Niemieckie zbrodnie w Polsce - 16





W 1939 r. dzialania Luftwaffe dotyczyly przede wszystkim miast i wezlow komunikacyjnych,
ale takze ludnosci wiejskiej. Zdarzylo sie tak w miejscowosciach: Bocki, Zareby, Dlugoborz,
Czyzew i wielu innych. Ogolem podczas pacyfikacji dokonanych we wrzesniu
1939 r. w 31 wsiach w regionie bialostockim straty ludnosci cywilnej wyniosly 197 osob,
spalono 112 domow i 2535 budynkow gospodarczych. Juz od 21 wrzesnia Niemcy zaczeli
sie wycofywac za ustalona wczesniej na mocy ukladu Ribbentrop-Molotow linie demarkacyjna
ze Zwiazkiem Radzieckim. Kolejny akt dramatu Bialostocczyzny rozgrywac sie mial
pod okupacja sowiecka.

Bezirk Bialystok

Po ataku na ZSRR 22 czerwca 1941 r. Niemcy wprowadzili na Bialostocczyznie swoje
wladze okupacyjne. W lipcu 1941 r. niemiecka administracje wojskowa zastapiono cywilna.
Utworzono okreg bialostocki (Bezirk Bialystok) o charakterze rejencji ze struktura
administracyjna analogiczna do istniejacej w Prusach Wschodnich. W jego granicach znalazlo
sie przedwojenne wojewodztwo bialostockie (bez Suwalszczyzny i dwoch gmin na
prawym brzegu Pisy) oraz czesc powiatow pruzanskiego i brzeskiego z dawnego wojewodztwa
poleskiego. Dekretem z 18 wrzesnia 1941 r. terytorium okregu powiekszono o wylaczony
z Ostlandu obwod grodzienski. Nowy twor administracyjny, o powierzchni 31 426 km kw.,
zamieszkiwalo 1682 tys. osob. Wlaczono go do Prus Wschodnich.

Represje hitlerowskie dotyczyly w sposob szczegolny bialostockiej wsi, wobec ktorej
stosowano zbrodnicza zasade odpowiedzialnosci zbiorowej. Najtragiczniejsze nastepstwa dla
ludnosci cywilnej okregu bialostockiego mialy pacyfikacje i egzekucje. Pierwsze z nich
w okresie administracji cywilnej w wiekszosci byly odwetem za dzialalnosc ruchu oporu,
pomoc udzielana przez mieszkancow wsi podziemiu niepodleglosciowemu i zbieglym jencom
wojennym lub osobom narodowosci zydowskiej. Podczas pacyfikacji niszczono calosc
lub wiekszosc zabudowan, grabiono majatek, mordowano lub wysiedlano ludnosc i osadzano
ja w obozach pracy i wiezieniach.

Heinrich Himmler rozkazem z 28 lipca 1941 r. zalecal, aby wszystkie osoby podejrzane
o popieranie partyzantow rozstrzeliwac, kobiety i dzieci wysiedlac, a wsie palic. Kulminacja
zbrodni, jakich dopuscil sie Wehrmacht na ludnosci cywilnej Bialostocczyzny, nastapila
w czerwcu-lipcu 1941 r., w trakcie zajmowania terenow po wycofujacej sie Armii
Czerwonej. Stalo sie tak glownie wskutek nieuzasadnionych koniecznoscia wojenna bombardowan,
ostrzalu artyleryjskiego miast, osiedli i taborow ewakuacyjnych. Szczegolnie ucierpialy
miejscowosci lezace nad srodkowym Bugiem, np. wies Bujaki byla ostrzeliwana przez
pol godziny, co spowodowalo smierc trzech osob i zniszczenie zabudowan. W Chutkowicach
zginelo osiem osob, a w Anusinie trzy. Podobne straty zanotowano rowniez we wsiach:
Milkowice Paszki, Milkowice Stawki, Niemirow, Rogawka, Sledzianow i wielu innych.
Haniebna role odegraly na Bialostocczyznie oddzialy tylowe Grupy Armii "Srodek" dowodzone
przez gen. Maxa Schenckendorffa. Za oddzialami Wehrmachtu wkroczyly bataliony
wchodzace w sklad pulku policyjnego "Srodek", dowodzonego przez plk. Maxa Montue.
Ich zadania okreslal dekret Hitlera z 13 maja 1941 r. o "jurysdykcji Barbarossa" na
okupowanych obszarach Zwiazku Radzieckiego. Batalion 322. po krotkim pobycie w Bialymstoku
skierowano w rejon Bialowiezy. 25 lipca 1941 r. przystapil do wielkiej akcji pacyfikacyjnej
wsi w Puszczy Bialowieskiej: Bud, Pogorzelec, Teremisek. Z miejscowosci tych
zabrano 183 rodziny i wywieziono w okolice Pruzan. Nastepnego dnia wysiedlono wsie
z okolic Narewki, wypedzajac 1240 osob. W kolejnych dniach wysiedlano ludnosc z miejscowosci
lezacych obecnie w Republice Bialoruskiej oraz mieszkancow Lesnej, Miklaszewa,
Olchowki i Zabrod - 1133 osoby z tych wsi wysiedlono w okolice Zabludowa. Najglosniejsza
zbrodnia batalionu 322. bylo spalenie dwunastu polskich i bialoruskich wiosek
oraz rozstrzelanie 42 osob w Puszczy Lackiej kolo Waniek.

Miejscem kazni byl takze las Osuszek kolo wsi Piliki. Hitlerowcy rozstrzeliwali tam osoby
schwytane w okolicach Bielska Podlaskiego. Podobnie dzialo sie w lasku Nowosiolki nie
opodal Choroszczy. Od sierpnia 1941 r. do 1944 r. gestapowcy i esesmani rozstrzelali
tam w masowych egzekucjach okolo 4 tys. osob. Wsrod rozstrzelanych bylo kilkaset osob
z Zakladu dla Umyslowo Chorych w Choroszczy. Zwloki pomordowanych zakopano w 25
masowych grobach na miejscu kazni. W czerwcu 1944 r. w ramach akcji zacierania sladow
tzw. Kommando 1005 wydobylo i spalilo zwloki pomordowanych.

Zbiorowe egzekucje i pojedyncze mordy objely calosc regionu. Ogolem w trakcie dzialan
wojennych w 1941 r. Wehrmacht spacyfikowal 30 wsi, mordujac 379 osob, palac 640
budynkow mieszkalnych i 1385 gospodarczych. Sam batalion 322. spacyfikowal 17 wsi.
Erich Koch, gauleiter i nadprezydent Prus Wschodnich, wydal 12 kwietnia 1942 r. zarzadzenie
wprowadzajace bardzo surowe przepisy dla ludnosci cywilnej okregu bialostockiego.
W zarzadzeniu tym czytamy: "Ciezkie przewinienia Polakow i Zydow oraz innych
czlonkow nie niemieckiej narodowosci popelnione na szkode Niemcow oraz inne przestepstwa
tych grup narodowosciowych podlegaja az do odwolania rozpatrzeniu przez sady
dorazne. Jesli zycie i wlasnosc Niemcow z Rzeszy zostaly zagrozone, mozna zarzadzic akcje
odwetowe. Dowodca SS i policji w Bialymstoku albo komendant policji porzadkowej w Bialymstoku
sa w tej sprawie kompetentni. Jesli zachodzi potrzeba przeprowadzenia akcji odwetowych,
placowka zandarmerii i kierownik oddzialu zandarmerii winien przy telefonicznym
przekazywaniu raportu dziennego je zaproponowac. Opinii komisarza urzedowego
nalezy wysluchac".

Na terenie okregu placowki policji miescily sie w: Lomzy, Bielsku Podlaskim, Augustowie,
Grodnie i Wolkowysku. Policji podporzadkowane byly rowniez wiezienia w Grodnie,
Wolkowysku, Bielsku Podlaskim i Lomzy.

Ludnosc wiejska najczesciej nekala zandarmeria i policja pomocnicza. 16 lipca 1942 r.
na rozkaz dowodcy policji i SS w Bialymstoku Wernera Fromma spacyfikowano wies Rajsk.
Oddzialy SS, Wehrmachtu i zandarmerii otoczyly te miejscowosc - ludnosc zgoniono na
plac przed cerkwia. Wyselekcjonowana grupe 142 osob popedzono za wies i rozstrzelano.
Wszystkie domy i budynki gospodarcze spalono. Splonela zabytkowa cerkiew wraz z cennym
wyposazeniem i kaplica cmentarna. Po kilku dniach hitlerowcy spalili jeszcze okolo
trzydziestu zabudowan znajdujacych sie w okolicy Rajska, zniszczyli drogi dojazdowe, bruk
uliczny, fundamenty, studnie i drzewa, aby zatrzec wszelkie slady istnienia tej wsi.







.