Mo^.t gia ddi`nh



Hoa`ng DDa.o

DDo^. a^'y, to^i hay ddi cho+i to^'i. Sau bu+~a co+m chie^`u, to^i
ddu+'ng ho'ng ma't ngoa`i hie^n mo^.t la't, ro^`i ddi ba'ch bo^. ve^`
phi'a cho+. Ho^m. Nha` to^i o+? mo^.t ngo~ he?o la'nh ga^`n bo+`
so^ng, pha?i ddi qua nhu+~ng pho^' ro^.ng, la(.ng le~ va` to^'i ta(m
du+o+'i nhu+~ng vo`m la' ca^y dden sa^~m. Tu+`ng qua~ng, mo^.t ngo.n
dde`n ddie^.n nho?, la('c lu+ nhu+ ngu+o+`i say ru+o+.u, lay ddo^.ng
mo^.t vu`ng sa'ng lo+` mo+` va`ng. To^i la(.ng ye^n bu+o+'c, nghe
tie^'ng go't gia^`y vang le^n trong dde^m va('ng. Thi?nh thoa?ng
ngu+o+'c ma('t nhi`n qua ke~ la', mo^.t mie^'ng tro+`i xa'm hay va`i
ngo^i sao a'nh sa'ng trong va` ma't. Thong tha?, to^i ddi va`o bo'ng
to^'i, trong lo`ng bi`nh ti~nh nhu+ va`o nha` mo^.t ngu+o+`i ba.n.
DDe^m o+? Ha` tha`nh di.u da`ng, tha^n ma^.t kha'c ha(?n vo+'i nhu+~ng
dde^m a^m tha^`m, me^nh mang dda^`y su+. kinh hoa?ng cu?a tho^n que^.
Ra dde^'n pho^' Hue^', to^i co' ca'i ca?m tu+o+?ng va`o mo^.t the^'
gio+'i kha'c, ro^.n ri.p, dda^`y a'nh sa'ng. Tie^'ng cu+o+`i o^`n a`o,
la^~n vo+'i tie^'ng xe co^., tie^'ng rao ha`ng. Bo'ng ngu+o+`i ddi
la.i. Tru+o+'c nhu+~ng gian ha`ng sa'ng tru+ng, mo^.t dda'm ngu+o+`i
ngo^`i no'i chuye^.n hay mo^.t bo.n tre? con no^ gio+~n. Nhu+~ng ca?nh
tu+o+.ng a^'y to^i dda~ quen la('m, nhu+ng mo^~i la^`n to^i la.i
tha^'y trong lo`ng dda^`m a^'m ho+n le^n. Su+. co^ ti.ch, da^`u e^m
a'i bao nhie^u, cu~ng va^~n gia^'u chu't hu+o+ng buo^`n. Va` bo^~ng
ro+`i su+. qua.nh que~ dde^'n mo^.t no+i ddo^ng dda?o, sa'ng su?a,
lo`ng ngu+o+`i tu+. nhie^n vui ve? le^n, sung su+o+'ng ho+n, nhu+
so^'ng la.i ca'i ca?m gia'c xa xo^i cu?a o^ng cha ddo+`i tha'i co^?
tru+o+'c a'nh lu+?a tra.i.
Nhu+~ng lu'c a^'y, su+. vui ve? ngo.t nga`o ho+n, ne^'u ta ddu+o+.c
nghe nhu+~ng gio.ng ddie^.u du du+o+ng cu?a cung dda`n tie^'ng ha't.
Co' le~ vi` the^' ma` kho^ng bao gio+` to^i que^n ddu+o+.c vo+.
cho^`ng nha` chi. Ta.c. To^i kho^ng bie^'t chi. o+? dda^u, nhu+ng cu+'
va`i ba ho^m, vo+. cho^`ng chi. la.i dde^'n ngo^`i o+? go'c ddu+o+`ng,
ha't xa^?m. Cho^`ng ke'o nhi. hay ga^?y dda`n ba^`u, vo+. ha't.
Tha(`ng cu con, ddo^. sa'u, ba?y tuo^?i, nhem nhuo^'c, ca'i a'o ca'nh
na^u ra'ch nga('n dde^? ho+? ro^'n, ngo^`i nghi.ch ca'i cha^.u thau
dda~ han ri?, du`ng dde^? ddu+.ng tie^`n.
La^`n dda^`u to+'i ga(.p ca'i gia ddi`nh nho? a^'y la` mo^.t buo^?i
to^'i oi bu+'c. Kho^ng mo^.t ngo.n gio'. Ho+i no'ng ha^'p o+? dda^'t
xo^ng le^n, no^`ng nu+.c, dda^`y ca't bu.i. To^i sa('p su+?a go.i xe
dde^? ddi ti`m i't gio' ma't o+? no+i kha'c, bo^~ng ngay dda^`u pho^'
ca^'t le^n tie^'ng ha't cu?a chi. Ta.c, trong va('t nhu+ nu+o+'c
suo^'i, nga^n nga, go+.i le^n mo^.t ca?m gia'c ma't va` nhe. nha`ng.
Tie^'ng dda`n ba^`u ho.a theo, vang le^n nhu+~ng tie^'ng kho'c trong.
Lu~ tre? con ddu+o+ng cho+i bo'ng tre^n he` du+`ng la.i. Mo^.t ddu+'a
ke^u:
- A! Xa^?m. La.i nghe ddi.
Chu'ng cha.y xo^ ra dda^`u pho^', ro^`i ddu+'a ddu+'ng ddu+'a ngo^`i,
nga^y ra nhi`n va` nghe. Ma^'y ngu+o+`i ho'ng ma't o+? ga^`n dda^'y,
du+`ng ca^u chuye^.n ngo^`i la(.ng ye^n la('ng tai. Mo.i ngu+o+`i
dde^`u que^n ca? no'ng bu+'c. Tie^'ng ha't mo^~i lu'c mo^.t cao,
ngu+o+`i dde^'n xem mo^~i lu'c mo^.t ddo^ng.
Chi. Ta.c gio+? ddu? gio.ng, chi. ddi tu+` gio.ng Ba('c, nhanh nhe.n,
lu+u thoa't, sang gio.ng Nam, chu+'a dda^`y no^~i buo^`n me^nh mang.
Toa`n nhu+~ng a^m ddie^.u ho^`n nhie^n, rung ddo^.ng lo`ng ngu+o+`i,
ddu+a ta^m ho^`n dde^'n nhu+~ng the^' gio+'i ti`nh ca?m xa xa(m,
dda^`y tho+, dda^`y mo^.ng, dda^`y hu+o+ng tho+m. Cho^'c cho^'c, chi.
ngu+`ng ha't, nhu+ng trong ye^n la(.ng, du+ a^m cu?a lo+`i ca va^~n
co`n xao xuye^'n tre^n da^y dda`n cu?a linh ho^`n. Gio.ng trong tre?o
cu?a chi. Ta.c ba('t theo ddie^.u dda`n trong khie^'n to^i me^ ma^?n
ta^m linh nhu+ ho`a ho+.p vo+'i nhu+~ng tho+`i ky' va~ng mung lung.
To^i so^'ng la.i ca? mo^.t tho+`i tho+ a^'u, ddu+o+ng a^?n na'u trong
no+i vo^ gia'c cu?a ta^m linh; to^i say su+a hu+o+?ng he^'t ca?
hu+o+ng vi. cu?a nhu+~ng tie^`n kie^'p na`o, xa xo^i, mi.t mu`, va`
tru`m qua ky' u+'c a^'y, mo^.t ti`nh ca?m nho+' thu+o+ng kho^ng bo+`
be^'n.
Tu+` ho^m a^'y, kho^ng ma^'y nga`y to^i kho^ng dde^'n nghe vo+.
cho^`ng chi. Ta.c. Tha(`ng cu con dda~ quen ma('t, tha^'y to^i la` no'
cu+o+`i, bo? chie^'c cha^.u thau cha.y la.i. Co' khi to^i ddu+a no'
mo^.t xu, mo^.t trinh, nhu+ng thu+o+`ng thu+o+`ng to^i mua cho no'
mo^.t chie^'c ke.o. No' thi'ch la('m, giu+.t la^'y ro^`i vo^.i va`ng
cha.y ve^` cho^~, ca('n, nhai ca? ca'i gia^'y bo.c. Vo+. cho^`ng chi.
Ta.c bie^'t ti'nh to^i, thi nhau khoe ta`i, cho^`ng na('n no't tu+`ng
tie^'ng dda`n, vo+. ca^'t gio.ng tha^.t trong theo nhu+~ng ddie^.u
to^i chu+a tu+`ng nghe. The^' na`o cu~ng co' mo^.t va`i ddie^.u che`o
la` nhu+~ng ddie^.u to^i u+a nha^'t. Nhu+~ng ddie^.u a^'y, chi. Ta.c
hi`nh nhu+ quen la('m. To^i tha^'y lu'c chi. de^~ da`ng ha't thay
ddo^?i nhu+~ng ba`i chi. dda~ thuo^.c, ma(.t chi. kha'c ha(?n ddi.
Ma('t chi. nga`y thu+o+`ng lo+` ddo+`, bo^~ng sa'ng ha(?n le^n, khuo^n
ma(.t tra'i xoan ra(n reo qua' so+'m nhu+ tre? la.i. To^i su+.c nho+'
dde^'n ca^u bi`nh pha^?m ma` to^i dda~ ddu+o+.c nghe mo^.t buo^?i
chie^`u na`o:
- Nha` chi. xa^?m na`y hi`nh nhu+ nga`y xu+a ddi ha't che`o thi`
pha?i!
Co' le~ chi? la` mo^.t ca^u ddoa'n pho?ng cu?a mo^.t ngu+o+`i nghe
tha^'y chi. Ta.c hay ca gio.ng che`o, nhu+ng to^i kho^ng the^? ddu+`ng
nghi~ ngo+.i ba^ng khua^ng. La('m khi, ngo^`i nghe chi., ta^m tri'
to^i va^?n vo+ tro^i theo do`ng tu+o+?ng tu+o+.ng. Chi. Ta.c la` mo^.t
dda`o co' tie^'ng cu?a mo^.t ga'nh che`o, nhi' nha?nh, nu~ng ni.u,
mo^.t nu. cu+o+`i tinh ranh luo^n luo^n no+? tre^n mo^i tha('m. Chi.
theo ga'nh ha't ddi he^'t no+i na`y dde^'n no+i kha'c; qua nhu+~ng
ca'nh ddo^`ng lu'a non, gio' tho^?i gia.t xuo^'ng nhu+ ta^'m tha?m
nhung lay ddo^.ng, qua nhu+~ng ngo.n ddo^`i ti'm, tro+ tru.i ma^'y
ca^y tho^ng gio+ tha^n hi`nh kha('c kho^?, men nhu+~ng vu`ng ca't
tra('ng, nhu+~ng ruo^.ng muo^'i ddo?, mo+ ma`ng nhi`n nhu+~ng ca'nh
buo^`m na^u ca('t hi`nh le^n ma(.t bie^?n ma`u ngo.c bi'ch. Chi. ddi,
vui ve?, kho^ng lo, kho^ng nghi~, nhu+ mo^.t con va^.t non, so^'ng
ca'i ddo+`i phie^u ba.t, chi`m dda('m trong tie^'ng ha't, cung dda`n.
DDe^m dde^m chi. la.i thay hi`nh tro+? ne^n co^ co^ng chu'a no~n na`
du+o+'i da?i mu~ rung rinh a'nh sa'ng, hay co^ tho^n nu+~ tho+ nga^y,
a'o na^u non, tha('t lu+ng ca' va`ng, ngo^`i ba'n nu+o+'c du+o+'i
go^'c dda. Con ma('t sa('c cu?a chi. dda~ say dda('m bao nhie^u trai
la`ng kha(n lu+o+.t, a'o tha^m; gio.ng ha't trong cu?a chi. dda~ ddem
la.i cho bao nhie^u ngu+o+`i va^'t va? mo^.t chu't que^n, que^n
nhu+~ng no^~i cu+.c kho^? ha(`ng nga`y dde^? dda('m dduo^'i trong a^m
thanh.
The^' ro^`i, mo^.t nga`y xua^n a^'m, lo^.c ca^y dda^`y nhu+.a, chi.
ga(.p ngu+o+`i ye^u.
To^i nhi`n anh Ta.c, ga^`y o^'m trong ma?nh a'o ra'ch, nu+o+'c da dden
xa'm vi` da~i da^`u. Thu?a a^'y, co' le~ anh la` mo^.t trang nie^n
thie^'u phong nha~, ye^u a^m nha.c, ca?m thanh sa('c, bo? nha` cu+?a
theo ga'nh ha't cu?a co^ dda`o xinh xa('n dda~ cu+o+'p ddoa.t lo`ng
anh. Hai ngu+o+`i dda~ so^'ng trong a'i ti`nh; nhu+~ng dde^m thanh
va('ng, chi. dda~ bie^'t bao la^`n ca^'t tie^'ng ca no^~i lo`ng u a^?n
dde^? rie^ng anh ra.o ru+.c nghe; nhu+~ng buo^?i chie^`u va`ng ru+.c,
linh ho^`n cu?a hai tre? dda~ tu+`ng ho`a ho+.p vo+'i la', vo+'i co?
xanh non ho+n du+o+'i a'nh na('ng sa('p ta`n.
A'nh chie^`u qua, a'nh chie^`u la.i qua. Chuo^~i nga`y a'i a^n bao
gio+` cu~ng nga('n ngu?i. Tho+`i kha('c tro^i, va` tro^i theo tuo^?i
tre?, ti`nh ye^u va` hy vo.ng. Ga'nh ha't tan. Anh chi. ddu+a nhau
ve^` a^?n mo^.t no+i tho^n que^ tra^`m ti.ch, nhu+ng ngu+o+`i ta
kho^ng the^? chi? so^'ng ba(`ng a'i ti`nh va` nu+o+'c la~. Hai
ngu+o+`i dda~ co^' ti`m vie^.c la`m, dda~ da^`y da.n na('ng mu+a, dda~
bie^'t ddo+`i cu+.c nho.c.
Cu~ng nhu+ nhu+~ng con ve kho^ng bie^'t pho`ng xa, anh chi. dda~ pha?i
so^'ng trong su+. cu`ng kho^'n. Ba^y gio+` dda^y, so^'ng ta.m bo+. cho
qua nga`y, hai ngu+o+`i co' le~ kho^ng co`n nho+' nhu+~ng ti`nh ca?m
nga^y nga^'t, nhu+~ng gia^y phu't ma~nh lie^.t thuo+? tru+o+'c nu+~a.
Su+. nghe`o kho' dda~ in ve^'t ra(n tre^n tra'n. Ngu+o+`i lam lu~
cho'ng kho^ he'o. To^i ngo^`i nhi`n vo+. cho^`ng chi. Ta.c, ba^y gio+`
kho^ng ti`m tha^'y da^'u ve^'t cuo^.c ddo+`i xu+a. Tre^n ne't ma(.t
hai vo+. cho^`ng, to^i chi? co`n nha^.n tha^'y ve? nha^~n nhu.c cu?a
nhu+~ng ngu+o+`i nghe`o kho'. Kho^ng lu'c na`o hai vo+. cho^`ng co`n
no+? ddu+o+.c mo^.t nu. cu+o+`i vui ve?; ho.a hoa(`n mo^.t ddo^i khi
tie^'ng trinh, tie^'ng xu ne'm va`o cha^.u thau lie^n tie^'p, ve?
ma(.t hai ngu+o+`i mo+'i sa'ng le^n mo^.t chu't. Lu'c ddo', cho^`ng
na('n cung dda`n, vo+. cao gio.ng ho+n le^n, nhu+ng chi? co`n la` mong
ddo+.i ddu+o+.c ngu+o+`i ta thu+o+?ng nhie^`u ho+n. Kho^ng bao gio+`
chi. co`n ha't cho chi. nghe nu+~a, cho cho^`ng chi. nghe nu+~a, ma`
cho^`ng chi. cu~ng kho^ng co`n ra.o ru+.c nhu+ xu+a; chi., nga`y nay,
chi? co`n ha't dde^? ma` nuo^i tha^n.
Nhu+~ng nga`y he` oi no^`ng dda~ he^'t, va` cu~ng dda~ he^'t nhu+~ng
nga`y trong sa'ng cu?a mu`a thu nga('n ngu?i. Gio' ba^'c dda~ ba('t
dda^`u dduo^?i la' ba`ng tre^n nhu+~ng con ddu+o+`ng va('ng, va`
tie^'ng se^'u ke^u la.nh dda~ vang ddo^.ng trong dde^m khuya. Con ga'i
nha` gia`u ma(.c thu+? nhu+~ng bo^. a'o nhung a^'m, con nha` nghe`o
re't run trong ma?nh a'o ra'ch.
DDe^m dde^'n, ddu+o+`ng sa' va('ng tanh, kho^ng co' ve? ddo^ng ddu'c
ro^.n ri.p nu+~a. Cuo^.c sinh nhai ngoa`i pho^' ca`ng the^m kho'
kha(n; ca`ng nga`y ca`ng tha^'y va('ng ngu+o+`i du+`ng cha^n nghe vo+.
cho^`ng chi. Ta.c. Ho. vo^.i va`ng ddi ve^` nhu+~ng ca(n nha` a^'m
cu'ng, hu+o+?ng su+. e^m dde^`m cu?a gia ddi`nh, kho^ng ai nghi~
dde^'n nhu+~ng ca?nh ddo+`i thie^'u tho^'n chung quanh. Tie^'ng xu
ro+i va`o cha^.u thau mo^~i dde^m mo^.t hie^'m, va` tie^'ng ha't cu?a
chi. Ta.c kho^ng tha^'y cao le^n nu+~a.
Thi?nh thoa?ng, to^i va^~n ga(.p hai vo+. cho^`ng chi., nhu+ng gio'
mo^~i lu'c mo^.t re't, tie^'ng dda`n tie^'ng ha't mo^~i lu'c mo^.t
nhanh; va` nhu+~ng buo^?i mu+a phu`n la.nh le~o thi` ddie^.u Nam ai
ga^`n ho'a ra ddie^.u Binh ba'n. Tha(`ng cu con tro+`i re't ma` va^~n
ma(.c co' ca'i a'o ca'nh ra'ch; me. no' chi? bo' the^m va`o mi`nh no'
mo^.t manh chie^'u con dde^? che gio'. Tuy va^.y, to^i va^~n tha^'y
no' run ca^`m ca^.p va` bo? ca? cha^.u thau, ne'p mi`nh va`o ngu+o+`i
me. cho a^'m. Chi. Ta.c vu+`a o^m con le^n lo`ng vu+`a ha't; chi.
cu~ng tha^'y la.nh, mo^i chi. dda~ tha^m la.i, cho^'c cho^'c chi. la.i
du+`ng, ho khan le^n mo^.t tie^'ng nga('n. Mo^.t va`i phu't sau,
kho^ng co' ai, vo+. cho^`ng cuo^'n chie^'u da('t nhau ddi, kho^ng
bie^'t ddi ve^` dda^u nu+~a. Nu+?a tha'ng sau dde^'n cho^~ cu~, to^i
kho^ng tha^'y vo+. cho^`ng chi. Ta.c nhu+ mo.i la^`n. Thu mi`nh trong
a'o, to^i nghi~ re't mu+o+'t dda~ dduo^?i anh chi. ddi phu+o+ng kha'c
kie^'m a(n va` cu~ng kho^ng dde^? y' dde^'n nu+~a.
Mo^.t ho^m, co' vie^.c ve^` cho+i ngu+o+`i anh em o+? Ba.ch Mai, to^i
re~ qua xem nghi~a trang Ho+.p Thie^.n. Tro+`i dda~ xe^' chie^`u, a'nh
na('ng co`n the^'p va`ng nhu+~ng ngo.n ca^y cao. Co? tu+o+i tha('m.
Hoa va.n tho. va`ng tha^~m. Bo^~ng to^i ru`ng ro+.n tha^'y la.nh le~o
ca? ta^m ho^`n, nhu+ng kho^ng da'm pha^n ta'ch ro~ ca'i ca?m gia'c
la.nh le~o a^'y.
Tro+`i to^'i da^`n. Ve^` phi'a mo^. la`m phu'c, to^i cho+.t tha^'y
mo^.t dda'm ma ngu+o+`i nghe`o. Ba, bo^'n ngu+o+`i phu ddu+o+ng
khie^ng mo^.t ca'i quan ta`i mo^.c, theo sau mo^.t ngu+o+`i lo+'n va`
mo^.t ddu+'a tre?. Mo^.t no^~i buo^`n tha^'m thi'a dde^'n ca('n la^'y
lo`ng to^i khi to^i nha^.n ra cha con anh Ta.c. To^i su+.c nho+'
dde^'n tie^'ng ho khan cu?a chi. Ta.c nhu+~ng dde^m ddo^ng gia' la.nh,
va` to^i cho+.t hie^?u vi` le~ gi` i't la^u nay to^i kho^ng ga(.p vo+.
cho^`ng chi.. Trong lu'c a^'y, a'o quan tu+` tu+` dda(.t xuo^'ng ho^',
to^i nghe tie^'ng ru't da^y ro~ ra`ng trong su+. ye^n la(.ng cu?a
buo^?i chie^`u. Ro^`i co' tie^'ng kho'c re^n ri?, ddem la.i mo^.t
no^~i buo^`n me^nh mo^ng.
Mo^. dda~ dda('p xong. DDo^.t nhie^n to^i tha^'y nhu+~ng ne't tra('ng
cu?a ma^'y bo^ng hue^. rung trong bo'ng to^'i, nhu+ su+. xao ddo^.ng
cuo^'i cu`ng cu?a mo^.t linh ho^`n sa('p tie^u die^.t. Ngu+o+`i to^i
lu'c ddo' de^~ xu'c ca?m nhu+ mo^.t co^'c pha le^ mong manh, se~
ddo^.ng la` co' tie^'ng vang. In sa^u va`o tri' nho+' nhu+~ng cha^'m
ddo? tha^~m cu?a hu+o+ng, mu`i tho+m ma't trong gio'. Anh Ta.c,
tha(`ng cu con, ma^'y ngu+o+`i phu tro+? ne^n nhu+~ng ve^'t lo+` mo+`
kho^ng ro~, nho`a tre^n ne^`n co? dden. Kho^ng mo^.t tie^'ng ddo^.ng.
Im li`m. Trong mo^.t gia^y, to^i co' ca'i ca?m gia'c ngu+o+`i va`
va^.t sa('p tan va`o bo'ng to^'i.
Co' tie^'ng no'i. Nhu+ mo^.t su+. qua'i la.:
- Cho chu'ng to^i tie^`n dde^? chu'ng to^i ve^`. To^'i ro^`i.
Ca^u no'i tha?n nhie^n cu?a bo.n phu trong ca'i kho^ng khi' a^m tha^`m
to^i nghe nhu+ mo^.t su+. xu'c pha.m. La(.ng le~, to^i bu+o+'c la.i,
cho chu'ng mo^.t ha`o, va` co`n bao nhie^u tie^`n trong tu'i to^i
do^'c ca? va`o tay tha(`ng cu con.
Tu+` ho^m a^'y, to^i kho^ng ga(.p cha con anh Ta.c la^`n na`o nu+~a.
Co' le~ anh lang thang vo+'i chie^'c dda`n le? loi, vo+'i nhu+~ng
no^~i ddau kho^? nga^'m nga^`m, cha con kho^ng che^'t ddo'i la` anh
kho^ng co`n mong mo?i gi` nu+~a.
Va` tu+` dda^'y, to^i cu~ng bo? ma^'t ca'i thu' ddi ho'ng ma't buo^?i
chie^`u.

Ru't tu+` ta^.p truye^.n nga('n Tie^'ng dda`n,
Nxb. DDo+`i Nay, Ha` No^.i, 1941

.