua^`n a'o no' ra nga('m cho su+o+'ng ma('t ro^`i ha~y la`m
thi.t!
- Pha?i dda^'y, xem thu+? ca'i L ngu+o+`i Sa`i Go`n no' dden-tra('ng,
da`y-mo?ng the^' na`o ro^`i ha~y gie^'t!
Ho+n chu.c tha(`ng li'nh Ha` No^.i ddang co+n say ma'u, nhao nhao
qua't the't, a'nh ma('t man da.i. Rie^ng ha('n la(.ng ddi, tra'n va~
mo^` ho^i, ma(.t ta'i me't, tra^n tro^'i nhi`n thie^'u phu.. Ha('n
la.i ga^`n, vu+.c na`ng ddu+'ng da^.y va` nghe.n nga`o no'i:
- Chu'ng ma`y nhi`n ddi! Ngu+.c co^ a^'y ca(ng dda^`y su+~a, ri? ra
tu+`ng gio.t, cha('c vu+`a sinh con nho?. DD me., ba('n gie^'t the^'
ddu? ro^`i! Tre? tho+ co' to^.i ti`nh gi` dda^u. Cuo^.c chie^'n na`y
dda~ qua' nhie^`u tre? mo^` co^i, co`n chu+a ddu? sao? Ha~y tha cho
co^ a^'y ve^` vo+'i con. DDu+'a na`o no'i nu+~a tao ba('n.
Thie^'u phu. quy` xuo^'ng, cha('p tay va'i la.y tu+`ng ngu+o+`i,
kho^ng no'i ddu+o+.c ra lo+`i. Chu'ng to^i nhu+ bu+`ng ti?nh quay ddi,
ba`ng hoa`ng ddau xo't, gia^'u nhu+~ng gio.t nu+o+'c ma('t ddang u+'a
ra. Tu+`ng ngu+o+`i la(.ng le~ lao va`o ba^`u tro+`i dden tha^~m.
DDe^m a^'y kho^ng ngo+` to^i va` ha('n bi. la.c nhau. Tre^n ddu+o+`ng
ru't ve^` cu+', ha('n kho^ng may da^~m pha?i ba^~y thu' ru+`ng cu?a
ngu+o+`i da^n to^.c. Nhu+~ng mu~i cho^ng nho.n hoa('t dda^m va`o
ddu`i, va`o bu.ng la`m ha('n ra ra^'t nhie^`u ma'u. Vu`ng va^~y thoa't
ra kho?i ho^' ba^~y thi` ha('n kie^.t su+'c, na(`m thie^'p ddi be^n
mo^.t bu.i ca^y. Mo+` sa'ng ti?nh da^.y, ha('n gia^.t mi`nh vi` tha^'y
mi`nh ddang go^'i dda^`u le^n ddu`i ngu+o+`i thie^'u phu. ho^`i dde^m.
Ve^'t thu+o+ng o+? ddu`i va` bu.ng cu?a ha('n ddu+o+.c na`ng xe' a'o
ba(ng la.i. Na`ng la` ngu+o+`i tha`nh pho^', kho^ng quen ddi ru+`ng
ne^n cu~ng bi. la.c. DDa^y dda~ thuo^.c vu`ng gia?i pho'ng, na`ng co'
the^? se~ bi. ba('t la.i. Ha('n ddi.nh ngo^`i da^.y chi? ve~ ddu+o+`ng
ddi cho na`ng, nhu+ng ve^'t thu+o+ng nho'i buo^'t, mie^.ng kho^ rang
vi` ra nhie^`u ma'u, ha('n na(`m va^.t xuo^'ng, trong co+n me^ sa?ng
luo^n mie^.ng ddo`i uo^'ng nu+o+'c. Na`ng nhi`n ha('n bo^'i ro^'i,
thu+o+ng xo't. Tro+`i co`n chu+a sa'ng ro~, cha.y ddi ti`m nu+o+'c
na`ng co' the^? bi. la.c mo^.t la^`n nu+~a, kho^ng khe'o ga(.p thu'
ru+`ng thi` nguy. Ho+n nu+~a, na`ng co' the^? ga(.p Vie^.t co^.ng
hoa(.c du ki'ch, se~ bi. ba('t, kho^ng co`n ddu+o+`ng ve^` vo+'i con.
Nhi`n ra bo^'n be^` chi? tha^'y nu'i va` ca^y ru+`ng, cha(?ng nghe
tha^'y tie^'ng nu+o+'c cha?y, ddang mu`a kho^, dda`o dda^u ra nu+o+'c
ba^y gio+`? Tie^'ng ha('n the^`u tha`o "nu+o+'c... nu+o+'c..." khie^'n
lo`ng na`ng qua(.n tha('t. Ngu+.c na`ng thi` ddang cu+o+ng su+~a,
va('t dda^`y ra co? dda~ ma^'y la^`n... Lu+o+~ng lu+. ho^`i la^u ro^`i
na`ng ma.nh ba.o va.ch vu' nhe't va`o mie^.ng ha('n. Pha?n xa. tu+.
nhie^n la`m ha('n cho+.t ti?nh, dda^?y ba^`u vu' cu?a na`ng ra, la('c
dda^`u qua^`y qua^.y. Na`ng ca`ng co^' a^'n dda^`u vu' va`o, ha('n
ca`ng du`ng he^'t su+'c dda^?y ra. Tu+'c qua', na`ng ta't tha^.t lu+.c
va`o ma(.t ha('n, qua't to:
- Nu+o+'c kho^ng co', muo^'n che^'t kha't hay muo^'n so^'ng?
Ca'i ta't cu?a na`ng la`m ha('n tro+? ne^n ngoan ngoa~n, tho^i vu`ng
va^~y, nha('m nghie^`n ddo^i ma('t, tu+` tu+` ha' mie^.ng nga^.m va`o
dda^`u vu' mu't va` mu't. Na`ng ga^`n nhu+ na(`m dde` le^n ngu+o+`i
ha('n, du+'t tung ni.t vu', va('t kie^.t ca? hai ba^`u su+~a. Ha('n
bu' no ne^ do`ng su+~a cu?a na`ng cho dda~ co+n kha't. Su+~a cho ha('n
su+'c lu+.c dde^? ho^`i ti?nh. Khi ddo' ha('n mo+'i nha^.n ra ca'i
ca?m gia'c dde^ me^ tru+o+'c mu`i da thi.t cu?a na`ng. Su+~a dda~
he^'t, nhu+ng mie^.ng ha('n co`n nga^.m cha(.t dda^`u vu'. Ba`n tay
ha('n mo+n man le^n da thi.t tra('ng nga^`n va` mi.n ma`ng, a^'m no'ng
cu?a bo^. ngu+.c ddo^` so^. nhu+ hai tra'i nu'i. Ha('n kho^ng ngo+`
ngu+o+`i thie^'u phu. ma?nh mai nhu+ na`ng la.i co' bo^. ngu+.c pho^`n
thu+.c dde^'n va^.y. Ha('n nga^y ra nhi`n gu+o+ng ma(.t tha'nh thie^.n
cu?a na`ng. Ca'i a^'y cu?a ha('n ddu.ng va`o ngu+o+`i na`ng bo^~ng
cu+o+ng cu+'ng le^n, muo^'n xe' ra'ch la^`n va?i qua^`n qua^n gia?i
pho'ng. Na`ng nhi`n ha('n mi?m cu+o+`i. Ca'i nhi`n dda^`y ca?m tho^ng
va` bao dung cu?a ti`nh ma^~u tu+?, chu+' kho^ng pha?i cu?a ba.n
ti`nh, la`m ha('n cho+.t ho^? the.n vi` su+. no^?i loa.n trong ca'i
cu?a no+., du` tha(`ng dda`n o^ng na`o cha(?ng va^.y...
DDu'ng lu'c ddo', ba ngu+o+`i li'nh ddi.a phu+o+ng khu Na(m xua^'t
hie^.n. Ho. tu'm to'c ha('n lo^i da^.y, xi? va? mo^.t ho^`i vi` to^.i
hu? ho'a, ro^`i tro'i ca? hai, gia?i ve^` khu ca(n cu+'. Chuye^.n cu?a
ha('n co' vie^'t ca? tra(m la^`n va`o ba?n kie^?m ddie^?m cu~ng kho^ng
ai tin, ngoa`i to^i va` ma^'y tha(`ng ba.n tha^n ngu+o+`i Ha` No^.i.
Ha('n bi. khe'p to^.i co^' y' tha tu` nha^n co' no+. ma'u, la.i tho^ng
ddo^`ng vo+'i na`ng bo? tro^'n ra vu`ng ddi.ch. Tu+` tha(`ng li'nh
la^.p nhie^`u chie^'n co^ng, bi. thu+o+ng ve^` la`m li'nh coi tu`, nay
ha('n tha`nh tu` nha^n dda(.c bie^.t cu?a tra.i giam. Na`ng bi. giam
o+? tra.i phu. nu+~, ha('n bi. giam o+? tra.i nam gio+'i, hai tra.i
ca'ch nhau mo^.t con suo^'i, dda(`ng dda(~ng ga^`n nu+?a na(m ca'ch
tro+?. Ha`ng nga`y ddi lao ddo^.ng tro^`ng sa('n, ha('n va` na`ng
ca'ch bo+` nhi`n nhau ddau dda'u, nho+' thu+o+ng, a^'m u+'c. To^i va`
ma^'y tha(`ng ba.n tha^n thu+o+`ng ti`m ca'ch ga(.p ha('n an u?i,
ddo^.ng vie^n hoa(.c la`m lie^n la.c giu+~a ha('n va` na`ng. La^u
da^`n to^i mo+'i bie^'t ho^m ddo' na`ng du`ng tru+.c tha(ng rie^ng
cu?a gia ddi`nh ddi ddo'n cho^`ng ve^` Sa`i Go`n chua^?n bi. tu
nghie^.p lo+'p si~ quan cao ca^'p o+? My~. Vi` qua' say su+a thu`
ta.c, chia tay vo+'i chie^'n hu+~u ne^n so+? chi? huy lu+~ ddoa`n cu?a
cho^`ng na`ng mo+'i bi. qua^n ta ta^.p ki'ch, tro+? tay kho^ng ki.p.
Na`ng ba?o, anh a^'y ngoa`i ma(.t tra^.n pha?i buo^.c lo`ng la`m con
thu' hung du+~, chu+' ve^` nha` la.i he^'t mu+.c ye^u vo+., thu+o+ng
con, hie^'u dde^~ vo+'i hai be^n cha me.. A^u dda^y cu~ng la` so^'
pha^.n!... Khi bie^'t tin tha(`ng cha cho^.t ma('t ngu+o+`i khu Na(m
phu. tra'ch tra.i giam nhie^`u la^`n ve va~n, co' la^`n toan ha~m
hie^'p na`ng, ha('n lo^`ng le^n, the^` se~ gie^'t tha(`ng cho' dde^?u.
Va(ng tu.c, chu+?i bo+'i mo^.t ho^`i, ha('n bu+ng ma(.t kho'c hu hu
nhu+ con ni't, na`i xin to^i va` ma^'y tha(`ng ba.n ti`m ca'ch bo^'
tri' cho na`ng tro^'n kho?i tra.i giam. Chu'ng to^i ba`n ba.c, la^.p
ke^' hoa.ch ra^'t chu dda'o cho ha('n va` na`ng cu`ng tro^'n ve^`
ddo^`ng ba(`ng. Ma^'t bao nhie^u co^ng su+'c ba(ng ru+`ng, lo^.i
suo^'i, chu'ng to^i mo+'i ddu+a ddu+o+.c hai ngu+o+`i ra dde^'n bo+`
so^ng Tra` Khu'c. Chi? mo^.t bu+o+'c la` le^n thuye^`n xuo^i ve^`
vu`ng ddi.ch, ha('n cho+.t ddo^?i y', quye^'t ta^m o+? la.i, sa(~n
sa`ng chi.u tra'ch nhie^.m mo^.t mi`nh ve^` vie^.c na`ng bo? tro^'n
dde^? kho^ng lie^n lu.y dde^'n ba.n be`. Vie^.c dda~ ga^'p, to^i va`
ma^'y tha(`ng ba.n dda`nh ca('n ra(ng, nuo^'t le^. chie^`u theo y'
ha('n. Chu'ng to^i ta?n ra canh chu+`ng cho ha('n va` na`ng ngo^`i
chia tay be^n me'p nu+o+'c, du+o+'i a'nh tra(ng lai la'ng. To^i ngo^`i
sau mo^.t bu.i ca^y, xoay lu+ng ve^` phi'a bo+` so^ng. DDe^m khuya
thanh va('ng, khoa?ng ca'ch kho^ng xa, la.i xuo^i theo chie^`u gio'
ne^n to^i vo^ ti`nh nghe ro~ ca^u chuye^.n giu+~a ha('n va` na`ng.
- Em thu+o+ng anh qua'! - Na`ng ba?o.
- DDu+`ng lo, anh chi.u ddu+.ng ddu+o+.c, em cu+' ye^n ta^m ti`m ve^`
vo+'i con va` gia ddi`nh - Ha('n ddo^.ng vie^n.
- May ra so^' pha^.n co`n cho mi`nh ga(.p la.i nhau.
- He^'t chie^'n tranh, ne^'u co`n so^'ng anh se~ ti`m em.
- Em ho?i tha^.t, anh ddu+`ng gia^'u.
- Ho?i ddi, anh nghe dda^y.
- Ca'i ho^m anh dda^?y ba^`u vu' em ra kho?i mie^.ng, em ddoa'n anh
chu+a tu+`ng mo^.t la^`n vo+'i dda`n ba`?
- DDu'ng va^.y. Ba.n be` anh nhie^`u ddu+'a che^'t ro^`i va^~n chu+a
ddu+o+.c la`m dda`n o^ng.
- Em muo^'n co' the^m ddu+'a con vo+'i anh. Cho^`ng em dda(`ng na`o
cu~ng che^'t ro^`i, oan ho^`n anh a^'y se~ kho^ng phie^`n tra'ch.
- Nhu+ng ba.n be` anh...
- Kho^ng sao, ho. dde^`u la` con ngu+o+`i, se~ tho^ng ca?m cho chu'ng
mi`nh.
- Anh ra^'t muo^'n, nhu+ng...
- Tho^i, kho^ng nhu+ng gi` he^'t.
Gio+`i o+i!... Co`n ai tre^n ddo+`i ha.nh phu'c nhu+ ha('n. To^i
nha('m nghie^`n ma('t ma` nhu+ nhi`n tha^'y ro~ ha('n va` na`ng cu`ng
tru't bo? a'o qua^`n, lo^.i ra do`ng so^ng loa'ng ba.c. Ho. o^m nhau,
ky` co. tha^n the^? cho nhau ro^`i... ha('n be^' tho^'c na`ng le^n
bo+` la`m ca'i chuye^.n a^'y giu+~a tro+`i ma^y so^ng nu+o+'c bao
la...
6. Ma^'y chu.c na(m qua ddi, gio+` to^i mo+'i ga(.p la.i na`ng. Na`ng
va^~n nguye^n ve.n da'ng ve? kie^`u die^~m, cao sang nhu+ buo^?i na`o
bu+o+'c ra kho?i ma'y bay tru+.c tha(ng. Hi`nh nhu+ chi? to^i vo+'i
ha('n la` gia` va` xa^'u ddi, co`n na`ng cu+' tre? va` dde.p ma~i.
Na`ng nhu+ Pha^.t ba` quan a^m ta'i the^', ta`i tro+. cho pho`ng
tru+ng ba`y tranh cu?a ha('n. Na`ng ddang tu+` co~i nie^'t ba`n
bu+o+'c ra ddo.c lo+`i khai ma.c pho`ng tranh trong a'nh ma('t nga.c
nhie^n cu?a ba.n be` va` co^ng chu'ng ye^u ho^.i ho.a. Chi? mi`nh to^i
bie^'t ddu+o+.c cha`ng trai li.ch su+., tua^'n tu' ddu+'ng be^n ca.nh
na`ng la` con cu?a ha('n. Chi? mi`nh to^i bie^'t ddu+o+.c vi` sao
ha('n ve~ tranh toa`n V va` L, ngoa`i ca'i trie^'t my~ ha('n gu+?i
ga('m va`o tranh co`n vi` mo^.t le~ kha'c. Cuo^'i buo^?i khai ma.c
pho`ng tranh, ha('n va` na`ng da('t con trai la.i cha`o to^i, he.n se~
dde^'n a(n bu+~a co+m thua^`n tu'y VN. Ha('n ba?o, ddu+`ng ba`y ve~
gi`, cu+' tra?i chie^'u ngoa`i sa^n, du+o+'i go^'c ca^y hoa`ng lan,
dda~i nhau mo'n dda^.u phu. cha^'m ma('m to^m a(n vo+'i bu'n la`
tuye^.t nha^'t. To^i chu+a quen vo+'i mu`i ma('m to^m, nhu+ng se~
thu+? cu`ng ha('n va` na`ng ne^'m ca'i vi. cu?a no'. Co' le~ ha('n
ddu'ng, giu+~a mu`i va` vi. thi` vi. mo+'i chi'nh la` tinh co^'t cu?a
ddo+`i.
Ha` No^.i 7/2005
V.N.T.

.

Relevant Pages